hujayra

DOC 24 pages 1.3 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOC

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

hujayra hujayra - hayotning asosi. tabiatdagi tirik mayjudotlarga xos eng muhim umumiy belgilardan biri ufarning hujayralardan tuzilganligidir. hujayra tirik oiganizmning eng mayda tarmbiy qismi. u tiriklikka xos barcha xususiyatlarni o’zida mujassamlantirgan. hujayra nafas oladi, oziqlanadi, ortiqcha narsalarni ajratib tashqariga chiqaradi, tashqi muhitning o’zgarishini sezadi, o’sadi, bo’linadi va yangi hujayra hosil qiladi. o’simliklaming hayoti bilan bog’liq ichki jarayonlarni aniq tasawur etish uchun ularning ichki tuzilishini bilish zarur. ularning barcha organlari hujayralardan tashkil topgan. ular shakl jihatidan farq qilsada, ichki tuzilishiga ko’ra bir-biriga juda o’xshash boiadi. hujayralarda yuz beradigan hayotiy jarayonlar yagona qonunga muvofiq amalga oshadi. hujayra haqidagi fanga sitologiya (yunon. "kitos" - hujayra + "logos" - ta’limot) deyiladi. hujayralar o’simlikning qaysi organida joylashishiga qarab shakli, rangi, yirik-maydaligi, ichki tuzilishi va funksiyasiga ko’ra bir-biridan farq qiladi. o’simliklar bir yoki ko’p hujayrali bo’lishi mumkin. bitta hujayra ba’zi bir tuban o’simliklarda, ko’p hujayralar esa yuksak o’simliklarda bo’ladi. hujayra ingliz fizigi robert guk tomonidan 1665-yilda …

2 / 24

rat) qo’yiladi va ko’zgu yordamida buyum stolchasi teshigiga yorug’lik yo’naltiriladi. meva, sabzavotlar, poliz ekinlarining turli qismlaridan kesma tayyorlab, ular hujayralarining umumiy tuzilishini kuzatish mumkin. hujayralarning ichki tuzilishi faqat mikroskop yordamida kuzatiladi. mikroskop. hujayralarning ichki tuzilishini va sitoplazmadagi harakatlarni kuzatishda lupaga nisbatan murakkabroq asbob — mikroskopdan foydalaniladi. mikroskop buyumlarni ming marta va undan ham ko’p, zamonaviy elektron mikroskoplar esa yuz ming marta kattalashtirib ko’rsatadi. mikroskop ixtiro qilingach, tirik mavjudotlar, shujumladan, o’simliklarning organlari hujayralardan tuzilganligini aniq va ravshan ko’rish mumkin bo’ldi. 16-rasm. mikroskop: 1 - okulyar; 2 - ob’yektiv; 3 - buyum stolchasi (kursisi); 4 - ko’zgu; 5 - makrovint; 6 - shtativ; 7 - taglik. mikroskopning tuzilishi 16-rasmda berilgan. mikroskop necha marta kattalashtirib ko’rsatishini bilish uchun ob’yektiv bilan okulyardagi sonlar bir-biriga ko’paytiriladi. masalan, okulyar 15x bo’lib, ob’yektiv x40 bo’lsa (15x40), buyum 600 marta kattalashtirilgan bo’ladi. 1. tirik organizmlar qanday tuzilgan? 2. hujayrada qanday hayotiy jarayonlar kuzatiladi. 3. kattalashtirib ko’rsatadigan asboblarga nimalar …

3 / 24

okulyar, so’ngra ob’yektiv linzalari hamda ko’zgu - nur to’plovchi oynalar artiladi. 3. mikroskopning kichik ob’yektivini (8x) buyum stolchasining teshigi ro’parasiga keltirib, 0,5-1 sm balandlikda tutiladi. 4. chap ko’z bilan okulyardan qarab, botiq oyna yorug’lik tushayotgan tomonga qaratilib, nurni ob’yektiv tomon yo’naltiriladi. ob’yektiv bir tekis tiniq va to’la yoritilishi kerak. 5. tayyor mikropreparatni buyum stolchasiga qo’yib, qisqich yordamida stolchaga biriktiriladi. 6. har qanday preparat oldin kichik ob’yektivda kuzatiladi. ob’yektiv preparatdan 4 - 6 mm balandda bo’lishi kerak. so’ngra okulyar orqali bir ko’z bilan kuzatib, ob’yektivdagi narsa ko’ringuncha makrovint yordamida ohista tushirila boradi. narsaning aniq tasviri ko’ringach, ob’yektivni tushirish yoki ko’tarisk to’xtatiladi. hujayra va uning tarkibiy qismlari. o’simlik va hayvonlar organizmihujayralardan tuzilgan. hujayralar juda mayda bo’lib, ularni faqat mikroskopda ko’rish mumkin. o’simliklar tanasi bitta hujayradan yoki ko’p hujayralardan tuzilgan bo’ladi. bitta hujayradan tuzilgan bo’lsa organizmdagi barchajarayonlar: oziqlanish, nafas olish, ajratish, o’sish, ko’payish ana shu bitta hujayrada o’tadi. ko’p hujayrali organizmlar yuzlab, minglab …

4 / 24

bo’lib, doim harakatlanib turadi. sitoplazmaning tarkibi juda murakkab. mag’iz – hujayraning deyarli o’rtasida (sitoplazma ichida) joylashgan eng muhim tarkibiy qismdir. u hujayralar bo’linishida katta rol o’ynaydi. ko’k-yashil suvo’tlar, bakteriyalar va ayrim zamburug’larningmag’zi shakllanmagan, uning moddalari sitoplazmada tarqoq holda joylashganbo’ladi. mag’izning shakli va hajmi hujayraning yirik-maydaligiga, yoshiga hamdayashash sharoitiga qarab har xil bo’ladi. u tarkibiga ko’ra sitoplazmaga yaqin turadi. mag’iz irsiy belgilarning yangi bo’g’inga o’tishida muhim ahamiyatga ega. 1831-yilda ingliz olimi robert broun mag’iz hujayraning muhim tarkibiy qismi ekanligini aniqlagan. plastidalar - hujayraningasosiy tirik qismlaridan biri.ular faqat o’simliklarga xosi plamdalar uch xil bo’ladi: leykoplastlar(rangsiz), xromoplastlar(zarg’aldoq, qizg’ish), xloroplastlar(yashil). keyingi ikkita plastida o’simliklarga (barg, poya, gul vamevalarga) rang beradi. xromoplastlar bilan xloroplastlar tufayli o’simlikgullari va mevalar har xil rangga kiradi. vakuol - sitoplazma ichidagi hujayra shirasi bilan to’lganbo’shliq. u turli shaklda bo’ladi. hujayra shirasi tarkibida 7,0 — 95% suv va undaerigan ko’pgina moddalar hamda oqsil, moy, shakar moddalari bo’ladi; bu shiratarkibiga ko’ra mevalarning …

5 / 24

iy vazifasi nimalardan iborat? 4. plastidalar necha hil bo’ladi va qanday vazifalarni bajaradi? 5. hujayra shirasi qayerda joylashgan? o’simliklar hujayrasining xilma-xilligi. yuqorida aytilganidek, o’simlik hujayralari qaysi organga tegishliligiga qarab shakli, hajmi va joylashishiga ko’ra, bir-biridan farq qiladi. hujayralardagi bu farq o’simliklar turiga va yashash sharoitiga bog’liq. hujayralarning xilma-xilligini ko’rish uchun o’simliklarning turli organlaridan preparat tayyorlash kerak(19-rasm). 18-rasm. hujayra. 19-rasm. hujayra shakllari: 1 - ovalsimem; 2 - yumaloq; 3 - ko’p burchakli; 4 - naysimon; 5 - to’g’ri to’rt burchakli; 6 - tuksimon. piyoz po’sti hujayralarining va chigit tuklarining mikroskopda ko’rinishi. quyida piyoz hujayralari bilan tanishasiz. piyozning shaffof yupqa pardasidan preparat tayyorlash ancha oson. buning uchun uning etli qobig’idan yupqa shaffof pardasi ajratib olinadi va buyum oynasidagi tomchi suvga qo’yikdi. uning hujayralari shaklining cho’ziqligi, zichroq joylashganligi va plastidalarning rangsizligi bilan boshqa o’simllk hujayralaridan farq qiladi. hujayralar o’lchami jihatidan ham bir-biridan farq qilishi haqida yuqorida aytilgan edi. haqiqatan ham, ko’pchilik o’simliklarning hujayrasi …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayra"

hujayra hujayra - hayotning asosi. tabiatdagi tirik mayjudotlarga xos eng muhim umumiy belgilardan biri ufarning hujayralardan tuzilganligidir. hujayra tirik oiganizmning eng mayda tarmbiy qismi. u tiriklikka xos barcha xususiyatlarni o’zida mujassamlantirgan. hujayra nafas oladi, oziqlanadi, ortiqcha narsalarni ajratib tashqariga chiqaradi, tashqi muhitning o’zgarishini sezadi, o’sadi, bo’linadi va yangi hujayra hosil qiladi. o’simliklaming hayoti bilan bog’liq ichki jarayonlarni aniq tasawur etish uchun ularning ichki tuzilishini bilish zarur. ularning barcha organlari hujayralardan tashkil topgan. ular shakl jihatidan farq qilsada, ichki tuzilishiga ko’ra bir-biriga juda o’xshash boiadi. hujayralarda yuz beradigan hayotiy jarayonlar yagona qonunga muvofiq amalga oshadi. hujayra haqidagi...

This file contains 24 pages in DOC format (1.3 MB). To download "hujayra", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayra DOC 24 pages Free download Telegram