o’lchash xatolilari va ularni bartaraf etish usullari

DOC 10 pages 62.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.0 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

4-mavzu. o’lchash xatolilari va ularni bartaraf etish usullari 2.5. o‘lchash xatoliklari o‘lchash xatoliklari turli sabablarga ko‘ra turlicha ko‘rinishda namoyon bo‘lishi mumkin. bu sabablar qatoriga quyidagilarni kiritishimiz mumkin: o‘lchash vositasidan foydalanishda uni sozlashdan yoki sozlash darajasini siljishidan kelib chiquvchi sabablar; o‘lchash obyektini o‘lchash joyiga (pozitsiyasiga) o‘rnatishdan kelib chiquvchi sabablar; o‘lchash vositalarining zanjirida o‘lchash ma’lumotini olish, saqlash, o‘zgartirish va tavsiya etish bilan bog‘liq sabablar; o‘lchash vositasi va obyektiga nisbatan tashqi ta’sirlar (harorat yoki bosimning o‘zgarishi, elektr va magnit maydonlarining ta’siri, turli tebranishlar va hokazolar) dan kelib chiquvchi sabablar; o‘lchash obyektining xususiyatlaridan kelib chiquvchi sabablar; operatorning malakasi va holatiga bog‘liq sabablar va shu kabilar. o‘lchash xatoliklarini kelib chiqish sabablarini tahlil qilishda eng avvalo o‘lchash natijasiga salmoqli ta’sir etuvchi omillarni aniqlash lozim bo‘ladi. 2.5.1. xatoliklarni tasniflanishi o‘lchash xatoliklari u yoki bu xususiyatiga ko‘ra quyida keltirilgan turlarga bo‘linadi: i. o‘lchash xatoliklari ifodalanishiga qarab quyidagi turlarga bo‘linadi: absolyut (mutlaq) xatolik. bu xatolik kattalik qanday birliklarda ifodalanayotgan …

2 / 10

$sbiy xatolik deb ataladi. . 2.1. jadval. shape \* mergeformat o‘lchash sharoiti tartiblariga ko‘ra xatoliklar quyidagilarga bo‘linadi: statik xatoliklar - vaqt mobaynida kattalikning o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lmagan xatoliklar. o‘lchash vositalarining statik xatoligi shu vosita bilan o‘zgarmas kattalikni o‘lchashda hosil bo‘ladi. agar o‘lchash vositasining pasportida statik sharoitlardagi o‘lchashning chegaraviy xatoliklari ko‘rsatilgan bo‘lsa, u holda bu ma’lumotlar dinamik sharoitlardagi aniqlikni tavsiflashga nisbatan tadbiq etila olmaydi. dinamik xatoliklar - o‘lchanayotgan kattalikning vaqt mobaynida o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lgan xatoliklar sanaladi. dinamik xatoliklarning vujudga kelishi o‘lchash vositalarining o‘lchash zanjiridagi tarkibiy elementlarning inersiyasi tufayli deb izohlanadi. bunda o‘lchash zanjiridagi o‘zgarishlar oniy tarzda emas, balki muayyan vaqt davomida amalga oshirilishi asosiy sabab bo‘ladi. kelib chiqishi sababi (sharoiti) ga qarab: asosiy; qo‘shimcha xatoliklarga bo‘linadi. normal (graduirovka) sharoitda ishlatiladigan asboblarda hosil bo‘ladigan xatolik asosiy xatolik deyiladi. normal sharoit deganda harorat 20(s(5(s, havo namligi 65 %(15 %, atmosfera bosimi (750 (30) mm.sim.ust., ta’minlash kuchlanishi nominalidan (2% ga o‘zgarishi mumkin va boshqalar. agar …$

3 / 10

qlash va qisman yoki butkul bartaraf etish mumkin bo‘ladi. muntazam xatoliklarning asosiy guruhlari quyidagilar hisoblanadi: uslubiy xatoliklar; asbobiy (qurilmaviy) xatoliklar; subyektiv xatoliklar. o‘lchash usulining nazariy jihatdan aniq asoslanmaganligi natijasida uslubiy xatolik kelib chiqadi. o‘lchash vositalarining konstruktiv kamchiliklari tufayli kelib chiqadigan xatolik asbobiy xatolik deb ataladi. masalan: asbob shkalasining noto‘g‘ri graduirovkalanishi (darajalanishi), qo‘zg‘aluvchan qismning noto‘g‘ri mahkamlanishi va hokazolar. subyektiv xatolik - kuzatuvchining aybi bilan kelib chiqadigan xatolikdir. umumiy xatolikning ikkinchi tashkil etuvchisi - tasodifiy xatolik bo‘lib, bir xil sharoitda, bir kattalikni takror o‘lchashlarda tasodifan o‘zgaruvchan xatolikdir. o‘lchash jarayonida qo‘pol (o‘tkinchi) xatolik yoki yanglishuv xatolik ham hosil bo‘lishi mumkin-ki, bu xatolik ham tasodifiy kattalikning bir turkumi hisoblanadi. qo‘pol xatolik asosan operator (kuzatuvchi)ning xatosi bilan yoki uning asbob ko‘rsatishini noto‘g‘ri kuzatib yozib olishidan, hamda o‘lchashni o‘tkazish sharoitini keskin o‘zgarishidan kelib chiqadi. qo‘pol xatolikni ko‘pincha o‘lchash natijalarini qayta ishlashda hisobga olinmaydi. 2.5.2 мунтазам хатоликлар ва уларнинг турлари muntazam xatolikni, uni keltirib chiqaruvchi sababi, o‘lchash …

4 / 10

xatolikdir. masalan, tarozi toshining muntazam xatoliklari, ko‘rsatuvchi asboblarining graduirovka xatoligi kabilarni keltirishimiz mumkin. - progressiv xatoliklar - uzluksiz o‘suvchan yoki kamayuvchan xatoliklar. masalan, o‘lchash asbobining biron qismidagi kontaktni yoki biron-bir detalini yeyilishidan kelib chiqadigan xatoliklar. - davriy xatoliklar - qiymati vaqtning davriy funksiyasi yoki o‘lchash asbobining ko‘rsatkichini surilish funksiyasiga bog‘liq bo‘lgan xatolikdir. davriy xatolik shkalasi aylana shaklida ishlangan asboblar uchun xos (chiziqli kichik siljishlarni o‘lchash uchun mo‘ljallangan soat ko‘rinishida ishlangan indikator). bu xatolik shkala o‘qi bilan ko‘rsatkichning aylanish o‘qiga mos tushmasligidan hosil bo‘ladi. -murakkab qonun bo‘yicha o‘zgaradigan xatoliklar - bir nechta muntazam xatoliklarning birgalikda ta’siridan hosil bo‘ladi. muntazam xatolikning o‘zgarmas tashkil etuvchisi o‘lchash vositasini sinovdan o‘tkazilayotganda uning nol xolatini korrektirovka qilishda yoki sezgirligini tekshirishda namoyon bo‘ladi. muntazam xatoliklarning asosiy guruhlari quyidagilar hisoblanadi: uslubiy xatolik - o‘lchash usulining nazariy jihatdan aniq asoslanmaganligi natijasida kelib chiqadi. uslubiy xatolikning asosiy manbai o‘lchash obyekti modelining obyektning xususiyatlariga mos emasligi hisoblanadi. masalan, o‘lchash vositalarini hisoblashda …

5 / 10

g bog‘lovchi funksiyadan farq qilishi; - saralash va tayyorlashda hosil bo‘ladigan xatoliklar; uslubiy xatolik ba’zida nazariy xatolik deb ham yuritiladi. asbobiy (qurilmaviy) xatoliklar - ishlatiladigan o‘lchash vositalarining xususiyatlari ideal bo‘lmagan taqdirda hosil bo‘ladi: -o‘lchash vositasining konstruktiv kamchiliklaridan; -o‘lchash vositasini tayyorlash texnologiyasining mukammal emasligidan; -alohida elementlarni eskirishi va yeyilishidan; -o‘lchash vositalarining asosiy va qo‘shimcha xatoliklaridan; -o‘lchash vositalarining inersionli xususiyatlaridan; -darajalash xatoligi yoki shkalaning siljishidan; -o‘lchash vositasining o‘lchash obyekti bilan o‘zaro ta’sirlashuvidan; -o‘lchash informatsiyasini uzatishda va boshqa faktorlar ta’sirida hosil bo‘ladigan xatoliklar; subyektiv xatoliklar kuzatuvchining induvidual xususiyatlariga bog‘liq bo‘lib, uning o‘lchash texnikasi bo‘yicha bilimiga, qator uning fiziologik faktorlariga, masalan, uning sezish tezligiga, qanchalik tez sezishiga, rang qabul qilish, ko‘rish, eshitish kabi qobiliyatining o‘tkirligiga bog‘liq. subyektiv xatolik bundan tashqari operatorning o‘lchash vositasiga va o‘lchash obyektiga ta’siridan sodir bo‘lishi mumkin (temperatura maydonining o‘zgarishi, mexanik ta’sirlar va boshqalar). bu guruh xatoliklariga quyidagilar kiradi: - shkala va diagrammadan o‘lchanadigan kattalik qiymatini sanashdagi xatoligi; - maxsus texnik …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’lchash xatolilari va ularni bartaraf etish usullari"

4-mavzu. o’lchash xatolilari va ularni bartaraf etish usullari 2.5. o‘lchash xatoliklari o‘lchash xatoliklari turli sabablarga ko‘ra turlicha ko‘rinishda namoyon bo‘lishi mumkin. bu sabablar qatoriga quyidagilarni kiritishimiz mumkin: o‘lchash vositasidan foydalanishda uni sozlashdan yoki sozlash darajasini siljishidan kelib chiquvchi sabablar; o‘lchash obyektini o‘lchash joyiga (pozitsiyasiga) o‘rnatishdan kelib chiquvchi sabablar; o‘lchash vositalarining zanjirida o‘lchash ma’lumotini olish, saqlash, o‘zgartirish va tavsiya etish bilan bog‘liq sabablar; o‘lchash vositasi va obyektiga nisbatan tashqi ta’sirlar (harorat yoki bosimning o‘zgarishi, elektr va magnit maydonlarining ta’siri, turli tebranishlar va hokazolar) dan kelib chiquvchi sabablar; o‘lchash obyektining xususiyatlaridan kel...

This file contains 10 pages in DOC format (62.0 KB). To download "o’lchash xatolilari va ularni bartaraf etish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’lchash xatolilari va ularni b… DOC 10 pages Free download Telegram