o‘zlashma so‘zlar va neologizmlar

DOC 17 pages 79.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma’noviy siljishlari reja: i. kirish. 1.1.kurs ishining maqsad va vazifalari ii. asosiy qism 2.1. o‘zbek tilida o‘zlashma so‘zlar 2.2. o‘zlashma neologizmlar va ularning nutqda ishlatilishi 2.3. o‘zlashma so‘zlar va o‘zlashma neologizmlarning morfologik tuzilishi hamda uning ma’no qirralari iii. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar i.kirish. kurs ishining maqsad va vazifalari mavzuning dolzarbligi. keyingi yillarda o‘zbek tilshunosligida leksikologik yo‘nalishdagi tadqiqot ishlarini olib borishga e‘tibor yanada kuchaydi. shu sababli til birliklarining semantik strukturasini tekshirish, uslubiy-semantik ma‘nolarini chegaralash, bu ma‘nolarning nutqda reallashuvida til vositalarining o‘rnini belgilash kabi qator masalalar turli ilmiy-tekshirish ishlarining o‘rganish obyektiga aylandi. ayniqsa, zamon bilan birga tilimizda yangilanishlar ko‘paymoqda. tilimizga yangidan-yangi so‘zlar kirib kelmoqda. xalqimiz ularni turli ma’nolarda tilimizda qo‘llamoqda. bu esa shu o‘zlashma so‘zlarni o‘rganishga ehtiyojni yuzaga keltiradi. muammoning o‘rganilganlik darajasi. so‘nggi yillarda o‘zbek tilshunosligida o‘zlashma qatlam masalasi a.xojiyev, m.b abdiyev, a. aliqulovlarning tadqiqotlarida mukammal o‘rganilgan. tadqiqotning maqsadi. tadqiqotning asosiy maqsadi umumxalq tilida asosan, og‘zaki nutqida faol ishlatiladigan o‘zlashma …

2 / 17

igidagi tadqiq darajasi tahlil qilindi; − umumxalq tilida faol ishlatilib turgan o‘zlashma so‘zlarning miqyosi aniqlandi; − o‘zlashma so‘zlardagi ma’noviy siljishlar turli tillar doirasida tahlilga tortildi. ii. asosiy qism qadimdan ma’lumki o‘zbek tili leksikasining tashkil topishida 3 komponent muhim rol o‘ynaydi. bular quyidagilardir: 1. barcha so‘zlar eng qadimgi turkiy tildan kelib chiqqan bo‘lib, o‘zbek tili leksikasining rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi, bundan tashqari kundalik ishlatiladigan so‘zlar va iboralar yuqoridagi unsurlarda o‘z ifodasini topadi. 2. o‘zlashma so‘zlar, bunday so‘zlar boshqa tillardan kelgan bo‘l`ib, bular quyidagilar: arab, fors-tojik, rus, nemis, fransuz, ispan, ingliz va boshqalar. bu so‘zlaning qiziqarli tomoni shundaki, ular asosan klassik tillarning birlashmasidan hosil bo‘lgan (arab, turk, fors-tojik). 3. o‘zlashma neologizmlar, bu turdagi so‘zlar tilda mavjud bo‘l`gan so‘zlardan suffiks, prefiks va qo‘shimchalar qo‘shish orqali yasaladi. yuqorida ko‘rsatilgan 3 komponentdan tashqari leksikaning rivojlanishiga ikkinchi darajali unsurlar ham yordam beradi. bular: onomatopeya, bir so‘z shaklidan boshqa bir so‘zning shakllanishi; qisqartirilgan so‘zlar, nomlarning qisqartirilib faqat …

3 / 17

rning ingliz yoki fransuz tilidan kirib kelganini qancha so‘zlashuvchi biladi? ba’zi bir o‘zlashma so‘zlar o‘zlarining asl shaklida yoki ularga to‘g‘ri keladigan shaklda ifodalanadi: misol qilib fransuz tilidagi bojole, jilet, palto, ingliz tilidagi punch va ponce, roastbeef va rosbif (yoki rosbiffe) larni aytib o‘tishimiz mumkin. o‘zlashma so‘zlarning aksariyati bu tarjima qilingan so‘zlardir. bunday so‘zlarning ikki asosiy turlari mavjud bo‘lib, ular quyidagilardir: semantik, ya’ni ma’no jihatdan tarjima qilingan so‘zlardir. chet tilidan kirib kelgan so‘zning ma’nosi va shakli jihatdan o‘zbek tiliga tog‘ri kelishi va qo‘llanilishida ko‘rishimiz mumkin. masalan, confort (uy xizmatlari) ingliz tilida comforts kabi ifodalanadi. yoki o‘zbek tilidagi autoritar so‘zi bir necha yil oldin “rendere autorevole”, ya’ni “mustaqil ishlamoq” ma’nosini anglatadi. to‘gridan-to‘g‘ri tarjima kalka usulida o‘zbek tiliga chet tilidan tarjima qilingan so‘zlar guruhi: ingliz tilidagi sky-scraper; nemis tilidagi klassen kampf. o‘zlashma so‘zlar tillar orasidagi bog‘liqlikni namoyon etuvchi muhim jarayondir. o‘zlashma neologizmlarning ikki tillilik (bilinguizm) bilan munosabati, so‘zlovchilar tomonidan holat va joyga qarab …

4 / 17

yatni, yashash sharoitini eslashga xizmat qiladi: o‘zlashma so‘zlarning boyligi leader, flirt, baby-sitter, week-end so‘zlarida ko‘rinadi. ingliz tilidagi so‘zlar va birikmalar ba’zida ularning qisqaligi qulaylik tug‘diradi: ya’ni jurnalistika tilida, sohasida uchrab turuvchi so‘zlarni tushuntirib beradi, masalan boom, show italyan tilidagi ekvivalentlari quyidagilar show (teatrning turi, bir necha har xil bo‘g‘inlardan tashkil topgan italyan tilidagi ekvivalenti sit-in ma’lum bir joyda tomoshabinlarni yig‘ish). o‘zlashma so‘zlar yozma va og‘zaki shakllar orqali tilga kirib keladi. tunnel so‘zi yozma til orqali kirib kelgan. agar tunnel so‘zi og‘zaki tildan kirib kelganda edi tanel deb talaffuz qilinar edi xuddi ingliz tilidagidek. budget aksincha badjet deb talaffuz etiladi, chunki og‘zaki tildan kirib kelgan. shunday turdagi ingliz so‘zlari borki, ular o‘zbekistonda har xil talaffuz etiladi, masalan: inglizcha talaffuz o‘zbekcha talaffuz flirt | flə:t| |flert| | flεrt| flirt ingliz talaffuziga o‘xshatish o‘zbekcha talaffuz quyidagi talaffuz turlari har xil faktorlardan kelib chiqadi, shuningdek chet tilini yaxshi bilish ham muhim o‘rin tutadi. shuni …

5 / 17

ing ko‘chma ma’nolarini qo‘llashgan. o‘zlashma neologizmlarga nimalar kiradi? ot, fe’l va sifat so‘z turkumlariga oid so‘zlar kiradi. o‘zlashma fe’llar va sifatlar ikki lingvistik tor ma’noda uyg‘unlashadi va bundan tashqari bilingvistik sharoitni yaratadi. yana shuni ham aytib o‘tishimiz joizki, o‘zlashma so‘zlar morfologiyaning elementlari ham deyiladi. zamonaviy lingvistika o‘zlashma neologizmlarni ( yunoncha “neos” yangi va “logos” so‘z ) lingvistika evolyutsiyasining asosiy personaji sifatida ta’kidlaydi. yangi so‘z bu leksikaning boyishi demakdir. yangi so‘zning shakllanishidagi barcha jarayonlar neologiya deb ataladi. o‘zlashma neologizmlar qayerda xabar va yangiliklar tezlikda tarqalsa o‘sha hududlarda tez shakllanadi va rivojlanadi. yuqorida aytib o‘tilganidek o‘zlashma neologizmlar tilda mavjud so‘zlardan , qisqartirilgan so‘zlardan, akronimlardan va bir so‘zning tovushlarini o‘zgartirish orqali ham yasaladi. o‘zlashma neologizmlarning tilda paydo bo‘lishi va yo‘qolishi uning tilga qabul qilinganligida yoki lug‘atlardan joy olganligida namoyon bo‘ladi. agar o‘zlashma neologizmlar jamiyat fuqarolari tomonidan qabul qilinib foydalanilayotgan bo‘lsa, bu o‘zlashma neologizmlar lingvistika va lug‘atshunoslikda ham qabul qilingan hisoblanadi. o‘zlashma neologizmlarning paydo …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zlashma so‘zlar va neologizmlar"

nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma’noviy siljishlari reja: i. kirish. 1.1.kurs ishining maqsad va vazifalari ii. asosiy qism 2.1. o‘zbek tilida o‘zlashma so‘zlar 2.2. o‘zlashma neologizmlar va ularning nutqda ishlatilishi 2.3. o‘zlashma so‘zlar va o‘zlashma neologizmlarning morfologik tuzilishi hamda uning ma’no qirralari iii. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar i.kirish. kurs ishining maqsad va vazifalari mavzuning dolzarbligi. keyingi yillarda o‘zbek tilshunosligida leksikologik yo‘nalishdagi tadqiqot ishlarini olib borishga e‘tibor yanada kuchaydi. shu sababli til birliklarining semantik strukturasini tekshirish, uslubiy-semantik ma‘nolarini chegaralash, bu ma‘nolarning nutqda reallashuvida til vositalarining o‘rnini belgilash kabi qator masalalar turli ilmiy-tekshirish ishlarining o‘rganish...

This file contains 17 pages in DOC format (79.0 KB). To download "o‘zlashma so‘zlar va neologizmlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zlashma so‘zlar va neologizml… DOC 17 pages Free download Telegram