o‘lchash usullari va vositalari

DOC 231 pages 14.8 MB Free download

231 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 14.8 MB

File type DOC

Pages 231

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 231

ўзбекистон республикаси олий ва ўрта o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti ruyhatga olindi “ tastiqlayman” № . oquv ishlari boyicha prorektor 2021 y « » . o.duysenbayev 2021 yil «o‘lchash usullari va vositalari» fanidan o‘quv - uslubiy majmua tuzuvchi: b.a.jumamuratov tuzuvchi bilim sohasi: 300000 – ishlab chiqarish texnik yunalish ta’lim sohasi: 310000 – muxandislik va muxandislik ishi ta’lim yo’nalishi : 5310900 – metrologiya, standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti (sanoat) nukus-2021 fanning o‘quv-uslubiy majmuasi o’zbekiston respblikasi oliy va o’rta maxsus ta`lim vazirligi 20__-yil _-oktyabrdagi ___-sonli buyrugi tasdiqlangan “o‘lchash usullari va vositalari” fani dasturi asosida tayyorlangan. tuzuvchi: b.a.jumamuratov - qdu «elektr texnikasi va metrologiya» kafedrasi assistent taqrizchilar: matyakubova p.m. tdtu, “metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish” kafedrasi mudiri, t.f.d., professor. a.b.abubakirov - qdu «elektr texnikasi va metrologiya» kafedrasi mudiri o‘quv-uslubiy majmua berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universitetining ilmiy-uslubiy kengashida ko’rib chiqildi va tasdiqlandi (2021 yil № - sonli …

2 / 231

quv fanidan o'quv materiallari o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti «elektr texnikasi va metrologiya» kafedrasi « o‘lchash usullari va vositalari » o‘quv fanidan ma’ruzalar matni kirish atrofimizdagi ihtiyoriy olingan biror bir ob’ekt (predmet, jarayon yoki hodisa) to‘g‘risida gap borganda albatta ularni tavsiflovchi muayyan xossa (xossalar)ni ko‘z oldimizga keltiramiz. bu xossalar ko‘p yoki kam darajada namoyon bo‘lishi, boshqacharoq aytganda, miqdoriy baholanishi mumkin. odatda miqdoriy baholashni o‘lchash amali orqali bajarish mumkin. o‘lchashlar inson faoliyatining ajralmas bir bo‘lagi bo‘lib, uning hayotini o‘lchashlarsiz tasavvur etib bo‘lmaydi. kishi erta bilan uyg‘ongan zahoti, birinchi navbatda vaqtni baholaydi, choy ichganda esa haroratni, ishga yoki o‘qishga ketayotganda masofani baholaydi. o‘lchashlar uzluksiz, takroriy yoki davriy ravishda, ba’zan bilgan holda, ba’zan esa bilmagan holda sodir bo‘lib turadi. ona tabiat insonni shunday bir, ajoyib, faqat o‘zigagina xos bo‘lgan xususiyat, ya’ni hissiyot bilan ta’minlaganki, bu nafaqat insonlar uchun, balki barcha tirik mavjudot uchun ham xos …

3 / 231

i. modomiki, ushbu lineykalarni ishlab chiqarish, ulardagi shkala belgilarini bir xil qilib tayyorlash tagida katta mehnat yotadi. shu mehnat mobaynida ham bir qancha o‘lchashlarni amalga oshirish kerak bo‘ladi. hozirgi vaqtlarda xech bir mutaxassis yo‘q-ki, o‘z ish faoliyati mobaynida o‘lchashlarni qo‘llamasa. uning oldida turgan muammo qanchalik murakkab bo‘lsa, o‘lchashlarning ahamiyati shunchalik salmoqli bo‘ladi. yunesko ma’lumotiga ko‘ra, hozirda inson faoliyatining 3000 dan ortiq sohasi aynan o‘lchashlar bilan chambarchas bog‘liq sanalar ekan. har bir ishda muayyan tartib-qoidalar mavjudligi kabi o‘lchashlarning ham o‘ziga xos bo‘lgan qoidalari, usullari va bu usullarni amalga oshirish uchun ko‘rsatma bo‘lib xizmat qiluvchi uslublari mavjud bo‘lib, bularning bari muayyan me’yoriy xujjatlar asosida bir tizimga keltirilgan. mana shu yuqorida aytilgan o‘lchashlar, hoh oddiy, hoh murakkab bo‘lsin, hoh bir martada o‘lchanadigan, hoh ko‘p martada o‘lchanadigan bo‘lsin, hoh oddiygina lineyka vositasida, hoh juda katta o‘lchamli maxsus qurilmalarda o‘lchanadigan bo‘lsin, barchasi uchun taalluqli bo‘lgan va aynan shu masalalar bilan shug‘ullanadigan alohida fan mavjud bo‘lib, …

4 / 231

n: 1. falsafiy nuqtai nazarda o‘lchash va o‘lchash vositalari dunyoni bilish quroli deb tasavvur qilinadi; 2. ilmiy nuqtai nazarda o‘lchash va o‘lchash texnikasi tabiatni tekshirish amaliyoti va nazariyasi orasidagi bog‘lovchi vosita deb qaraladi; 3. muxandislik- texnikasi nuqtai nazarida o‘lchash texnikasi texnologik jarayonlarni boshqarishning eng qulay vositasi deb tushuniladi. o‘lchash vositalari ishlatiladigan barcha sohalarda ularga muayyan talablar qo‘yiladi. masalan, ilmiy ishlarda qo‘llaniladigan o‘lchash vositalariga yuqori aniqlik, qishloq xo‘jaligidagilari uchun - murakkab ob-havo sharoitlarida ishlash qobiliyatlarining mavjudligi va yuqori ishonchliligi, tibbiyotdagilari uchun - mijoz a’zolarining tavsiflari va o‘lchanayotganda uning havfsizligi va boshqa talablar qo‘yiladi. hech qanday bo‘rttirmasdan aytish mumkinki, har qanday tajribaning asosida biror kattalikni o‘lchash yotadi. bu nafaqat, avvaldan tajribaga asoslangan fizika, kimyo yoki boshqa fanlarga tegishli. hattoki, nazariy fanlar malikasi riyoziyotda ham o‘lchashlar ishlatiladi. bu xususda buyuk olim dmitriy mendeleevning quyidagi so‘zlarini eslatib o‘tish joiz bo‘ladi - «har qanday fan o‘lchashlar bilan boshlanadi». ma’lumki, o‘lchash-axborot vositalarining rivoji ilm-fan va texnikaning, …

5 / 231

htirilgan usullardan va prinsiplardan foydalanish ehtiyojini yuzaga keltirdi. ilmiy ishlar avtomatlashtirilgan tizimlarining (iiat) afzalliklari shundan iboratki, ulardan olinayotgan ma’lumot qayta ishlangan va umumlashtirilgan tajriba natijalari, hamda tekshirilayotgan hodisalarning matematik modelini o‘zida mujassamlashtirgan bo‘ladi. iiatlarni yaratishdagi modul (ya’ni agregat) prinsipidagi qurilmalar uchun umumlashtirilgan o‘lchashlar hisoblash komplekslarining asosi hisoblanadi. agregatlashtirish va umumlashtirish - ko‘p maqsadli o‘lchash o‘zgartkichlari va ular to‘plamidan talab qilingan funksional imkoniyat va tavsifli o‘lchash vositalarini tashkil qilish maqsadida foydalanishdan iboratdir. asosan quyidagilar umumlashtiriladi: oraliq o‘zgartkichlar, o‘lchash axborotlarini qayta ishlagichlar va ko‘rsatkichlar, kuchaytirgichlar, berilgan qiymatlarni uzatuvchi qurilmalar, analog-raqamli o‘zgartkichlar, tutashtirish qurilmalari. kerakli o‘lchash vositasini yig‘ish uchun umumlashtirilgan modullar xar xil tuzilishga ega bo‘lgan agregatlarga birlashtirilishi mumkin. hozirgi paytda ilmiy ishlarda qo‘llanilayotgan har xil umumlashtirilgan tizimlar ishlab chiqilgan. shuni eslatib o‘tish joizki, umumlashtirilgan tizimlar o‘zlarining mutloq afzalliklari bilan birgalikda ba’zi bir kamchiliklarga ham ega. bulardan birinchisi- umumiylikni yuzaga keltiruvchi har xil asboblarning ko‘pligi. bu kamchilik geofizik, kosmik, okeanografik va boshqa tekshirishlar …

Want to read more?

Download all 231 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchash usullari va vositalari"

ўзбекистон республикаси олий ва ўрта o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti ruyhatga olindi “ tastiqlayman” № . oquv ishlari boyicha prorektor 2021 y « » . o.duysenbayev 2021 yil «o‘lchash usullari va vositalari» fanidan o‘quv - uslubiy majmua tuzuvchi: b.a.jumamuratov tuzuvchi bilim sohasi: 300000 – ishlab chiqarish texnik yunalish ta’lim sohasi: 310000 – muxandislik va muxandislik ishi ta’lim yo’nalishi : 5310900 – metrologiya, standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti (sanoat) nukus-2021 fanning o‘quv-uslubiy majmuasi o’zbekiston respblikasi oliy va o’rta maxsus ta`lim vazirligi 20__-yil _-oktyabrdagi ___-sonli buyrugi tasdiqlangan “o‘lchash usullari va vositalari” fani dasturi asosida tayyorlangan. tuzuvchi: ...

This file contains 231 pages in DOC format (14.8 MB). To download "o‘lchash usullari va vositalari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchash usullari va vositalari DOC 231 pages Free download Telegram