daliillashning mantiqiy asoslari

PPT 18 pages 178.5 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 178.5 KB

File type PPT

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

powerpoint presentation o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi namangan muhandislik-texnologiya instituti est fakulteti ijtimoiy fanlar kafedrasi assistenti h.qipchoqov mavzu: dalillashning mantiqiy asoslari. reja: argumentlash (dalillash) va ishonch-e'tiqodning shakllanishi. isbotlash va uning strukturasi, isbotlash turlari. raddiya, rad etish usullari. isbotlash va rad etish qoidalari, ularni buzganda kelib chiqadigan mantiqiy xatolar. muammo va uning tafakkur jarayonida tutgan o'rni. gipoteza - bilimlarning mavjud bo'lish va taraqqiy etish shakli. nazariyaning mohiyati, strukturasi, funktsiyalari va turlari mantiq ilmida isbotlash va dalillash tushunchalari o'zaro farqlanadi. dalillash deb, biror fikr, mulohazani yoki mulohazalar tizimini voqelikka bevosita murojaat qilish yo'li bilan (kuzatish, tajriba-eksperiment va hokazo asosida) yoki chinligi avvaldan tasdiqlangan boshqa mulohazalar yordamida asoslab berishga aytiladi. dalillash bevosita yoki vositali bo'ladi. bevosita dalillash hissiy bilishga, ya'ni ko'rish, tajriba-eksperiment orqali amalga oshiriladi. vositali dalillash esa, chinligi avvaldan tasdiqlangan boshqa mulohazalarga asoslanadi va xulosa chiqarish ko'rinishida namoyon bo'ladi. dalillashning birinchi usuli empirik, ikkinchi usuli nazariy bilimlarga asoslanadi. nazariy …

2 / 18

o'ynaydi. faktlar va boshqa dalillarga tayanib yuritiladigan fikr yuksak ishontirish kuchiga ega bo'ladi, kishilarda ishonch-e'tiqodni shakllantiradi. bilishning maqsadi ilmiy asosga ega bo'lgan e'tiqodni yaratishdan iborat. dalillash va isbotlash ishonch-e'tiqodni shakllantirish vositasidir. isbotlash va uning strukturasi, isbotlash turlari fikrning chinligini tasdiqlash uchun uni hodisaning (faktning) o'zi bilan solishtirish mumkin. lekin ko'p hollarda bilish jarayonida natijalarining chinligi ularni ilgari vujudga kelgan bilimlar bilan bog'lash orqali aniqlanadi. buni amalga oshirishning mantiqiy usuli isbotlashdir. isbotlash bir hukmning chinligini u bilan bog'langan boshqa chin hukmlar yordamida asoslashdan iborat bo'lgan mantiqiy amaldir. uning tarkibi uch elementdan tashkil topgan: tezis, argumentlar (asoslar), isbotlash usuli-demonstratsiya. tezis-chinligi asoslanishi lozim bo'lgan hukm, u isbotlashning markaziy figurasi hisoblanadi; butun diqqat-e'tibor uning chinligini ko'rsatishga qaratiladi. tezis bir mulohazaning o'zidan, yoki mulohazalar tizimidan, yoki teoremalardan, yoki aniq faktlarni umumlashtirish natijalaridan yoki hodisalarning sababini ko'rsatuvchi mulohazalardan va shu kabilardan iborat bo'ladi. ta'riflar ham chin hukmlar bo'lib, ulardan argument sifatida foydalanish mumkin. masalan, «harakat - …

3 / 18

inligi to'g'ridan-to'g'ri argumentlar bilan asoslanadi, unda tezisga zid bo'lgan hukmlardan foydalanilmaydi. tezis ko'p hollarda yakka hodisani ifoda qilib keladi va ma'lum bir umumiy bilimdan, masalan qonundan, argument sifatida foydalanilib, uning chinligi asoslanadi. masalan «o'zbekiston - mustaqil davlatdir» degan hukm (tezis) ning chinligi «o'zbekistonning mustaqil davlat deb e'lon qilinishi, uning xalqaro miqyosda e'tirof etilishi» kabi asoslar yordamida isbotlanadi. bavosita isbotlashda esa tezisning chinligi unga zid bo'lgan hukmning (antitezisning) xatoligini ko'rsatish orqali asoslanadi. antitezis qanday shaklda ifodalangan bo'lishiga qarab apagogik isbotlash va ayiruvchi isbotlash farq qilinadi. apogogik isbotlashda tezis (a) va antitezis () o'rtasidagi munosabatga asoslaniladi. masalan «materiya harakatsiz mavjud emas» degan hukmning chinligini asoslash uchun unga zid bo'lgan «materiya harakatsiz mavjud» degan hukm olinadi. apogogik isbotlashda antitezis topilib (1-bosqich), vaqtincha chin deb qabul qilinadi va undan ma'lum bir natijalar keltirib chiqariladi (2-bosqich), so'ngra bu natijalarning xatoligi ko'rsatiladi (3-bosqich) va demak tezisning chinligi isbotlanadi. masalan, «materiya harakatsiz mavjud» degan hukm chin bo'lsa …

4 / 18

gan» degan hukmning chinligi asoslanadi. bu misolda ayiruvchi isbotlash ayiruvchi-qat'iy sillogizmning inkor etib-tasdiqlovchi modusi bo'yicha qurilgan: barcha muqobil variantlar to'liq olingandagina xulosa chin bo'ladi, ya'ni tezis isbotlanadi. raddiya-isbotni buzishga qaratilgan mantiqiy amaldir. birorta fikrning chinligini rad etish unga zid bo'lgan fikrning xatoligini ko'rsatishdan iborat bo'lganligi uchun, raddiyani isbotlashning xususiy ko'rinishi, deb hisoblash mumkin. raddiya ham isbotlash kabi tezis (rad qilinishi lozim bo'lgan hukm), argumentlar (tezisni rad qiluvchi hukmlar) va demonstratsiyadan (rad etish usuli) dan tashkil topgan bo'ladi. raddiya birorta masalani muhokama qilish ya'ni bahs, munozara jarayonida uchraydi. bahs qatnashchilaridan biri ma'lum bir tezisni ilgari surib, uni himoya qilsa (proponent), boshqasi unga qarshi chiqadi (opponent). hal qilinmagan, munozarali masalalar bo'yicha olib boriladigan bahslar polemika hisoblanib, unda qarama-qarshi tezislar asoslanibgina qolmay, balki tanqidiy analiz ham qilinadi. raddiya uch xil usul bilan amalga oshiriladi: tezisni rad etish; argumentlarni rad etish; demonstratsiyani rad etish. tezisni rad etish : faktlar orqali rad etish. bu eng …

5 / 18

ng xaqiqatga zid, noto'g'ri ekanligi isbotlanadi. chin asosdan xato natija kelib chiqmaydi, aks xolda bu bema'nilik bo'ladi. «bema'nilikka olib kelish» usulining formulasi quyidagicha: tezisni antitezisni isbotlash orqali rad etish. rad etilayotgan tezisga zid bo'lgan yangi tezis (antitezis) olinadi va isbotlanadi. uchinchisi istisno qonuniga muvofiq, antitezisning chinligidan tezisning xatoligi keltirib chiqariladi. darhaqiqat, sohibqiron amir temur homiyligida, uning ko'rsatmasiga binoan yaratilgan bog'lar, qurilgan imoratlar uning bunyodkor shaxs ekanligini yaqqol isbotlaydi. argumentlarni rad etish. tezisni isbotlash uchun opponent tomonidan keltirilgan argumentlar tanqid qilinib, ularning xatoligi yoki tezisni isbotlash uchun etarli emasligi aniqlanadi. argumentlarning xatoligi tezisning ham xato ekanligini isbotlamaydi, bunda tezis chin bo'lishi ham mumkin: argumentlarni rad etish orqali tezisning isbotlanmaganligi asoslab beriladi. isbotlash usulini tanqid qilish orqali rad etish. rad etishning bu usulida isbotlashda yo'l qo'yilgan xatolar aniqlanadi. bunda rad etilayotgan tezis chinligining, uning asoslash uchun keltirilgan argumentlardan bevosita kelib chiqmasligi asoslab beriladi. isbotlash usulida yo'l qo'yilgan xato aniqlanganda tezis rad etilmaydi, …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "daliillashning mantiqiy asoslari"

powerpoint presentation o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi namangan muhandislik-texnologiya instituti est fakulteti ijtimoiy fanlar kafedrasi assistenti h.qipchoqov mavzu: dalillashning mantiqiy asoslari. reja: argumentlash (dalillash) va ishonch-e'tiqodning shakllanishi. isbotlash va uning strukturasi, isbotlash turlari. raddiya, rad etish usullari. isbotlash va rad etish qoidalari, ularni buzganda kelib chiqadigan mantiqiy xatolar. muammo va uning tafakkur jarayonida tutgan o'rni. gipoteza - bilimlarning mavjud bo'lish va taraqqiy etish shakli. nazariyaning mohiyati, strukturasi, funktsiyalari va turlari mantiq ilmida isbotlash va dalillash tushunchalari o'zaro farqlanadi. dalillash deb, biror fikr, mulohazani yoki mulohazalar tizimini voqelikka bevosita muroj...

This file contains 18 pages in PPT format (178.5 KB). To download "daliillashning mantiqiy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: daliillashning mantiqiy asoslari PPT 18 pages Free download Telegram