xix asrning ikkinchi yarmi – xx asrning boshlarida buxoro amirligi

DOCX 12 sahifa 24,5 KB Bepul yuklash

12 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 24,5 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 12

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 12

mavzu: xix asrning ikkinchi yarmi – xx asrning boshlarida buxoro amirligi. reja: 1. buxoro amirligining idora qilinishi 2. aholining ahvoli 3. buxoro amirligining qulashi sabablari xix asr oxirida buxoro amirligi aholisi 2 million kishi atrofida bo`lgan. uning tarkibiga zarafshon vodiysi, qashqadaryo, surxondaryo vohasi va hozirgi tojikiston hududining ayrim viloyatlari, hozirgi turkmanistonning murg`obgacha bo`lgan bir qismi kirar edi. shahar va qishloqdagi aholining ko`pchilik qismida o`zbeklar, tog` va tog`oldi joylarida tojiklar yashar, marvning janubiy hududlarida turkmanlar, shimoliy va sharqiy yerlarda qozoq va qirg`izlar yashar edi. rossiya bilan 1868-yilgi shartnoma buxoro amirligi taqdirini tubdan o`zgartirib yubordi. sobiq "islom gumbazi" suverenitet va mustaqillikdan tnahrum bo`lib, rossiyaga qaram va mute bir davlatga aylanib qoldi. garchi siyosiy mustaqilligidan mahrum bo`lsa-da, buxoro amiri o`z fuqarolari ustidan cheklanmagan hokimiyatini qo`lida saqlab qolgan edi. 1885-yil buxoroda ish boshlagan "rossiya imperatorining siyosiy agentligi" amir va uning amaldorlari faoliyatini nazorat qila boshladi. agentlik, shuningdek, rossiya imperiyasi hukumatining rossiyadan boshqa davlatlardan mol …

2 / 12

vchi oliy amaldor qushbegi bo`lib, u soliqlar yig`imini boshqarar, ma'muriy amaldorlar tarkibiga rahbarlik qilar, mahalliy beklar bilan yozishmalar olib borar edi. qushbegi har kuni shaxsan hukmdorga amirlikdagi ahvol to`g`risida ma'lumot berib turar edi. barcha amaldorlar qushbegi tomonidan, faqat oliy amaldorlargina amirning o`zi tomonidan tayinlanar edi. xazina va zakot yig`imini boshqargan devonbegi lavozimi ahamiyati va mavqei jihatidan qushbegidan keyin turardi. uning ixtiyorida 300 dan ziyod amaldorbo`lgan. sudlov, notariat ishlarini, ruhoniylar va ta'lim muassasalarini boshqargan boshqozi diniy-sudlov ishlariga rahbarlik qilardi. sud hokimiyatiga amirning o`zi rahbarlik qilardi. sud tizimida amirdan keyin ko`rib chiqilayotgan ish yuzasidan fatvo (xulosa) tuzuvchi muftiylar devoniga rahbarlik qiluvchi bosh qozi turardi. joylarda sud hokimiyatini qozilar idora etardi. politsiya hokimiyati esa mirshablar (tungi qorovullar boshliqlari) qo`lida jamlangan edi. oliy amaldorlar qatoriga qonunlar ijro etilishi, din musaffoligi va axloq muhofazasi, shuningdek, bozordagi tarozilar va o`lchovlar ustidan nazorat qiluvchi rais ham kirardi. rais bosh qoziga bo`ysunardi. bosh rais amir va bosh qoziga …

3 / 12

tni himoya qilish uchun amirning xalq ko`ngillilari va qo`shinlardan saralab olingan xos lashkari bo`lgan. lashkarga to`pchiboshi (to`pchilashkar) rahbarlik qilgan. biroq xix asr oxiriga kelib, amir lashkari shoshilinch yig`iluvchi, yomon ta'lim ko`rgan va qoloq harbiy qurollar bilan ta'minlangan dehqonlardan iborat bo`lgan. bunday lashkarning bosh maqsadi — zarur bo`lganda ark qarshisida namoyishga yig`ilish edi. lashkar amalda xix asr boshlaridan beri rivojlanmagan, harbiy ish va qurollari o`ta qoloq holatda edi. lashkarning soni 11 ming sarboz va 200 zobit (ofitser)dan iborat bo`lib, ularning qurol-aslahasi 1000 ta berdanka miltig`i va bir nechta to`plardan tashkil topgandi. shunday qilib, bir-biriga qarindosh-urug` bo`lgan amaldorlarning yuki dehqon va hunarmandlar yelkasiga tushdi. mamlakat daromadlarining katta qismi davlat ravnaqi va taraqqiyoti uchun kamdan-kam qayg`uruvchi xizmatchilariga sarflanar edi. aholining ahvoli buxorolik dehqonlarning aksariyat ko`pchiligi kambag`allikda kun kechirardi, chunki yer va ish hayvonlari amir va uning amaldorlari qo`lida edi. mang`it amirlari buxoroda butun hokimiyatga ega bo`lib, ularning zo`ravonlik bilan hokimiyatga putur yetkazishi mumkin …

4 / 12

oliqlarni to`lash uchun ular olibsotarlar, sudxo`rlar, yirik zamindorlar yerlarida mehnat qilishga majbur bo`lishar edi. dehqonlar zulm bilan murosa qila olmay, zolimlarga qarshi oshkora qarshi chiqdilar. 1916-yildan keyin dehqonlar qo`zg`alonlari yalpi ommaviy harakatga aylanib, amalda amirlikning barcha bekliklarini qamrab oldi. norozilik chiqishlari aksariyati stixiyali, uyushmagan bo`lsa-da, ular amirlik hokimiyatini nuratib borardi. amir muzaffar hukmronligi davrida (1860—1885) ijtimoiy zulm haddan oshdi. bu davrda soliqqa tortishda pul ko`rinishidagi yig`imlar yetakchi o`rinni egallagan edi. ishlab berish majburiyatlari ko`rinishidagi ishbay renta ham keng qo`llanardi. xiroj, zakot va juz'ya asosiy soliqlar edi. yerdan olinuvchi xiroj solig`i miqdori ayrim viloyatlarda hosilning 40—50 foiziga yetardi va amir daromadlarining yarmidan ko`pini tashkil etardi. xiroj bilan bir mahalda kafsan — soliq yig`imi ishlari uchun, dorug`a — xirmonlami xatga olgani uchun amaldoiga dorug`ayi muzd ham undirilardi. chorvadorlar mollari qiymatidan 2,5 foiz zafatf to`lashardi. bog`lar va polizlardan alohida yig`im — tanobona to`langan. dehqonlar ma'muriyat vakillari yerlarni egallab olishidan, mahalliy hokimiyat va sud …

5 / 12

osh tortdilar hamda kambag`al bir dehqon rahnamoligida qo`zg`alon ko`tardilar. amaldorlar o`ravonligi va ijtimoiy zulmdan ezilgan minglab dehqonlar vose' tevaragiga uyushdilar. 1885-yil iyul oyining so`nggi kunlarida dehqonlar armiyasi va amir muzaffar lashkari qaqshatqich qattiq jangda to`qnashdilar. yomon tayyorgarlik ko`rgan dehqonlar qo`shinlari mag`lubiyatga uchradi. rahnamolarining barchasi, jumladan, vose' ham qatl etildi. boshqa bir yirik dehqonlar qo`zg`aloni 1888-yili ko`lob bekligida bo`lib o`tdi. 1889-yil may oyida kalif dehqonlari isyon ko`tardilar. biroq bu qo`zg`alonlarning barchasi stixiyali va uyushmagan edi. ular nafrat isyoni bo`lib, dehqonlar amlokdorlarni o`ldirishar, beklarning uylariga hujum qilib, yoqib yuborishar, mol-mulkini talashar edi. bu isyonlar davlat asoslariga katta ta'sir o`tkaza olmasdi. hunarmandchilikning rivojlanishi zamin bag`rida yashirinib yotgan katta boyliklarga hali qo'1 tekkizilmagan edi. qayta ishlovchi sanoat korxonalari asosan shaharlarda joylashgan edi. hunarmandlar ko`plab soliqlarni to`lashga majbur, o`z ustaxona va korxonalarini rivojlantirish uchun mablag`larga ega emasdi. faqat amirlikning yirik shaharlarida kosiblar sexlariga o`xshash korxona tuzgan ustazodalar bo`lib, ular ham chog`roqqina ustaxonalarni zo`rg`a ta'minlar edi. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 12 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xix asrning ikkinchi yarmi – xx asrning boshlarida buxoro amirligi" haqida

mavzu: xix asrning ikkinchi yarmi – xx asrning boshlarida buxoro amirligi. reja: 1. buxoro amirligining idora qilinishi 2. aholining ahvoli 3. buxoro amirligining qulashi sabablari xix asr oxirida buxoro amirligi aholisi 2 million kishi atrofida bo`lgan. uning tarkibiga zarafshon vodiysi, qashqadaryo, surxondaryo vohasi va hozirgi tojikiston hududining ayrim viloyatlari, hozirgi turkmanistonning murg`obgacha bo`lgan bir qismi kirar edi. shahar va qishloqdagi aholining ko`pchilik qismida o`zbeklar, tog` va tog`oldi joylarida tojiklar yashar, marvning janubiy hududlarida turkmanlar, shimoliy va sharqiy yerlarda qozoq va qirg`izlar yashar edi. rossiya bilan 1868-yilgi shartnoma buxoro amirligi taqdirini tubdan o`zgartirib yubordi. sobiq "islom gumbazi" suverenitet va mustaqillikdan tnahrum bo...

Bu fayl DOCX formatida 12 sahifadan iborat (24,5 KB). "xix asrning ikkinchi yarmi – xx asrning boshlarida buxoro amirligi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xix asrning ikkinchi yarmi – xx… DOCX 12 sahifa Bepul yuklash Telegram