buddaviylik dini

PPTX 22 pages 6.0 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.0 MB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

mavzu: dinshunoslik faniga kirish. mavzu: buddaviylik dini reja: buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta’limotlari, oqimlari va manbalari. kushonlar imperiyasida buddaviylik dinining davlat dini darajasiga ko‘tarilishi. o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qaratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. buddaviylik – jahon dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, miloddan avvalgi vi–v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e’tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlarida, shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman yevropa va amerika qit’alarida, rossiyaning shimoliy mintaqalari – buryatiya, qalmiqistonda istiqomat qiladilar. buddiylikning asoschisi miloddan avvalgi 1-ming yillikda yashagan budda hisoblangan. u tarixiy shaxs bo`lib, 80 yil yashagan. uning xususida turli rivoyatlar mavjud. uning nomi hind tilida nurlangan, oliy haqiqatga erishgan degan ma`noni anglatadi. rivoyatlarga qaraganda, keng ma`noda ko`p marta ilohiy tug`ilishlar tufayli mutloq barkamollikka erishgan; boshqalarga ham diniy najot yo`lini ko`rsata oladigan odam bo`lgan. tarixiy manbalarning dalolat …

2 / 22

i bajaruvchi) deb nom qo`yganlar; u 7 kundan keyin yurib ketgan va gapira boshlagan. sidxartxaning otasi o`g`lini din yo`liga bag`ishlashga rozi bo`lmay, unga yaxshi ma`lumot bergan hamda yaxshi sharoitlarda tarbiyalagan va u hech qanday qiyinchilik ko`rmay o`sgan; o`spirinligidayoq o`zining donoligi, kuchliligi va epchilligi bilan hammani hayratga solar ekan. u bir cholga duch kelgan, kasal yotgan kishini, o`likni ko`rgandan so`ng hayotning mohiyati, maqsadi, og`irliklari, kasallik va o`lim haqida o`ylay boshlagan. binobarin, hayotning behudaligini anglab, tarki dunyo qilgan, darvesh yo`liga kirgan; bu bilan u go`yo kishilar boshiga tushadigan kulfatlar, azob-uqubatlar sabablarining mohiyatiga tezroq yetib, ulardan qutulish yo`lini topmoqchi bo`lgan. nihoyat, 36 yoshida “haqiqiy bilim” ni topganligini e`lon qilgan. shundan so`ng u budda deb nom olgan (“budda” so`zi ilohiy haqiqatga erishgan, degan ma`noni anglatadi). shu tariqa u 4 ta ulug`vor haqiqat siri ochilgan, ular buddiylik ta`limotiga asos qilib olingan. buddiylik diniy ta`limotining asosiy manbai muqaddas kitob - “gripitaka” (uch savat donolik) deb atalgan. …

3 / 22

erilgan. hozirgi kunda buddaning beshta biografiyasi ma’lum: «maxavostu» – milodning ii asrida yozilgan, «lalitavistara» – milodning ii–iii asrlarida yuzaga kelgan, «buddaxacharita» – budda faylasuflaridan biri ashvagxoshey tomonidan milodning i–ii asrlarida yaratilgan, «nidanakatxa» – milodning i asrida yozilgan va «abnixishkramansutra». buddaviylik hisobiga ko‘ra esa, butama – budda mil. av. 623- yilda tug‘ilib, 544-yilda vafot etgan. siddxartxa shakya qabilasining podshohlaridan biri shuddxodananing o‘g‘li bo‘lgan. uning saroyi himolay tog‘lari etagida kapilavasti degan qishloqda bo‘lgan (hozirda nepal hududida). onasi – malika mayya. podshoh o‘z o‘g‘lini orzu havaslar og‘ushida tarbiyalab, uni hech bir kamchiliksiz katta qiladi. siddxartxa ulg‘ayib qo‘shni podshohlardan birining qizi yashadxaraga uylanadi va o‘g‘il ko‘rib, unga raxula deb ism qo‘yadi. buddaning hayoti haqida turli afsonalar ham mavjud. bu afsonalarda aytilishicha, budda ko‘p yillar davomida yer yuzidagi turli qiyofada qayta tug‘ilgan: 84 marta ruhoniy, 58 marta podshoh, 24 marta rohib, 13 marta savdogar, 18 marta maymun, 12 marta tovuq, 8 marta g‘oz, 6 marta …

4 / 22

sh yo‘li mavjud». bu yo‘l – «sakkizta narsaga amal qilish, to‘g‘ri tushunish, to‘g‘ri harakat qilish, to‘g‘ri muomalada bo‘lish, fikrni to‘g‘ri jamlash». buddaviylikning maxayana yo‘nalishi xitoyga milodning 1-asrida kirib kelgan. mil. iii–vi asrlarda buddaviylik xitoy hududida keng tarqaldi. bu vaqtda poytaxt yaqinidagi loyana hamda chanani kabi shaharlarda 180 ga yaqin budda ibodatxonalari hamda diniy markazlar faoliyat yuritgan. maxayananing shakllanishida kushon davlatining roli katta bo‘lgan. kushon davlatidan buddaviylikning maxayana yo‘nalishi sharqda, markaziy osiyoning davlat va shaharlariga tarqala boshladi. buyuk ipak yo‘li orqali birinchi buddaviylik targ‘ibotchilari mil. av. ii asrdayoq xitoyga kelgan. buddaviylik miloddan avvalgi 1-ming yillik oxirlarida shri-lanka, o‘rta osiyo, markaziy osiyo hamda old osiyoni o‘z ichiga olgan kushon imperiyasiga kirib keldi. bizning diyorimizda olib borilgan arxeologik qazilmalar asnosida o‘ratepa, dalvarzintepa, quva, zartepa, qorovultepa, ayritom mavzelaridan topilgan shakyamuni sanamlari, hayvon haykalchalari, ramziy g‘ildiraklar va stupa qoldiqlarining guvohlik berishicha, kushon imperiyasida buddaviylikka katta ahamiyat berilgan. buddaviylik: milodning i asrida xitoy, iv asrda koreya, …

5 / 22

oralig‘ida kushon imperiyasi buddaviylikning maxayana yo‘nalishini davlat dini deb e’lon qildi. bungacha buddaviylik hindistonda uzoq tarixga ega bo‘lsa ham, u yerda asosiy yo‘nalish bo‘lgan xinayana bunday mavqega erishmagan edi. kanishka, vima, kadfiz va ulardan keyingi kushon imperatorlari buddaviylikni keng yoydilar. ular bu din an’analarini amalda rivojlantirish, boshqa xalqlar o‘rtasida tarqatish uchun balx, marv, termiz, samarqand, buxoro, shosh, turkiston, quva, koson, o‘sh, bolasog‘un, koshg‘ar va boshqa shaharlarda buddaviylik takyagohlari va xonaqohlari, ibodatxonalarini qurib, buddaviylikning muqaddas kitoblari, sutra va pastrilarni o‘rganish, tarjima qilish va sharhlash uchun sharoit yaratib berdilar. hozirda mamlakatimizdagi qoratepa, fayoztepa, sayram, quva va boshqa joylarda topilayotgan budda haykalchalari yoki ularning parchalari, ayritomdagi ayvon peshtoqi parchasidagi budda musiqachilarining tasviri va boshqa ashyoviy osori atiqalar, saroy va ibodatxonalar o‘rta osiyodagi buddaviylik haqida xabar beruvchi manbalardir. bu dinga tegishli yozma manbalar qadimgi turkiy yozuvda, uyg‘ur bitiklarida va boshqa yozuvlarda saqlanib qolgan. miloddan avvalgi iii–i asrlarda buddaviylik hindiston hududidan chiqib janubi-sharqiy yo‘nalish bo‘yicha …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dini"

mavzu: dinshunoslik faniga kirish. mavzu: buddaviylik dini reja: buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta’limotlari, oqimlari va manbalari. kushonlar imperiyasida buddaviylik dinining davlat dini darajasiga ko‘tarilishi. o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qaratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. buddaviylik – jahon dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, miloddan avvalgi vi–v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e’tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlarida, shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman yevropa va amerika qit’alarida, rossiyaning shimoliy mintaqalari – buryatiya, qalmiqist...

This file contains 22 pages in PPTX format (6.0 MB). To download "buddaviylik dini", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dini PPTX 22 pages Free download Telegram