топографик карталар

DOCX 6 pages 2.0 MB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

топографик карталар ҳақида тушунча топографик хариталар ҳақида тушунча. одатда, географик хариталарнинг масштаби жуда кичик бўлади, уларда ер юзаси тасвири миллион марта ва ундан кўпроқ марта кичрайтириб кўрсатилади. ер юзасининг кичик қисмини тасвирловчи йирик масштабли (1:200 000 ва ундан каттароқ) хариталар топографик хариталар деб аталади. мазмунига кўра, улар умумий географик хариталар ҳисобланади. йирик масштабли (1:25 000, 1:50 000, 1:100 000) топографик хариталар жойда бажариладиган топографик ўлчов ишлари ҳамда аеросуратлар асосида тузилади. йирик масштабли топографик хариталарда катта майдонлар тасвирланадиган бўлса, харита жуда катталашиб кетади. шунинг учун бундай хариталар айрим-айрим варақларга бўлинади ва улар кўп варақли бўлади. йирик масштабли топографик хариталарнинг ҳар бир варағида ер юзасининг кичик қисми тасвирланади. шунинг учун бундай хариталарда майда масштабли хариталарга нисбатан хатоликлар жуда кам бўлади, чунки кичик майдон юзаси текисликка яқин бўлади. хаританинг масштаби унинг барча қисмида бир хил бўлади. топографик хаританинг ҳар бир варағи ён томонларда меридиан, юқори ва паст томонларда параллеллар билан чегараланади. масалан, масштаби …

2 / 6

а бўлади. агар харита масштаби 1:100 000 бўлса, катак томонлари 1 см, 1:50 000 бўлса, 2 см, 1 : 25 000 бўлса, 4 см (6- расм), масштаб 1:10 000 бўлса, катак томонлари 10 см га тенг бўлади. бундан ташқари, хаританинг пастки рамкасидан бошлаб юқори томонга йўналиш х билан, ўнг томонга горизонтал йўналиш эса й билан белгиланиб, уларнинг неча километрга тенг эканлиги ёзиб қўйилади. мана шу рақамларга қараб, харитадаги ҳар бир нуқтанинг вертикали ва горизонтали нечанчи км ларда эканлигини аниқласа бўлади. топографик хариталарнинг шартли белгилари. 6- расмда келтирилган топографик хаританинг мазмунини аниқлаймиз. бунинг учун топографик хаританинг шартли белгиларини кўриб чиқамиз ва уларни қуйидаги турларга бўламиз. давлат геодезия тўри таянч нуқталари. уларнинг шартли белгиси — тўғри учбурчакдан иборат (7- расм). унинг марказида нуқта тасвирланган, нуқта геодезия таянчининг ҳақиқий ўрнига тўғри келади: унинг географик координатаси ер юзасидаги ҳақиқий ўрнини билдиради (харитада каттатепа деб номланган). шартли белги ёнига ёзилган сонлар унинг мутлақ баландлигини билдиради. …

3 / 6

ич чизиқлар ва сўзлар биланчизиқли шартли белгилар билан, кўллар, сув омборлари, ҳовузлар ҳаворанг билан тасвирланади. кўк рангли рақамлар билан дарё ва кўллардаги сув сатҳининг мутлақ баландлиги, кўрсаткич чизиқлар ва сўзлар биландарё оқимининг йўналиши, тезлиги, кенглиги, чуқурлиги, кечув жойлари кўрсатилади. махсус шартли белгилар билан эса паромлар, кўприклар ва кема тўхташ жойлари кўрсатилади. йўллар турли хил қалинликдаги ва рангдаги чизиқлар билан тасвирланади (темирйўллар, автомобил йўллари, тош йўллар ва ҳ. к.). шартли белгининг шакли ва ранги йўлнинг турини тасвирлайди, махсус белгилар билан йўлнинг кенглиги, темирйўлнинг рақами ва йўлнинг нима билан қопланганлиги кўрсатилади. ўсимлик қоплами турли хил қалинликдаги зангори-яшил ранглар билан берилади. алоҳида белгилар билан ўтлоқлар, боғлар, ботқоқлар ва ҳоказолар тасвирланади. релеф топографик хариталарда горизонталлар билан кўрсатилади. ёнбағир қанча кўп горизонталлар билан тасвирланса, у шу қадар баланд бўлади. горизонталлар бир-бирига қанча яқин бўлса, ёнбағир шунча тик бўлади. бинобарин, горизонталларга қараб, бир хил нуқталарнинг бошқалардан баланд ёки пастлигини, қўшни горизонталлар орасидаги масофага қараб эса ёнбағирларнинг …

4 / 6

чеккасида кўрсатилган рақамларга қўшилади. бунда м нуқтанинг координаталари х = 65750, й = 13500 қийматга эга бўлади. бу м нуқтанинг 65 — 13- катакда жойлашганини ва катакнинг 65- рақамли горизонтал ёнидан 750 м масофада, 13- рақамли вертикал ёнидан 500 м масофада эканини билдиради. òопографик хариталарда ёнбағирларнинг қиялиги хаританинг пастки рамкаси остида берилган баландликлар шкаласи ёрдамида аниқланади (8- расм). шу шкала тагида ёзиб қўйилган рақамлар ёнбағирларнинг неча даража қия эканини билдиради. вертикал чизиқлар бўйлаб қўшни горизонталлар орасидаги масофа харита масштабига мувофиқ ёзиб қўйилган. ёнбағирнинг қиялиги неча даража эканлиги харитадаги икки қўшни горизонтал оралиғини сиркул билан ўлчаб, сўнгра баландликлар шкаласига қўйиш билан аниқланади. харитага қараб азимутларни аниқлаш. атрофи очиқ жойдаги нарсалар (предметлар) кўриниб турадиган ерларда топографик харитага қараб томонларни аниқлаш мумкин. лекин ўрмонларда, деярли бир хил манзарали дашт, чўлларда уфқ томонларини аниқлаш, бинобарин, босиб ўтилган йўлларни, бориш керак бўлган йўналишларни харитага аниқ тушириш қийин бўлади. бундай ҳолларда харита билан бирга компасдан фойдаланилади. …

5 / 6

азимути бўлади. энди матнда берилган топографик харитада а —б йўналишнинг ҳақиқий азимутини аниқлаймиз. бунинг учун: 1) харита варағининг шимолий ва жанубий рамкаларидаги минутларни кўрсатадиган рақамлардан фойдаланиб, а нуқта орқали ҳақиқий меридиан ўтказамиз; 2) а нуқтадан б нуқтага йўналиш чизамиз; 3) а нуқта шимолий йўналиши билан б нуқтага йўналиш орасидаги бурчакни соат стрелкаси йўналиши бўйлаб транспортёр билан аниқлаймиз. бу ҳақиқий азимут. бизнинг мисолда 59° га тенг. image1.png image2.png image3.png image4.png

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "топографик карталар"

топографик карталар ҳақида тушунча топографик хариталар ҳақида тушунча. одатда, географик хариталарнинг масштаби жуда кичик бўлади, уларда ер юзаси тасвири миллион марта ва ундан кўпроқ марта кичрайтириб кўрсатилади. ер юзасининг кичик қисмини тасвирловчи йирик масштабли (1:200 000 ва ундан каттароқ) хариталар топографик хариталар деб аталади. мазмунига кўра, улар умумий географик хариталар ҳисобланади. йирик масштабли (1:25 000, 1:50 000, 1:100 000) топографик хариталар жойда бажариладиган топографик ўлчов ишлари ҳамда аеросуратлар асосида тузилади. йирик масштабли топографик хариталарда катта майдонлар тасвирланадиган бўлса, харита жуда катталашиб кетади. шунинг учун бундай хариталар айрим-айрим варақларга бўлинади ва улар кўп варақли бўлади. йирик масштабли топографик хариталарнинг ҳар ...

This file contains 6 pages in DOCX format (2.0 MB). To download "топографик карталар", click the Telegram button on the left.

Tags: топографик карталар DOCX 6 pages Free download Telegram