юсуф хос хожиб асарларининг тарбиявий ахамияти

DOC 106,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662847443.doc юсуф хос хожиб асарларининг тарбиявий ахамияти режа: 1. юсуф хос ҳожибнинг ҳаёти ва ижтимоий фаолияти “қутадғу билиг” асарининг яратилиши. 2. асар яратилган тарихий шароит. 3. асарнинг тузилиши, сюжети. 4. юсуф хос ҳожибнинг “қутадғу билиг” асарида етук инсонни камолга етказиш масалалари. юсуф хос ҳожибнинг хаёти ва фаолияти, асарнинг яратилиши ҳақида қисқача маълумот. тадқиқотчиларнинг фикирларига кўра юсуф хос ҳожибнинг таржимаи ҳолини унинг ўз асарида ёзиб қолдирган маълумотлардан биламиз холос: мўниқи таруғлақ қўз ўрду эли, туб-асли насабдан юришиш тили, бу туғмиш элиндин чиқиб боргони, китобни қўшибон тугал қилғони. борусин битмиш,етурмиш низом, бу қошғар элинда қўшилмиш тамом. қўз ўрду ўлкаси аслида эли, туб асли насабдан сўз очди тили. туғилган элидан чиқиб боргани, китобни жам этиб тугал қилгани. борини битибдир не эса калом, бу қашқар элида тугади тамом. юқоридаги мисралардан юсуф хос ҳожибнинг туғилган жойи қўз ўрду (яъни боласоғун) экани, аммо уни ёзишда турли ўлкаларга сафар қилгани ва ниҳоят уни ватани қашқарда тугатгани тахмин …

зурига келиб, унга тақдим этади. китоб хонга манзур бўлиб, унинг муаллифига хос ҳожиблик лавозмини беради. “қутадғу билиг” асари катта шуҳрат қозонади. у ўз асарида тиббиёт, фалакиёт, тарих, тиббиёт, география, риёзиёт, ҳандаса, фалсафа, адабиёт, таълим-тарбия, фиқх соҳасига оид фикрларни баён этиб, файласуф ва қомусий олим сифатида ўзини намоён этди. чунончи у барча ижтимоий табақалар ўртасидаги муомила муносабатларни ёритиш билан дипломатияга оид қоидалар тизимини яратди, турли касб эгаларининг касбу корига оид талаблар ва жамиятнинг ахлоқий тамойилларини тараннум этиш билан таълим-тарбия соҳасига ўзига хос услубни яратди. қутадғу билиг-бахт ва соадатга элтувчи билим, таълим деган маънони билдиради. демак, асар номидан ҳам унинг панд-насиҳат таълим-тарбия оид, етук дидакдик асар, ҳар томонлама етук инсонни тарбиялайдиган дарслик эканлиги яққол кўриниб турибди. асарнинг муккамал нашрини тайёрлашда ҳамда уни тадқиқ этишда ўзбек олимларининг ҳиссаси айниқса диққатга сазовор. биринчи бўлиб профессор фитрат 1924 йилда наманган нусхасини олиб, кутубхонага келтиради ва у ҳақида мақола эълон қилади. “қутадғу билиг”нинг мукаммал нашри ўзбек …

ди. унинг марказий қошғар(ўрдикент) бўлиб, шимолда боласоғун (қўзурду), /арбда самарқанд,марказдаги ўзганд йирик шаҳарларидан ҳисобланарди. ҳар бир давлатда бўлганидек, қорахонийлар давлатининг ҳам идора қилиш усули, юргизадиган сиёсати, қонунлари, тарбия тамойиллари ифодаланган қомус-низомнома зарур эди. ҳудди ана шундай зарурият туфайли “қутадғу билиг” асари ҳам яратилди. бу асарда қорахонийлар давлатини мустаҳкамлаш, унинг идора усулларини яратиш, барча табақа, тоифадаги кишиларнинг хулқ-атвори, жамиятда тутган ўрни, давлатни иқтисодий, ижтимоий, маданий жиҳатдан мустаҳкамлаш, давлатнинг мустаҳкамлигининг бош таянчи-инсонни маънавий камолга етказиш масалаларини қамраб олинади. юсуф хос ҳожибнинг бу мураккаб вазифани ҳал этишда фақат донишманд, қомусий мутафаккир сифатидагина эмас, балки тарбияшунос олим сифатида ҳам ўзини намоён этди. шунга кўра у яратган “қутадғу билиг” асари таълим-тарбия тарихи унинг назарий масалалари, комил инсонни шакллантиришда айниқса муҳим аҳамият касб этади. “қутадғу билиг” асарида ҳокимият қорахонийлар қўлига ўтиши муносабати билан таълим ва тарбиянинг ҳам ҳокимиятни мустахкамлаш ва тараққий этириш учун хизмат этадиган ўзига хос талаб ва тамойилларни белгилаш зарур эди. шунинг учун ҳам …

эзгулик ҳақида. билим олишнинг аҳамияти, китобга ном берилиши, кексаликдан афсусланиш каби фасллардан иборатдир. ўн иккинчи фаслдан бошлаб асосий воқеа баён этилади. лекин асарда маълум бир сюжет йўқ. асар тўрт қаҳрамон-кунтуғди адолат рамзи, вазир ойтулди-давлат ва бахт рамзи, вазирнинг ўғли ўғдулмуш- ақл рамзи сифатида, ўзғурмуш-вазирнинг қариндоши қаноат тимсоли ўртасидаги мунозара асосида ҳаётий масалалар бир-бирига боғланган ҳолда баён этилиб, китобни ёзишдан ўз олдига қўйган мақсадга бўйсиндирилади. “қутадғу билиг” каюм каримов таъкидлаганидек, “адабий асар. бадиий адабиётнинг типик наъмунаси. лекин у эпопия ҳам эмас,тўлиғи билан лирик рухда ҳам эмас. у ахлоқ ва одоб, таълим ва тарбия ҳамда маълум маънавий камолатнинг йўл-йўриқларини, усулларини, чора-тадбирларини мужассамлаштирган қомусдир... бу асар том маъноси билан дидактик руҳда ёзилган таълим-тарбия, одоб-ахлоқ ва хикмат дарслигидир”. кунтуғди номли элиг адолат билан ҳукмронлик қилади, у халқпарвар ҳоқон, ўз давлатини ақл-заковат билимга таяниб идора этади ва донг таратади. ойтўлди ақли баркамол йигит. элиг синовида ўзининг ақлий биркамоллигини намоён этиб, вазирлик лавозимини эгаллайди. у эл-юртни …

қолгандан сўнг ўзғирмишнинг ҳузурига боради ва тарки дунё қилиш керакми, ёки давлат ишларини давом эттириш зарурлигини сўрайди. ўзғирмиш унга дунё ишлари билан машғул бўлишни маслаҳат беради, қайтариб юборади. тез орада ўзғирмишоғир дард билан беморланиб, оламдан ўтади. ана шу тўрт қаҳрамонниг суҳбатлари, муносабатлари асосида юсуф хос ҳожиб ўз мақсад ва ғояларини баён этади. ойтўлдининг ўғли ухғурмиш билан элигнинг сухбатида эса сарой амалдорлари: беклар, вазирлар, лашкар бошилар, ҳожиблар, элчилар,сар хотиб, хазинадор, дастурхончилар, шаробдорлар, бегларнинг ўз хизматкорларига муносабати қандай бўлиши кераклиги баён этилади. кўриниб турибдики, “қутадғу билиг”-даги бош ғоя-инсонни ҳаётда бахт-саодатга элтувчи асосий қарашлари рамзий қаҳрамон: кунтуғди-элиг подшо, адолат тимсоли, ойтулди-вазир давлат тимсоли, ўғдулмиш-вазир ақл тимсоли, ўзғирмиш-вазир қариндоши. қаноат тимсолининг ҳаёт ва давлатни бошқариши жараёнидаги ҳатти-ҳаракатлари ва фикрлари орқали берилганки, булар инсон камолотининг муҳим мезонлари саналади. юсуф хос ҳожибнинг “қутадғу билиг” асарида етук инсонни камолга етказиш масалалари. мазкур асарда инсоннинг жамият ва ҳаётда тутган ўрни, бурчи ва вазифалари ҳақидаги муаммолар ўзига хос бир …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "юсуф хос хожиб асарларининг тарбиявий ахамияти"

1662847443.doc юсуф хос хожиб асарларининг тарбиявий ахамияти режа: 1. юсуф хос ҳожибнинг ҳаёти ва ижтимоий фаолияти “қутадғу билиг” асарининг яратилиши. 2. асар яратилган тарихий шароит. 3. асарнинг тузилиши, сюжети. 4. юсуф хос ҳожибнинг “қутадғу билиг” асарида етук инсонни камолга етказиш масалалари. юсуф хос ҳожибнинг хаёти ва фаолияти, асарнинг яратилиши ҳақида қисқача маълумот. тадқиқотчиларнинг фикирларига кўра юсуф хос ҳожибнинг таржимаи ҳолини унинг ўз асарида ёзиб қолдирган маълумотлардан биламиз холос: мўниқи таруғлақ қўз ўрду эли, туб-асли насабдан юришиш тили, бу туғмиш элиндин чиқиб боргони, китобни қўшибон тугал қилғони. борусин битмиш,етурмиш низом, бу қошғар элинда қўшилмиш тамом. қўз ўрду ўлкаси аслида эли, туб асли насабдан сўз очди тили. туғилган элидан чиқиб боргани, к...

Формат DOC, 106,5 КБ. Чтобы скачать "юсуф хос хожиб асарларининг тарбиявий ахамияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: юсуф хос хожиб асарларининг тар… DOC Бесплатная загрузка Telegram