"ulıwma fizika páninen 'kóz benen guzetiw, optikalıq ásbapları. teleskop'"

DOC 22 pages 1.5 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOC

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministrligi ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministrligi ájiniyaz atíndaǵí nókis mámleketlik pedagogikalíq institutí fizika-matematika fakulteti fizika-astronomiya oqıtıw metodikası kafedrası “fizika-astronomiya” oqıtiw metodikasi 3a-kurs talabası baltabaeva manzuraniń «ulıwma fizika» páninen «kóz benen guzetiw, optikalıq ásbapları. teleskop» atamasındaǵı kurs jumísí kafedra baslıǵı: f-m.i.d. doc kamalov.a ilimiy basshı: f-m.i.k.doc jalelov.m orınlaǵan: baltabaeva.m nókis-2021 tema: kóz benen guzetiw, optikalıq ásbapları. teleskop. joba: i. kırısıw. ii. tiykarǵı bolım. 2.1. quyash, ay, planetalar hám juldızlardıń kórinerlik háreketleri. 2.2. kóriw. 2.3. optikalıqalıq aspablar 2.4. teleskop iii. juwmaq. iv.paydalanılǵan derekler i. kırısıw. fizikanıń «optikalıqa» bóliminde jaqtılıqtıń tábiyatı, jaqtılıq qubılıslarınıń nızamlıqları, jaqtılıq penen zatlardıń óz ara tásiri úyreńiledi. grekshe optikalıqa sózi kóriw haqqındaǵı pán degen mánisti bildiredi. jaqtılıqtıń tuwrı sızıq boylap tarqalıwı áyemde mesopotamia hám áyemgi mısrda belgili bolǵan hámde onnan qurılıs jumıslarında paydalanılǵan. súwrettiń aynada payda bolıwın b.e.sh. iii ásirde grek alımları aristotel, platon, evklid úyrengen. orta ásirlerde elimizdiń …

2 / 22

alıqa tarawıdaǵı izertlew jumıslarınıń nátiyjesi bolıp esaplanadı. ii. tiykarǵı bolım. 2.1. quyash, ay, planetalar hám juldızlardıń kórinerlik háreketleri. eger túnde belgili bir orınnan turıp, bir neshe saat dawamında tınımsız juldızlar baqlansa, pútkil aspan sferasınıń juldızları baqlawshıdan ótiwshi oyımızda júrgizilgen kósher átirapında aylanıwın kóriw múmkin. bunday aylanıw dawamında ıqtıyarlı saylap alınǵan jaqtırtqısh óz awhalın gorizont táreplerine salıstırǵanda ózgertedi hám olardıń aylanıw dáwiri bir sutkanı quraydı. sonıń ushın jaqtırtqıshlardıń bunday háreketi olardıń sutkalıq kórinerlik háreketi delinedi, basqasha aytqanda, bunday aylanıw jerdiń óz kósheri dógereginde aylanıwı sebepli júz beredi. eger jaqtırtqıshlardıń sutkalıq háreketleri jerdiń arqa polyusine júdá jaqın bolmaǵan – ortasha geografiyalıq keńliklerden turıp baqlansa, qubla tárepke qarap turǵan baqlawshıǵa jaqtırtqıshlar shepten ońǵa, yaǵnıy saat strelkası baǵıtında háreketlenip atırǵanday bolıp kórinedi. bunda belgili jaqtırtqısh, shıǵıs tárepke, barlıq w`aqıtta belgili bir noqattan kóterilip, batısta anıq bir noqatta batadı. onıń gorizonttan maksimal biyikligi de (qubla tárep baǵıtında) kúnler ótiwi menen ózgermeydi. eger baqlawshı arqa tárepke …

3 / 22

an kóterilip, dál batısta batqan halda bunnan keyin onıń shıǵıw hám batıw noqatları arqa tárepke jıljıp baradı hám bul hal 22-iyunǵa shekem dawam etedi. sońın da bul noqatlar, kerisinshe, gorizonttıń qubla tárepine jıljıy baslaydı. sonday-aq, bul dáwirde quyashtıń tús payıtındaǵı biyikligi de páseyip barıp, kúndizgi qısqarıwǵa, tún bolsa, kerisinshe, uzaya baslaydı. planetamızdıń joldásı – ay da sutkalıq kórinerlik hárekette qatnasıp, shıǵıstan batısqa juldızlar menen birge jılısıp baradı. biraq, kóp w`aqıt talap etpeytuǵın baqlawlardan-aq, aydı juldızlarǵa salıstırǵanda aspannıń sutkalıq háreketine qaramaqarsı baǵıtta da jıljıp barıwın seziw múmkin. bul onıń haqıyqıy qozǵalısı bolıp, ay juldızlardı aralap batıstan shıǵısqa qaray hár sutkada sháma menen 130 gradustan jıljıp baradı hám 27,32 sutkada jer átirapın bir márte tolıq aylanıp shıǵadı. quyashtıń bir neshe ay dawamında sistemalı baqlanıwı nátiyjesinde, ay sıyaqlı quyashta, juldızlarǵa salıstırǵanda batıstan shıǵısqa jıljıp barıwı málim boladı. quyashtıń bunday kórinerlik háreketi sebepli sutkalıq jıljıw, ayǵa salıstırǵanda júdá kishi bolıp, 10 qa jaqın boladı …

4 / 22

, sırtqı kórinisi jaǵınan juldızlarǵa uqsas, biraq olardan parıq qılıp, awhalların salıstırmalı ózgertirip barıwshı bes jaqtırtqıshtı baqlaǵan. juldızlardan parıqlanıwshı bunday qásietleri sebepli, olarǵa planetalar, yaǵnıy «adásqan juldızlar» dep at bergen. áyemgi rimde bul juldızlar rim qudaylarınıń atları menen – merkuriy, venera, mars, yupiter hám saturn dep atala basladı. 2.2. kóriw. buyımǵa qaraǵanimızda onnan kelip turǵan nur kózge túsedi hám perdede buyımniń haqıyqıy, kishireygen hám tońkerilgen kórinisi payda boladı. tor perdedegi nerv talshıqları buyımnıń forması hám reńi haqqında informaciyanı miyge jetkeredi. sonday etip adam sol buyımnıń forması hám reńin sezedi. átiraptaǵı buyımlar adamnıń kózinen túrli aralıqta jaylasqan bolsada, torli perdede anıq kórinis payda bola beredi. buǵan sebep, kózdiń gáwharınıń iymeklik radıusi, fokus aralıǵınıń ózgeriwsheńligi bolıp esaplanadı. · kóriw adamniń miynet iskerliginde ahmietli orin tutadı. kóriw arqali adam oqıwdi,jaziwdi,hám miynettiń basqa turlerin uyrenedi,bilim aladı óner uyrenedi. · kóz bas sueginiń arnawlı shuqirshasi kóz oyiginda jaylasqan. kóz kóz almasi, kóriw nerv hám járdemshi …

5 / 22

rde (doǵa)sine (4) tutasqan. onıń ortasında domalaq tesik – qarashıq (5) bar. qan tamır perdesiniń astında tor perde (6) bolıp, ol tiǵız jaylasqan nerv talshıqlarınıń ushlarınan ibarat. kózdiń reńli perde (doǵa)sınıń artında móldir dene – gáwhar (7) jaylasqan bolıp, oǵan tutasqan arnawlı bulshıq etler gáwhardiń iymeklik radıusın ózgertip turadı. gáwhardıń qarama-qarsı tárepindegi tor perdeniń beti jaqtılıqqa sezgir sarı zat penen qaplanǵan. múyizli perde menen gáwhar aralıǵı reńsiz suw tárizli suyıqlıq (8) penen tolǵan. gáwhar menen tor perde arasında jumsaq shiyshe tárizli dene (9) bar. suw tárizli suyıqlıq hám shiyshe tárizli deneniń nur sındırıw kórsetkishi 1,33 ke, olar arasındaǵı jaylasqan gáwhardiki bolsa 1,5 ke teń. gáwhar eki tárepleme dóńes linza wazıypasın atqaradı. 1-súwrette adamnıń kóz dúzilisi kózdiń atqaratın xizmeti: kózdiń atqaratuǵın xizmetine qaray 2 bólimnen turadı. kózdiń optikalıq sistemsi hám retseptorlar. optikalıq sistemasına muez perdesi, kóz suyiqligi, gawhari hám shiyshe tárizli dene jatadı. bular kózge tusetuǵın jaqtılıq nurın sińdirip ótkeredi hám …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""ulıwma fizika páninen 'kóz benen guzetiw, optikalıq ásbapları. teleskop'""

ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministrligi ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministrligi ájiniyaz atíndaǵí nókis mámleketlik pedagogikalíq institutí fizika-matematika fakulteti fizika-astronomiya oqıtıw metodikası kafedrası “fizika-astronomiya” oqıtiw metodikasi 3a-kurs talabası baltabaeva manzuraniń «ulıwma fizika» páninen «kóz benen guzetiw, optikalıq ásbapları. teleskop» atamasındaǵı kurs jumísí kafedra baslıǵı: f-m.i.d. doc kamalov.a ilimiy basshı: f-m.i.k.doc jalelov.m orınlaǵan: baltabaeva.m nókis-2021 tema: kóz benen guzetiw, optikalıq ásbapları. teleskop. joba: i. kırısıw. ii. tiykarǵı bolım. 2.1. quyash, ay, planetalar hám juldızlardıń kórinerlik háreketleri. 2.2. kóriw. 2.3. optikalıqalıq aspablar 2.4. teleskop iii. juwmaq....

This file contains 22 pages in DOC format (1.5 MB). To download ""ulıwma fizika páninen 'kóz benen guzetiw, optikalıq ásbapları. teleskop'"", click the Telegram button on the left.

Tags: "ulıwma fizika páninen 'kóz ben… DOC 22 pages Free download Telegram