tuproqning dala, to'la va kapillyar nam sig'imlarini aniqlash laboratoriyasi

DOC 5 стр. 144,5 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 144,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

mavzu: 7-ish. tuproqning dala, to‘la va kapillyar nam sig‘imlarini aniqlash ishning maqsadi: tuproqning dala, to‘la va kapillyar nam sig‘imlarini laboratoriya sharoitida aniqlash. ishda foydalaniladigan asboblar va jihozlar: 1. 5m li byuretka. 2. belkurak. 3. ketmon. 4. klyonka (2x2 yoki 3 – 3 m). 5. mmlarga bo‘lingan chizg‘ich,mmli qog‘oz. 6. chelak. 7. pichoq. 8. alyumin idishchalar. ishning nazariy asoslari: tuproq g‘ovak sistema bo‘lganligi uchun ular doimo havo yoki suv bilan to‘lgan bo‘ladi. tuproqlardagi bu xil suvlar tuproqning dala, kapillyar, to‘la va nam sig‘imlariga ajratiladi. sug‘orilgandan yoki yog‘in-sochindan so‘ng uzoq muddat davomida pastga oqmasdan tuproq kapillyarlarida ushlanib qolingan eng ko‘p miqdordagi suv dala nam sig‘imi deyiladi va u bosh harflarda dns deb belgilandi. tuproq nam sig‘imining bu shakli juda muhim gidrologik konstanta bo‘lib, o‘simlik uchun zarur bo‘lgan suv jamg‘armasi hisoblanadi. dns eng oldin tuproqning muhim xususiyatlariga mexanik tarkibiga mutanosib holda o‘zgarib boradi, ya’ni mexanik tarkibning o‘zgarib borishi evaziga tuproqning dala nam sig‘imi …

2 / 5

mma tiplarida xuddi shu fraktsiyalvr (yirik chang) ko‘pchilikni tashkil etadi. a.a.rode ko‘rsatishicha, bu fraktsiyalar yirik zarrali tuproqlarni mayda zarrali tuproqlardan ajratadigna chegara bo‘lib xizmat qiladi. o‘rta osiyo sug‘oriladigan tuproqlarida dala nam sig‘imi o‘ziga xos alohida xossalarga ega. ko‘pincha bu xossalar gruntning qatlamliligi tufayli vujudga keladi. dala nam sig‘imining oshishiga hamda granulometrik tarkib ta’sirining bir muncha o‘zgarishiga sabab bo‘ladigan asosiy faktorlar tuproqning serchangligi, ona jinslarning qatlamliligi, tuproqning sho‘rlanganligi va strukturasiz holga kelganligidan iborat. keyingi uch faktor sahro zonasida yaqqol ko‘ringanligidan bu xil tuproqlarda dala nam sig‘imining oshishiga moyillik darhol seziladi. o‘rta osiyo tuproqlari o‘zining granulometrik tarkibiga ko‘ra o‘rtacha dns ga ega (massaga nisbatan %) qumli va qumloq tuproqlar 8-12, yengil qumoq 12-15, o‘rtacha qumoq 16-20. bo‘z tuproqlar mintaqasida tuproq sho‘rlangan bo‘lmasa dala nam sig‘imiga qarab 1 m qalinlikdagi qatlamda quyidagi miqdorda nam zahirasi bo‘ladi deb qabul qilingan.(s.n.rijov,v.ye.yeremenko): yengil tuproqlarda – har gektarda 2200 m3 o‘rtacha og‘irlikdagi tuproqlarda - 2800 m3 og‘ir …

3 / 5

imetrlarga bo‘lingan reyka o‘rnatiladi. dastlab tajriba uchun ajratilgan maydoncha yaqinidan tuproq kesmasi qaziladi. uning chuqurligi sizot suvigacha, agarda sizot suvi sathi 3 m dan chuqurda joylashgan bo‘lsa 2,0-2,5 m chuqurlikkacha bo‘ladi. so‘ngra vertikal profilda genetik qatlamlar ajratiladi va ularning morfologik yozilmasi beriladi. har bir genetik qatlamdan 1 metrgacha har 10 sm da, qolgan chuqurlikda sizot suvigacha har 20 sm dagi tuproq hajm massasi aniqlanadi. bu, shu qatlam g‘ovakligini hamda uni to‘la to‘yintirish uchun zarur. tuproqning g‘ovakligini va namligini bilganimizdan so‘ng ma’lum qalinlikdagi tuproqni to‘la to‘yintirish uchun zarur bo‘lgan suv miqdorini hisoblab chiqish mumkin. masalan, 1 metr chuqurlikdagi tuproqning g‘ovakligi o‘rtacha 50% tajribadan oldingi suv jamg‘armasi esa 1700 m3/ga teng. to‘la to‘yintirish uchun zarur bo‘lgan suv miqdori quyidagicha hisoblanadi: bo‘ladi, ya’ni 330 mm suv ustunini tajriba maydonchasida vujudga keltirish lozim. ko‘pgina tajribalar ko‘rsatadiki, tuproq mexanik tarkibiga ko‘ra uning 1 m li qatlamini to‘la namlash uchun odatda, 1500 – 3500 m3/ga suv …

4 / 5

asidan) sabab bo‘ladi. shuning uchun tajriba oxirida 10-20 l suvni qushimcha quyish tavsiya etiladi. hisoblangan suv batamom berilgandan so‘ng tajriba maydonchasining yuzasi namlikni tuproqdan bug‘lanib ketishini kamaytirish maqsadida eng oldin dag‘al bo‘lmagan o‘tlar yoki daraxt shox-shabbalari, kleyonka uning ustiga iloji bo‘lsa yana o‘t, shox-shabba va oxirida 35-40 sm li tuproq tortiladi. bunda tuproq qatlamlaridagi ortiqcha suvlarning pastki qatlamlarga oqishi uchun sharoit yaratiladi. ortiqcha gravitatsion suvlarning pastki qatlamlarga oqishi tuproq granulometrik (mexanik) tarkibiga qarab xilma-xil tezlikda bo‘ladi. shuning uchun ham dns tajriba tamom bo‘lgandan so‘ng ma’lum vaqt o‘tishi bilan aniqlanadi. binobarin, soz mexanik tarkibli tuproqlarda dns tajriba maydonchasi berkitilgan kundan boshlab 3-5, o‘rtacha mexanik tarkibli tuproqlarda 2-3, yengil va qumli tuproqlarda esa 1-2 kunlarda aniqlanadi. belgilangan kunlar o‘tishi bilan tajriba maydonchasining usti ochiladi va undan kerakli qatlamgacha har 10 sm chuqurlikda 3-5 marta maxsus parmalar yordamida namuna olinadi. namuna muljallangan tokchalardan konvert usulida, hech bo‘lmasa uchburchak usulida maydonchaning markaziy qismiga yaqin …

5 / 5

ni qayta ishlash uchun namuna olish yana 1-2 kundan keyin takrorlanadi. namlikni olish texnikasi yuqorida bayon etilgan usulda bajariladi. agarda xar gal olingan tuproq namligi qatlamlarda deyarli o‘zgarmasa yoki yaqinroq bo‘lsa namlikni aniqlash ishi to‘xtatiladi, aksincha, namlik ko‘rsatkichi bir – biridan keskin farq qilsa, bu ish uchinchi marta takrorlanadi. tuproqning kapillyar va to‘liq nam sig‘imini aniqlash kapillyar nim sig‘imi (kns) ni aniqlash odatda dala va laboratoriya sharoitida olib boriladi. laboratoriyada kns quyidagi usulda aniqlanadi. balandligi 20-25 sm, diametri 2,0-2,5 sm bo‘lgan shisha trubkalar olinib, bir tomoni batist yoki marli bilan bekitiladi. so‘ngra maydalangan va teshiklari 1 mm li elakchalardan o‘tkazilgan tuproq bilan sekin silkitish yo‘li bilan to‘ldiriladi va oldindan tayyorlangan suv bilan to‘ldirilgan kristallizator (idish)ga tik qilib qo‘yiladi (buning uchun maxsus shtativ o‘rnatilishi lozim). suv trubkaning pastki qismidan kapillyar ko‘tarilishi orqali yuqorigi qismi tomon harakatlanadi. kuzatish trubkalarga solingan tuproqning ustki qismiga suv chiqqunicha davom etadi (suv pardalari natijasida tuproqning ustki …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tuproqning dala, to'la va kapillyar nam sig'imlarini aniqlash laboratoriyasi"

mavzu: 7-ish. tuproqning dala, to‘la va kapillyar nam sig‘imlarini aniqlash ishning maqsadi: tuproqning dala, to‘la va kapillyar nam sig‘imlarini laboratoriya sharoitida aniqlash. ishda foydalaniladigan asboblar va jihozlar: 1. 5m li byuretka. 2. belkurak. 3. ketmon. 4. klyonka (2x2 yoki 3 – 3 m). 5. mmlarga bo‘lingan chizg‘ich,mmli qog‘oz. 6. chelak. 7. pichoq. 8. alyumin idishchalar. ishning nazariy asoslari: tuproq g‘ovak sistema bo‘lganligi uchun ular doimo havo yoki suv bilan to‘lgan bo‘ladi. tuproqlardagi bu xil suvlar tuproqning dala, kapillyar, to‘la va nam sig‘imlariga ajratiladi. sug‘orilgandan yoki yog‘in-sochindan so‘ng uzoq muddat davomida pastga oqmasdan tuproq kapillyarlarida ushlanib qolingan eng ko‘p miqdordagi suv dala nam sig‘imi deyiladi va u bosh harflarda dns deb belg...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (144,5 КБ). Чтобы скачать "tuproqning dala, to'la va kapillyar nam sig'imlarini aniqlash laboratoriyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tuproqning dala, to'la va kapil… DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram