badiiy asar syujeti va kompozitsiyasi

DOC 77.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1452008083_62997.doc badiiy asar syujeti va kompozitsiyasi reja: 1. syujet haqida tushuncha va uning ta’rifi 2 syujet-xarakterlar namoyon bo’ladigan va hayot ziddiyatlarini umumlashtiradigan voqealar silsilasi 3. “yasama”, “tayyor”, “sayyor” syujetlar 4. syujet tiplari 5. syujetning tarkibiy qismlari 6. tur va janrlarda syujet tayanch tushunchalar: syujet atamasi. syujet ta’rifi. syujet – xarakterlarini namoyon etadigan, hayot ziddiyatlarini umumlashtiradigan voqealar jami. “yasama”, “tayyor”, “sayyor” syujetlar. xronikal syujet. konsentrik syujet. xronikal – konsentrik syujet. syujetning tarkibiy qismlari: prolog, ekspozisiya, tugun, voqea rivoji, kulminasiya, yechim, epilog. tur va janrlarning syujet bilan aloqasi. yuqorida “yulduzli tunlar” romanidan keltirilgan parchani xotirlasangiz, fotihlikdan, shohlikdan, ko’hinurdek boylikdan otalikni, insoniylikni yoqlagan, humoyunga o’z jonini sadqa qilgan bobur – benazir podshoh, dilbar inson, degan fikrni yetkazish uchun hayotda bo’lishi mumkin bo’lgan voqea yaratiladi: humoyun og’ir xastalanadi. uning davosi topilmagach, shayxulislom qiymati ulkan oltin xazinalariga barobar keladigan ko’hinur olmosini din yo’liga tasaddiq qilishni so’raydi. shayxulislomning nafsi sirini tushungan bobur, o’g’il uchun unday olmoslarning …

ndagi aloqalar, munosabatlar, to’qnashuvlar, o’sish-o’zgarishlar... jami tushuniladi; chunki “adabiyotning uchinchi elementi syujetdir, ya’ni odamlarning o’zaro aloqalari, ular o’rtasidagi qarama-qarshiliklar, simpatiya (yoqtirish) va antisimpatiyalar (yoqtirmaslik), umuman kishilar o’rtasidagi munosabatlar – u yoki bu xarakterning, tipning tarixiy rivojlanishi, tashkil topib borishidir”(m. gorkiy). badiiy asarda syujetning yaratilishini g’oyaviy mazmun boshqaradi, g’oyaviy mazmunning talabiga uyg’un holda xarakterlar namoyon bo’ladigan va hayot ziddiyatlarini umumlashtiradigan voqealar silsilasi kashf etiladi. voqealar silsilasi o’z navbatida asar g’oyasini badiiylashtiradi, uni tiriltiradi. jumladan, tragik xarakter qaltis, og’ir holatlarni, shiddatli voqealarni talab etsa va shunday vaziyatdagina o’zligini namoyon qilsa (masalan, otello), kulguli xarakter komik vaziyatda, kulgu qo’zg’atuvchi “arzimas” voqealarda o’zligini (masalan, “adabiyot muallimi”dagi boqijon baqoyev) ko’rsatadi. bundan aniqlashadiki, xarakterlar mantig’i voqealar mantig’iga va aksincha, voqealar mantig’i xarakterlar mantig’iga (f.m.golovchenko, m.qo’shjonov, t.boboyevlar ham ta’kid qilishgan) mos bo’lishi, bir-birlarining mohiyatlarini ochish lozimdir. jumladan, “o’tgan kunlar”dagi otabek o’zining sevgisiga sodiq qoladi. zaynabga uylanganda ham, uning qarshisida “bir jonsiz haykal o’rnida” bo’ladi. homidning ig’volari tufayli …

da. syujet obrazlarning o’zaro aloqalari, ular o’rtasidan qarama-qarshiliklar, simpatiyalar va antipatiyalar ekan, demak, u hayot ziddiyatlarini ham ixtiro qiladi, umumlashtiradi, kashf etadi. hayotiy ziddiyatlar asarga ifoda etilgan g’oyalar, tasvirlangan xarakterlar, kayfiyatlar kurashi tarzida ko’chadi va u konflikt deb yuritiladi. konflikt - syujetni harakatga soluvchi kuch. uning ta’sirdorligini, qiziqarligini, ko’lamini belgilovchi unsurdir. uning turli xillari uchraydi: 1. psixologik (ruhiy) konflikt qahramon qalbidagi hissiyotlar, tushunchalar (ojiz va kuchli jihatlar) kurashi; 2. ijtimoiy konflikt – asar qahramonlari bilan ular yashayotgan sharoit o’rtasidagi kurash; 3. shaxsiy – intim konflikt – bir biriga qarama-qarshi xarakterlar, guruhlar o’rtasidagi kurash. konfliktning ushbu uch xili hamma romanlarda ham uchraydi, lekin psixologik konflikt yetakchi bo’lgan asarlar (“sarob” - a.qahhor; “ulug’bek xazinasi” – o.yoqubov) doimo adabiyotning sifat ko’rsatgichi bo’lib, yorqin iz qoldirganlar. jumladan, “o’tkan kunlar” romanida yusufbek hoji, otabeklarning maslakdoshlari bilan musulmonqul, azizbekka o’xshash feodal tuzum hukmdorlari orasidagi to’qnashuv – ijtimoiy konfliktga asos solsa, otabek, hasanali, qutidor va homid, mutal, …

fantaziya) yordamida yaratiladi. uni “yasama” syujet deb atasa bo’ladi. jumladan, “sariq devni minib”(x.to’xtaboyev), “gulliverning sayohatlari”(j.svift), “odam amfibiya”(a.belyayev), “oydagi birinchi odamlar”(g.uells)ini isbot misolida ko’rsatish mumkin. 2. asar syujeti hayotdagi tayyor voqealar asosiga quriladi. “prototip” shaklidagi hayotiy va tarixiy voqealarning deyarli barchasi asarda aks etgan bo’ladi va ular “tayyor” yoki “hayotiy” syujetlar deb yuritiladi. “navoiy”(0ybek), “ulug’bek xazinasi”(o.yoqubov), “yulduzli tunlar”(p.qodirov), “bolalik”(oybek), “o’tmishdan ertaklar”(a.qahhor), “navro’z”(n.safarov), “graf monte kristo”(a.dyuma), “zaynab va omon”(h.olimjon), “aka-uka karamazovlar”(f.dostoyevskiy) kabilar ana shu yo’l bilan yaratilgan asarlardir. 3. yozuvchilar o’zlarigacha yozma adabiyotda ma’lum bo’lgan syujetlarga asoslanadilar, ularni qayta ishlaydilar, o’z salohiyatlari va mahoratlariga asoslanib, ularni yangicha talqin qiladilar. bu “sayyor” yoki “o’zlashtirilgan” syujetdir. turli xalqlarning eposlarida ota tanimagan o’g’li bilan kurashga tushishi syujetini uchratish mumkin: antik eposda odissey telegon bilan, nemislarda gildebrand gadubrand bilan, eronlarda rustam suhrob bilan, ruslarda ilya muromes sokolnik bilan olishadilar. undan tashqari, buni nizomiy ganjaviy, xusrav dehlaviy, alisher navoiy, abdurahmon jomiy tomonidan yaratilgan “xamsa”chilik an’anasi misolida ham …

ni tashkil etuvchi voqealar bir-biri bilan turli tarzda bog’lanadilar: ba’zilari bir-biri bilan vaqt orqali bog’lansa (a dan so’ng b yuz berdi), ba’zilari bir-biri bilan sabab-oqibat orqali (a sababli b yuz berdi) bog’lanadi. ba’zi asarlarda bu ikkala holat (a dan so’ng, a sababli b yuz berdi) birlashadi. “shoh o’ldi, malika ham o’ldi” gapida – birinchi tip – vaqt bilan o’zaro bog’langan syujet-xronikal (yillarga asoslangan) syujet yuzaga kelsa, “shoh o’ldi, bu qayg’udan malika ham o’ldi” gapida – ikkinchi tip sabab-oqibat bilan bog’langan syujet – konsentrik (bitta umumiy markazga yig’ilmoq) syujet yaratilsa, “shoh o’ldi, bu o’lim qayg’usiga chiday olmay malika ham o’ldi” gapida – uchinchi tip – ikki xil syujet birlashadi: xronikal – konsentrik syujetni voqye qiladi.2 xronikal syujetda ko’pincha sarguzasht (avantyura)ga, favqulodda hodisalarga o’rin berilsa (“ramayana”, “mahobhorat”ni eslang), qahramonlar ketma-ket to’siqlarga duch kelaversa, ularni yengaversa-qahramonliklarning cheki-chegarasi bo’lmasa, konsentrik syujetda bir-biri bilan mustahkam bog’liq bo’lgan voqealar silsilasida qahramon faoliyati izchil, sabab-oqibatga asoslangan holda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asar syujeti va kompozitsiyasi"

1452008083_62997.doc badiiy asar syujeti va kompozitsiyasi reja: 1. syujet haqida tushuncha va uning ta’rifi 2 syujet-xarakterlar namoyon bo’ladigan va hayot ziddiyatlarini umumlashtiradigan voqealar silsilasi 3. “yasama”, “tayyor”, “sayyor” syujetlar 4. syujet tiplari 5. syujetning tarkibiy qismlari 6. tur va janrlarda syujet tayanch tushunchalar: syujet atamasi. syujet ta’rifi. syujet – xarakterlarini namoyon etadigan, hayot ziddiyatlarini umumlashtiradigan voqealar jami. “yasama”, “tayyor”, “sayyor” syujetlar. xronikal syujet. konsentrik syujet. xronikal – konsentrik syujet. syujetning tarkibiy qismlari: prolog, ekspozisiya, tugun, voqea rivoji, kulminasiya, yechim, epilog. tur va janrlarning syujet bilan aloqasi. yuqorida “yulduzli tunlar” romanidan keltirilgan parchani xotirlasangiz, ...

DOC format, 77.0 KB. To download "badiiy asar syujeti va kompozitsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asar syujeti va kompozit… DOC Free download Telegram