тупроқ физикаси фанига кириш

PPT 15 pages 1.3 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPT

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

powerpoint presentation мавзу: тупроқ физикаси фанига кириш. тупроқнинг қаттиқ қисми тупроқ физикаси фани маърузачи: б.ф.ф.д. (phd) з.рахматов тупроқ физикаси қуйидаги 4 та катта бўлимдан иборат. биринчи бўлим-тупроқ қаттиқ қисми физикасини ўрганади. у тупроқнинг механик ва микроагрегат таркиблари (механик элементларнинг келиб чиқиши, уларнинг петрографик, минералогик таркиблари ва химиявий хоссаларини, механик элементларининг катта кичиклигига қараб тасифини, механик ва микроагрегат таркибини ўрганиш услублари тупроқларнинг механик таркибига кўра тасифи механик таркибига кўра бонитировка қилишни, механик таркибини ўўрганишнинг ахамиятини ва олинган маълумотларни расмийлашгтиришни: уларнинг структурали ва дисперслик коэффициентларини): тупроқнинг солиштирма юзаси ва эркин юза энергиясини; тупроқнинг солиштирма ва ҳажм массаларини, ғоваклиги ҳамда уларни ўрганиш услубларини, тупроқ структурасини, тупроқ қаттиқ фазасининг физик-механик хоссаларини: пластиклиги, ёпишкоқлиги, бўкиши, чўкиши, ишлов асбобларига қаршилиги, уларни ўрганиш методларини ўз ичига олади. иккинчи бўлим-тупроқ суюқ қисми физикаси, бунда тупроқ таркибида мустахкам борланган (гигроскопик, минимал гигроскопик, ўсимликнинг сўлиш намлиги), бўш бокланган (максимал молекуляр сув) ва эркин (дала нам сиғими, капилляр ва тўла нам …

2 / 15

уд бўлади. кўпчилик тупроқларнинг эритмаларида si, fe, al ва органик моддалар ҳам учрайди, ҳамда тупроқнинг муҳим хоссаларини белгилайди. шуни унутмаслик керакки, тупроқнинг намлиги ўзгариши билан ҳамма катион ва анионларнинг хусусиятлари бир хил ўзгармайди, улар турли қонуниятларга бўйсунади. фосфатларнинг концентрациялари тупроқ намлиги ўзгаришига нисбатан турғун бўлиб, тупроқдаги кальций фосфат тузининг эрувчанлик даражасига боғлиқ. табиий ҳолда гумид ўлкаларда тупроқ эритмасининг концентрациялари нисбатан паст, яъни кичик бўлади. арид ўлкаларда эса бунинг акси бўлади. подзол, чимли-подзол, қизил ва сариқ тупроқ эритмасининг концентрацияси 0,5-1 гл бўлди. қора тупроқларда 2-4 гл, ўтлоқи саз тупроқларда 4-6,5 гл, шўрхокларда эса 350-420 гл гача бўлиши мумкин. тўртинчи бўлим-тупроқнинг қатгиқ, суюқ қисми ва хавосининг термик (тупроқ температураси, альбедо, температура ва иссиқлик ўтказувчанлик, иссиқлик режими ва уни ўрганиш методлари) ва электр ўтказувчанлик хоссаларини ўз ичига олади. биологик органик кисми учинчи бўлим-тупроқ хавосининг физикаси тупроқ таркибини, унинг ўзгаришини, ундаги хаво ва газлар алмашинувини, тупроқ хаво режими ва унда бошқаришни, тупроқ хавоси таркибини …

3 / 15

нг бу 4 та фазаси ўзаро ва бевосита боғланган бўлиб ташқи омиллар таъсирида ўзгаради. тупроқ ва грунтни далада ёки лабораторияда текширишда унинг қаттик, қисмининг механик ва агрегатллк таркибини ўрганиш жуда мухим. бу тупроқ кесмасининг морфологиясини аниқлашда тупроқ хариталарида уларни гуппаларга ажратишда ҳам керак бўлади. умуман олганда бирон бир турдаги тупроқни ўрганиш билан боғлиқ бўлган тадқиқот ишларини олиб бораётганда унинг механик таркибини билиш шарт. шунинг учун ҳам тупроқшуносликда механик таркибни ўрганишга доир бир қанча услублар мавжуд. абу райҳон беруний : “жавоҳирларни ўрганишга оид тўплам” да “ бу тош парчалари ва шағалла аслида тошлар бўлиб, тоғларнинг ёрилиши ва қояларнинг ўрилишидаги парчаланиш натижаларидир.кейин улар узоқ ввақт жарёнида сув оқими ва шамол таъсирида бўлган ва уларнинг ишқалниши узоқ вақт давом этиб, улар сийқалаша борган. уларнинг сийқаланиши бурчаклари ва ўткир қирралари томонидан бошланган, ҳатто уларни йўқ қилиб, силлиқлаб қўйган.улардан ажралган заррачалар эса қум, сўнгра чангдир.” абу али ибн сино: “донишнома” асарида “ернинг ўзи, хусусан, совуқ …

4 / 15

ис, қумли ер. адабиётларда тўқай тупроқларига тўғри келади. 2500 йил аввал ёзиб қолдирилган авесто китобда хам тупроқга хар хил ёндошгани бор. зардуштийлар таълимотига кўра, бутун табиатни-ер, сув,дарахт,ўсимлик,жониворларни эъзозлаш, ерни ишлаб, суғориб, боғ-роғ, экинзор қилиш, чорвани, айниқса, йилқичиликни йўлга қўйиш, сув ва оловни муқаддас тутиш шарт бўлган. бу таълимотга ўрта осиё халқлари ҳалигача амал қилиб келишади. дарҳақиқат ҳозирги кунда ҳам бир ҳовуч тупроқнинг, бир қултим сувнинг,бир нафаслик ҳавонинг, нон увоғининг муқаддаслиги ҳам зардуштийлик замонидан буён бизга мерос бўли ўзбекистонда тупроқ, унинг пайдо бўлиши тўғрисида илк билимлар. ўзбекистонда деҳқончилик қадимий тарихга эга бўлишига қарамасдан тупроқ, унинг пайдо бўлиши, хоссалари тўғрисидаги билимлар унчалик катта тарихга эга эмас. райхон берунийнинг фикрларида, ернинг шаклланишида унинг юза қисми – тупроқ қатламида космоген омил – қуёш энергияси нақадар катта кучга эга эканлиги баён этилган. қуёшнинг, уни таъсирида вужудга келган барча иқлимий ўзгаришлар (иссиқлик, совуқлик, ёғин-сочин, шамол ва бошқалар) тупрқ қатламининг шаклланишида катта роль ўйнаши кўрсатилган. ўзбекистонда суғориладиган …

5 / 15

асосий тупроқ типларининг физик,сув-физик ва физик-механик хоссаларини ўрганишга қаратдилар. бу йўналишда ўз ғоялари билан машҳур бўлган, яъни мактаб яратган олимлар ҳисобланади. гранитнинг механик заррачасида икки ва ундан ортиқ кристаллик панжара сақланади. юқорида келтирилган мулохазалардан хулоса қилиб механик элемент тўғрисида қуйидаги таърифии берамиз. механик элементлар нураш кобиғидаги жинс ва минералларнинг хар хил катталикда ва шаклдаги ўзаро ўзаро химиявий боғлиқлика бўлган бўлак ва бўлакчалар, шунингдек аморф б и р и к малардир. табиий шароитда механик элементлар ҳамма вақт ўзгаришда, яъни улар тупрокда мавжуд бўлган ҳар хил органик кислоталар, охак моддаси таъсирида ёки механик мавжуд юза тортилиш энергиясига хамда вандер—ваальс кучлари таъсирида бирикиб тупроқ агрегатчаларини ва бу агрегатчалар ўзаро бирикишда давом этиб тупроқ агрегатларини вужудга келтиради. тупроқнинг энг майда заррачаси — каллоидларда агрегат хосил қилувчи ички кучлар яхши ифодаланади. шунинг учун хам механик таркиб жихатдан оғир тупроқларда агрегатларнинг хосил бўлиши учун катта имкониятлар мавжуд. академик к.к.гедройц таклифига кўра 0,25 мм дан кичик бўлакчаларни …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "тупроқ физикаси фанига кириш"

powerpoint presentation мавзу: тупроқ физикаси фанига кириш. тупроқнинг қаттиқ қисми тупроқ физикаси фани маърузачи: б.ф.ф.д. (phd) з.рахматов тупроқ физикаси қуйидаги 4 та катта бўлимдан иборат. биринчи бўлим-тупроқ қаттиқ қисми физикасини ўрганади. у тупроқнинг механик ва микроагрегат таркиблари (механик элементларнинг келиб чиқиши, уларнинг петрографик, минералогик таркиблари ва химиявий хоссаларини, механик элементларининг катта кичиклигига қараб тасифини, механик ва микроагрегат таркибини ўрганиш услублари тупроқларнинг механик таркибига кўра тасифи механик таркибига кўра бонитировка қилишни, механик таркибини ўўрганишнинг ахамиятини ва олинган маълумотларни расмийлашгтиришни: уларнинг структурали ва дисперслик коэффициентларини): тупроқнинг солиштирма юзаси ва эркин юза энергиясини; ...

This file contains 15 pages in PPT format (1.3 MB). To download "тупроқ физикаси фанига кириш", click the Telegram button on the left.

Tags: тупроқ физикаси фанига кириш PPT 15 pages Free download Telegram