xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi

DOCX 17 pages 30.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.1 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi. reja: 1. xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi 2. xiva qo‘ng‘irotlari sulolasining siyosiy tarixi. 3. xiva xonligining xududi, ma’muriy tuzilishi va aholisi. xiva xonligi. xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi. 1510 yilda shayboniyxon vafotidan so‘ng xorazm hududi eron shohi ismoil tomonidan bo‘ysundirildi. 1510-1512 yillarda xorazmni eron shohining noiblari idora qildilar. ammo, 1512 yilda xorazm hududlarida eroniylarga qarshi halq xarakatlari boshlandi. ushbu harakatga vazir shahrining (ustyurtda, ko‘xna urganchdan 60 km uzoqlikda joylashgan bu shaharni xvasrda o‘zbek xonlardan bo‘lgan mustafoxon barpo etgan) qozisi umar shayx boshchilik qildi. qo‘zg‘olonchilar xorazmning vazir, urganch, xiva, xazorasp shaharlaridagi eroniy noiblar va ularning qo‘shinlarini qirib tashladilar. 1512 yilada xorazmning obro‘li shayxlaridan bo‘lgan shayx ota avlodlari ko‘chmanchi o‘zbeklarning berka sulton avlodidan bo‘lgan elbarsxonga maktub yo‘llab, uni xorazm taxtiga taklif qildilar. elbarsxon taxtga o‘tirgach, eroniylarni mamlakat hududidlaridan butunlay haydab chiqarib, amalda mustaqil xonlikka asos soldi. u mamlakat hududlarini hozirgi …

2 / 17

idagi kardaronxos degan joyda buxoro qo‘shinlari mag‘lubiyatga uchradi. shayboniylardan ozod bo‘lgan xorazmda endi ichki kurashlar avj olib ketdi. shuningdek, urganch, kat, yangi shahar, xiva, xazorasp kabi shaharlar va viloyatlar hukmdorlarining markazdan qochuvchi harakatlari kuchayib, ular amalda o‘zlarini mustaqil hisoblar edilar. ayrim shaharlar bir vaqtning o‘zida ikkta hukmdor tomonidan (mas., xivada po‘lat sulton va temir sulton) boshqarildi. o‘zaro kurashlar ayniqsa elbarsxon va anushaxon avlodlari o‘rtasida kuchayib ketdi. xvi asrda abdulg‘oziy ma’lumotlariga ko‘ra, bunday kurashlar natijasida qisqa muddatga hokimiyatdan o‘nlab xonlar almashganlar. natijada markaziy hokimiyat deyarli inqirozga uchragan edi. o‘zaro kurashlar va siyosiy tanglik, o‘z navbatida iqtisodiy hayotning ham izdan chiqishiga sabab bo‘lgan edi. xvi asrning ikkinchi yarmida xojimxon (xoji muhammadxon, 1558-1593, 1598-1602 yy.) hukmronligi davrida xorazmdagi o‘zaro urushlarga biroz barham berilib tinchlik va osoyishtalik o‘rnatildi. sug‘orish va dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo sodiq ishlariga jiddiy e’tibor qaratilib, tashqi savdo hamda munosabatlar rivoj topdi. xojimxon hukmronligi davrida poytaxt urganchdan xivaga ko‘chiriladi (ayrim manbalarda …

3 / 17

avkarlari bilan eronga qochdi va shoh abbos saroyidan panoh topdi. 1598 yilda abdullaxon ii vafot etganidan so‘ng hojimxon shoh abbosdan ruhsat olib xorazmga qaytdi. yangi sharoitda u urganch bilan vazirni boshqarishni o‘ziga olib xiva bilan katni arab muhammadxonga, hazoraspni isfandiyor sultonga berdi. 1600 yilda hojimxon urganch va vazir qal’alari boshqarishini turkiyadan kelgan o‘g‘illariga topshirib, o‘zi xiva kichik o‘g‘li arab muhammadxon bilan qoladi. 1601 yilda hojimxon 83 yoshida vafot etgach, taxtga uning o‘g‘li arab muhammadxon (1602-1623 yy.) o‘tirdi. arab muhammadxonning dastlabki hukmronligi yillarida toju-taxt uchun kurashlar davom etdi. xususan, 1605 yilda nayman urug‘i vakillari elbarsxon avlodiga mansub xusrav sultonni taxtga o‘tkazishni rejalashtiradilar. ammo, bu fitna oshkor bo‘lib, xusrav sulton qatl ettiriladi. oradan ikki yil o‘tgach, uyg‘ur oqsoqollarining maslahati bilan solih sulton degan kimsa taxtga davogar bo‘ladi, bu isyon ham bostirilib, solih sulton o‘ldirildi. 1616 yilga kelib taxt va mansab talashish mojarolariga arab muhammadxonning o‘g‘illari ham qo‘shildilar. uning isfandiyorxon, habash, elbars, abdulg‘ozi, …

4 / 17

kita nabirasi bilan o‘g‘illari xabash va elbars sulton tomonidan o‘ldirildi. isfandiyor eronga (garchi unga makkaga borishga ruhsat bergan bo‘lsada), abdulg‘oziy esa buxoroga qochib, jon saqladilar. 1623 yilda otasining qatl etirilganligini eshitgan isfandiyorxon durun shahri, abdulxon tog‘laridan, turkmanlarning taka, yovmut, sariq urug‘laridan qo‘shin to‘plab urganchga yurish boshladi. urganch yaqinida isfandiyorxon va habash – elbars qo‘shinlari o‘rtasida 23 kun davom etgan jangda birlashgan aka – ukalar qo‘shinlari isfandiyor qo‘shini tomonidan tor – mor etildi. elbars qo‘lga olinib qatl etildi. habash sirdaryo bo‘ylaridagi qoraqalpoqlardan najot so‘radi. ammo, u bu yerdan boshpana topolmadi va navkarlari bilan qo‘lga olinib, isfandiyorxonga topshirildi hamda ularning barchasi qatl etildi. 1623-1643 yillar davomida xiva xonligi taxtini isfandiyorxon boshqardi. o‘zining yigirma yillik davlat boshqaruvini isfandiyorxon turkman qabila boshliqlariga tayanib olib bordi. xonlikning yuqori lavozimlariga turkmanlar tayinlanib, ularga katta imtiyozlar berildi. natijada o‘zbek urug‘larning isfandiyorxon siyosatiga qarshi noroziligi kuchayib bordi. isfandiyorxon taxtga o‘tirgan yiliyoq nayman urug‘larini qirg‘in-barot qildi. xonlikdagi o‘zbek urug‘lari …

5 / 17

hayotiga ta’siri kuchayib bordi. manbalar ma’lumotlariga ko‘ra, 1643 yilda orol bo‘yi o‘zbeklari abulg‘ozi sultonni (1643-1663yy.) xon qilib ko‘tardilar. xorazm davlatchiligi tarixida yirik davlat arbobi va tarixnavis ijodkor sifatida mashhur bo‘lgan abulg‘ozixonning hayot yo‘li og‘ir kechgan. abdulg‘ozixon otasi arab muhammad taxtdan ketgach o‘zi taxtga o‘tirgunga qadar uzoq yillar (yigirma yildan ko‘proq) muhojirlikda yashashga majbur bo‘lgan edi. u dastlab buxoro xukumdori imomqulixon himoyasida, keyinroq esa, ikki yilga yaqin qozoq sultoni eshimxon saroyida yashagan. shundan so‘ng toshkentga kelib bu yerda ikki yil yashadi. toshkentdan buxoro orqali xivaga qaytgan abulg‘oziyni isfandiyorxon bosqinchilikda ayblab hibsga oladi va isfaxon shahriga eron shohi huzuriga badarg‘a qiladi. isfaxon yaqinidagi taborak qal’asida o‘n yil asirlikda yashagan abulg‘ozi 1639 yilda o‘z nazoratchilari yordamida bandilikdan qochishga muvaffaq bo‘ldi. shundan so‘ng u bir yilga yaqin xurosonning mohin qishlog‘ida, ikki yilga yaqin mang‘ishloq turkmanlari orasida yashaydi. keyin uni qalmiq xoni o‘z o‘rdasiga taklif etadi. bu yerda abulg‘ozi bir yilga yaqin yashagach qalmiq xoni …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi"

mavzu: xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi. reja: 1. xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi 2. xiva qo‘ng‘irotlari sulolasining siyosiy tarixi. 3. xiva xonligining xududi, ma’muriy tuzilishi va aholisi. xiva xonligi. xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi. 1510 yilda shayboniyxon vafotidan so‘ng xorazm hududi eron shohi ismoil tomonidan bo‘ysundirildi. 1510-1512 yillarda xorazmni eron shohining noiblari idora qildilar. ammo, 1512 yilda xorazm hududlarida eroniylarga qarshi halq xarakatlari boshlandi. ushbu harakatga vazir shahrining (ustyurtda, ko‘xna urganchdan 60 km uzoqlikda joylashgan bu shaharni xvasrda o‘zbek xonlardan bo‘lgan mustafoxon barpo etgan) qozisi umar shayx boshchilik qildi. qo‘zg‘olonchilar xorazmning vazir, urganch, xiva, xazorasp s...

This file contains 17 pages in DOCX format (30.1 KB). To download "xiva xonligining tashkil topishi va siyosiy tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: xiva xonligining tashkil topish… DOCX 17 pages Free download Telegram