j.b. seyning iqtisodiy ta'limoti

DOC 19 стр. 180,0 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 180,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

7-mavzu: klassik iqtisodiy maktabning yakunlanishi j.b.seyning iqtisodiy ta’limoti yevropadagi ko‘pchilik rivojlangan mamlakatlarda va aqshda butun xix asr davomida, ya’ni klassik siyosiy iqtisodning marjinalizm bilan o‘rin almashish davriga qadar, klassik maktab g‘oyalarining va konsepsiyalarining keyingi rivojlanishida a.smit ta’limoti asos bo‘lib keldi. shu ma’noda fransiyada a.smit g‘oyalarini ancha izchil va ijodiy davom ettirgan jan batist sey (1767–1832) hisoblanadi. u 1767 yil, 5 yanvarda lionda savdogar oilasida tug‘ildi. oilaviy tadbirkorlik an’analarni davom ettirish uchun zarur bo‘lgan bilimni olish bilan birga, j.b.sey o‘z bilimini mustaqil oshirish, ayniqsa, siyosiy iqtisodni o‘rganish bilan shug‘ullandi. keyinchalik ma’lum bo‘lishicha, u a.smitning “odamlar boyligi” asariga asosiy e’tibor qaratgan. undagi g‘oyalarni ommaviylashtirish, uning fikricha, fransiya manfaatlariga ham, shuningdek, barcha insoniyat manfaatlariga ham xizmat qiladi. j.b.sey hayotda har xil mashg‘ulot turlari bilan shug‘ullandi. u savdo kontorasida nazoratchi bo‘lib ishladi, fransiya armiyasida xizmat qildi, nufuzli jurnal muharriri bo‘ldi, davlat muassasalarida ishladi. ammo uning hayotidagi asosiy ishi – iqtisodiy bilim sohasidagi tadqiqotidir. u …

2 / 19

va siyosiy “sahnadan” ketishga majbur bo‘ldi. ammo tinib–tinchimas j.b.sey o‘zining xususiy ip yigirish fabrikasini ochdi. keyinchalik, 1813 yili uni sotib, topgan puliga «traktat»ni ikkinchi nashrdan chiqarish uchun parijga qaytib keldi. asar 1814 yili chop etiladi, so‘ngra qisqa vaqt ichida yana uch marta 1817, 1819 va 1826 yillarda qayta nashr etildi. bu asar tez orada juda ko‘p tillarga tarjima qilindi. fransiyada napoleon tuzumining yemirilishi bilan vujudga kelgan o‘zgarishlar j.b.seyning iqtisodchi-olim va jamiyat arbobi sifatidagi nomini oqladi. u ruhlanib, siyosiy iqtisod bo‘yicha o‘z asarlari ustida ishlashni davom ettirdi, ko‘p leksiyalar o‘qidi va ularda iqtisodiy nazariya qoidalarini tizimlashtirish va ommaviylashtirish mahoratini namoyish etdi. j.b.sey asarlarida iqtisodiy fan sof nazariy va tavsifiy fanga aylandi. u iqtisodiy nazariyadan siyosatning, ideologiyaning va statistikaning ajralib chiqishini ma’qulladi. «sey qonuni». j.b.sey a.smitning erkin bozor, bahoning erkin shakllanishi, ichki va tashqi savdo, tadbirkorlarning cheklanmagan erkin raqobati va proteksionizmning har qanday qo‘rinishiga yo‘l qo‘ymaslik tamoyillarini qo‘llab-quvvatladi va ularni ko‘klarga ko‘tardi. …

3 / 19

natlashadi, ortiqcha ishlab chiqarish bo‘lmaydi. ortiqcha ishlab chiqarish faqat ayrim tarmoqlarda boshqa tarmoqlardagi kam ishlab chiqarish hisobiga vujudga keladi. boshqacha qilib aytganda, ko‘p ishlab chiqarishdan qo‘rqmaslik kerak, faqat ayrim tovarlarning ortiqcha ishlab chiqarilish xavfi tug‘ilishi mumkin. «sey qonuni» nomini olgan bu qoida klassiklarning makroiqtisodiy nazariyasining asosini tashkil etdi va keyinchalik j.m.keyns tomonidan inkor etildi. j.m. keynsning tasdiqlashicha, odamlar daromadlarning barchasini iste’molga sarflamaydilar, balki ularning bir qismini jamg‘arib boradilar. bu esa shunga muvofiq ravishda yalpi talabni kamaytiradi, ish bilan bandlikni qisqartiradi. pirovard natijada bunday holat sey qonunining noto‘g‘ri ekanligini keltirib chiqaradi. chunki bu qonunga muvofiq iste’molga sarflanishi kerak bo‘lgan daromadning bir qismi jamg‘armaga ajratiladi. demak, yalpi taklif bilan u keltirib chiqaradigan yalpi talab o‘rtasidagi muvozanat buziladi. ammo «sey qonuni»ning muhim tomoni shundan iboratki, iqtisodiy liberalizmning barcha prinsiplariga jamiyat tomonidan rioya qilinsa, ishlab chiqarish (taklif) o‘ziga mos ravishda iste’molni (talabni) keltirib chiqaradi, ya’ni tovar va xizmatlarni ishlab chiqarish a.smitning «tabiiy tartib» (pulning …

4 / 19

t va ishlab chiqarish omillari nazariyalari. klassik iqtisodiy maktab vakillari ichida j.b.seyning qiymat nazariyasi o‘ziga hosligi bilan ajralib turiladi. a.smit, d.rikardo, ijtimoiyist-utopistlar, s.sismondi, k.marks va boshqa bir qator iqtisodchilar tovar qiymatining yagona manbai mehnat deb hisoblaganlar. j.b.seyda bu muammoga ikki xil yondashuv mavjud: u bir joyda, tovar qiymati kapitalga, ish haqiga va yer rentasiga bo‘lgan xarajatlaridan tashkil topadi degan bo‘lsa, ikkinchi bir joyda, qiymat foydalilik bilan aniqlanadi deydi. j.b.sey foydalilik bilan buyumning (tovarning) qimmati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniq qilib ko‘rsatib berdi. «foydalilik – bu qimmat o‘lchovidir», – deb yozadi j.b.sey. bu bilan u tovar qiymati nafaqat mehnat sarflari bilan, balki mahsulotning foydalilik darajasi bilan ham o‘lchanishi mumkinligini aytib berdi. lekin bu xususda iqtisodiy ta’limotlar tarixi bo‘yicha yirik mutaxassis m.blaugning yozishicha, «talabning to‘yinish darajasini izohlab berishda foydalilikning pasayib borishi tushunchasi ishlatilmagan foydalilikka asoslangan qimmat konsepsiyasini bahoning shakllanish nazariyasi hisoblash noo‘rin». j.b.sey tovar qiymatining yaratilishida ishlab chiqarishning uch omiliga (mehnat, kapital, yer) …

5 / 19

igini qayd qilib o‘tadi. demak, j.b.sey nazariyasida tadbirkorlarning cheklanmagan erkin raqobati sharoitida ishlab chiqarish omillarini va jamiyatdagi sinflarni ekspluatatsiya qilish inkor etiladi. uningcha, ishlab chiqarishda tadbirkorlar (ular ishlab chiqarishni tashkil etadilar va boshqaradilar), yer egalari (tovar ishlab chiqarish uchun tabiiy materiallarni beradilar) va ishchilar (tayyor mahsulot yaratadilar) o‘zaro ta’sirda bo‘ladilar va bir- birlarini to‘ldirib boradilar. ishlab chiqarish jarayoni qatnashchilari bir birlariga qarshi turmaydilar, aksincha, bir-birlarini to‘ldirib turadilar. ishlab chiqarish omillari tomonidan yaratilgan ijtimoiy mahsulot qiymati ushbu omil egalariga daromad sifatida taqsimlanadi, xususan, tadbirkor daromadi, j.b.seyning aniqlab berishicha, bu uning qobiliyati, iste’dodi, faoliyati va boshqaruvi uchun to‘lanadigan haq. uning fikricha, kapitalning oshib borishi bilan «quyi sinflarning» ahvoli yaxshilanib boradi va ularning ko‘pchiligi «yuqori sinf» safini to‘ldirib boradi. j.b.sey kompensatsiya nazariyasiga asos soldi. mashinalar dastlab ishchilarni ishlab chiqarishdan siqib chiqaradi, keyinchalik pirovard natijada esa ish bilan bandlikni oshiradi va mahsulot ishlab chiqarishni arzonlashtirish hisobiga ularga katta foyda keltiradi. uning ifoda etishicha, «ishlab …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "j.b. seyning iqtisodiy ta'limoti"

7-mavzu: klassik iqtisodiy maktabning yakunlanishi j.b.seyning iqtisodiy ta’limoti yevropadagi ko‘pchilik rivojlangan mamlakatlarda va aqshda butun xix asr davomida, ya’ni klassik siyosiy iqtisodning marjinalizm bilan o‘rin almashish davriga qadar, klassik maktab g‘oyalarining va konsepsiyalarining keyingi rivojlanishida a.smit ta’limoti asos bo‘lib keldi. shu ma’noda fransiyada a.smit g‘oyalarini ancha izchil va ijodiy davom ettirgan jan batist sey (1767–1832) hisoblanadi. u 1767 yil, 5 yanvarda lionda savdogar oilasida tug‘ildi. oilaviy tadbirkorlik an’analarni davom ettirish uchun zarur bo‘lgan bilimni olish bilan birga, j.b.sey o‘z bilimini mustaqil oshirish, ayniqsa, siyosiy iqtisodni o‘rganish bilan shug‘ullandi. keyinchalik ma’lum bo‘lishicha, u a.smitning “odamlar boyligi” asariga ...

Этот файл содержит 19 стр. в формате DOC (180,0 КБ). Чтобы скачать "j.b. seyning iqtisodiy ta'limoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: j.b. seyning iqtisodiy ta'limoti DOC 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram