iqtisodiyot nazariyasi va jamiyatning rivojlanish jarayonlari

DOCX 15 pages 38.4 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.4 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: transformatsiyalashuv davri. reja: kirish 1. kishilik jamiyati taraqqiyotining amal qilishi va rivojlanishini belgilovchi asosiy omillar. 2. «iqtisodiy tizimlar transformasiyalashuvi jarayonlari nazariyasi» kursining predmeti, vazifasi va bilish usullari. 3. jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini belgilash konsepsiyasi va mezonlari. xulosa foydalanilgan adabiyotlar iqtisodiyot nazariyasi tarixiy fan sifatida kishilarning ishlab chiqarish, taqsimot, ayirboshlash va iste‘mol jarayonlaridagi xulq-atvorlarini, munosabatlarini o‘rganadi. jamiyatning rivojlanib borishi bilan bu munosabatlar ham o‘zgarib, takomillashib boradi. kishilik jamiyati o‘z tarixiy taraqqiyotida turli holat (bosqich)larni bosib o‘tgan. shunga ko‘ra, iqtisodiyot nazariyasi ham har bir holat (bosqich)ning muayyan tizimga solingan nazariy ifodasini aks ettiradi. biroq, jamiyat, unga xos bo‘lgan iqtisodiy munosabatlar turli barqaror holatlarini amal qilishining o‘zi uning boshqa sifat jihatlarini taqozo etadi. ya‘ni, bir barqaror holatdan boshqa biriga o‘tish davrlari, maxsus o‘tish holatlariga xos bo‘lgan o‘tish davri iqtisodiyoti vujudga keladi. har qanday fan real voqyelikni aks ettirar ekan, ayni paytda tabiat va jamiyatdagi o‘zgarishlarni ham o‘z ichiga qamrab oladi. bu o‘zgarishlar esa, …

2 / 15

moiy hayotda u oylar, yillar, o‘n yilliklardan iborat bo‘lishi mumkin. iqtisodiy tizimlar transformasiyalashuvi jarayonlarining o‘ziga xos belgisi bo‘lib uning beqarorligi hisoblanadi. bu iqtisodiyotda eski va yangi holatlarning unsurlari aralash holda amal qiladi. iqtisodiy tizimlar transformasiyasi mavjud tizimdagi beqarorlikni yanada kuchaytirishga qaratilgan bo‘lib, pirovardida mazkur tizim o‘zining o‘rnini yangi iqtisodiy tizimga sekin-asta bo‘shatib beradi. transformasiya jarayonlarining tahlili shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiy tizimlar transformasiyasining tarixan turli ko‘rinishlari mavjud bo‘lib, ular jarayonlarning miqyosi va tavsifiga ko‘ra farqlanadilar. umumbashariy (global) transformasiya jarayonlari butun insoniyat tarixi uchun xosdir. masalan, eramizdan avvalgi birinchi ming yillikka qadar insoniyat yagona sivilizasiyadan ikki, ya‘ni g‘arb va sharq sivilizasiyalariga o‘tgan edi. hozirda esa kelajakda yangidan yagona jahon sivilizasiyasining paydo bo‘lishiga olib keluvchi tendensiyalar amal qilmoqda. an‘anaviy iqtisodiyotdan bozor iqtisodiyotiga, undan esa kelajakdagi iqtisodiyotga o‘tish jarayonlari ham shunday tavsif kasb etadi. trasnformasiya jarayonlari o‘z tavsifiga ko‘ra ikkita turga bo‘linadi (1-rasm). 1-rasm. transformasiya jarayonlarining tavsifiga ko'ra turlari birinchi turdagi iqtisodiyotga iqtisodiy tizimlarning amal …

3 / 15

da ongli ravishda amalga oshirilgan islohotlar tabiiy evolyusiyaning jadallashuvi uchun yo‘l ochib berishi mumkinligi sababli, iqtisodiy tizimilar transformasiyasida mazkur ikki turning o‘zaro birikib ketishi ham ro‘y berishi mumkin. har qanday turdagi transformasiyalashuv davri iqtisodiyotida takror ishlab chiqarish jarayoni muqarrar tarzda amalga oshiriladi. «sof» tizimdagi takror ishlab chiqarishga nisbatan uning umumiy xususiyatlari transformasiya davri iqtisodiyoti amal qilishining maxsus qonuniyatlari deb ataladi. ular qatoriga quyidagilar kiritiladi: takror ishlab chiqarishning inersiyaliligi hamda yangi shakl va munosabatlarning intensiv ravishdagi ustun rivojlanishi. takror ishlab chiqarishning inersiyaliligi takror ishlab chiqarish jarayonining uzluksizligi bilan bog‘liq. bu uzluksizlik dastlab barcha eski jihatlarni butunlay yo‘q qilib, so‘ngra uning negizida barcha yangiliklarni barpo etish tamoyili bo‘yicha rivojlanishni inkor etadi. bu uzluksizlik shuningdek mavjud shakllarni boshqalari bilan keskin almashtirish («karaxt qilib davolash») mumkin emasligini ham belgilab beradi. bu kabi xatti-harakatlar muqarrar ravishda ishlab chiqarishdagi boshboshdoqlikka, uning tanazzulga yuz tutishiga olib keladi. takror ishlab chiqarishning inersiyaliligi, shu ma‘noga ko‘ra, transformasiyalashuv davri iqtisodiyotida …

4 / 15

ydi. takror ishlab chiqarish jarayonining inersiyaliligi bir qator oqibatlarni keltirib chiqaradi. birinchidan, u transformasiya davri iqtisodiyotini uning dastlabki holati bilan chuqur izchillikda bo‘lishini shartlaydi. ikkinchidan, inersiyalilik ilgari tarkib topgan ijtimoiy mentalitetning saqlanib qolishini kuchaytiradi. takror ishlab chiqarish jarayonining inersiyaliligini inkor etish ijtimoiy evolyusiya obyektiv tavsifini yetarli darajada baholamaslik hisoblanib, bu volyuntarizm hukmronligining aniq namoyon bo‘lishidir. bunday holat rossiyada 1917 yildan keyin hayotiy tajribada boshdan kechirildi. boshqa bir qonuniyat - yangi shakl va munosabatlarning intensiv ravishdagi ustun rivojlanishidir. agar birinchi qonuniyat avvalo o‘tish davri iqtisodiyotining izchilligini aks ettirsa, mazkur qonuniyat bir bosqichdan boshqa biriga o‘tish mexanizmini ta‘kidlaydi. ko‘rib chiqilayotgan qonuniyat xatti-harakatini hisobga olish yangi munosabatlar rivojlanishi «mexanizmi»ni to‘g‘ri tushunishni ham taqozo etadi. birinchidan, bu ilgari hukmron bo‘lgan tizimlar shart-sharoitiga xos bo‘lmagan, o‘z mazmuniga ko‘ra yangi shakllarning paydo bo‘lishidir. ikkinchidan, yangi 110 munosabatlarning paydo bo‘lishi eski shakllar mazmunining o‘zgarishi yo‘li orqali amalga oshishi mumkin. masalan, hozirgi sharoitda davlat mulki yoki mulkchilikning jamoa …

5 / 15

m ravishda rivojlanib hamda hayotga tatbiq etilib boradi. hozirgi zamon transformasiyalashuv davri iqtisodiyotining xususiyatlariga quyidagilar kiradi: - bozor iqtisodiyotiga an‘anaviy iqtisodiyotdan emas, balki alohida, o‘ziga xos - markazlashgan rejali iqtisodiyotdan o’tilishi. bu o’rinda bugungi kungacha ma‘lum bo‘lmagan muammolar hal etilishi taqozo etiladi. bularning barchasi transformasiya jarayonlarining mushkulliklarini keltirib chiqaradi; - islohotlarga asoslangan-evolyusion rivojlanish yo‘llarini tartibga solish iqtisodiyotni buyruqbozlik-byurokratik usullarining salbiy ta‘siridan tozalash bilan bog‘liq bo‘lib, bu samarali rivojlanishning umumiy o‘zaniga qaytish imkonini beradi; - transformasiyalashuv jarayoni xx asr oxirida, ya‘ni o‘ziga xos tarixiy sharoit - umumbashariy o‘tish jarayonlarining kengayib borishi sharoitida ro‘y bermoqda. rivojlangan industrial mamlakatlar postindustrial jamiyatga o‘tish ostonasida turibdilar. an‘anaviy iqtisodiyot unsurlari sezilarli rivojlangan mamlakatlar hozirgi vaqtda bozor iqtisodiyotining zamonaviy shakllariga tezlik bilan o‘tmoqdalar. shu bilan bir vaqtda, ishlab chiqarish va ayirboshlashni umumlashtirish, baynalminallashtirishning intensiv ravishda ro‘y berayotgan jarayoni ularga postindustrial bosqichning bir qator yutuqlariga erishish imkonini beradi. jahondagi global tranaformasiyalashuv jarayonlari o‘zbekistonning o‘tish davri iqtisodiyotiga, undagi jarayonlarning …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiyot nazariyasi va jamiyatning rivojlanish jarayonlari"

mavzu: transformatsiyalashuv davri. reja: kirish 1. kishilik jamiyati taraqqiyotining amal qilishi va rivojlanishini belgilovchi asosiy omillar. 2. «iqtisodiy tizimlar transformasiyalashuvi jarayonlari nazariyasi» kursining predmeti, vazifasi va bilish usullari. 3. jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini belgilash konsepsiyasi va mezonlari. xulosa foydalanilgan adabiyotlar iqtisodiyot nazariyasi tarixiy fan sifatida kishilarning ishlab chiqarish, taqsimot, ayirboshlash va iste‘mol jarayonlaridagi xulq-atvorlarini, munosabatlarini o‘rganadi. jamiyatning rivojlanib borishi bilan bu munosabatlar ham o‘zgarib, takomillashib boradi. kishilik jamiyati o‘z tarixiy taraqqiyotida turli holat (bosqich)larni bosib o‘tgan. shunga ko‘ra, iqtisodiyot nazariyasi ham har bir holat (bosqich)ning muayyan tizimga ...

This file contains 15 pages in DOCX format (38.4 KB). To download "iqtisodiyot nazariyasi va jamiyatning rivojlanish jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiyot nazariyasi va jamiy… DOCX 15 pages Free download Telegram