adabiyotshunoslik - fan

DOC 60,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1452007845_62992.doc adabiyotshunoslik - fan reja: 1. fan, san’at, adabiyot 2. adabiyot – so’z san’ati 3. adabiyot “insonshunoslik”dir, ruhshunoslikdir 4. adabiyot - tuyg’ular tarbiyachisi tayanch tushunchalar: fan, san’at, adabiyot. adabiyot – so’z san’ati. adabiyot insonshunoslikdir. adabiyot tuyg’ular tarbiyachisidir. inson o’z hayoti davomida hayotni-tabiat, jamiyat, insonni bilishga intiladi, ularning mohiyati, qonuniyatlari va xususiyatlarini tadqiq qiladi. ayni paytda inson dunyoni va o’zini bilish bilan cheklanmaydi, balki to’plagan bilimlariga suyanib u jamiyatni, o’zining ruhiy-ma’naviy dunyosini boyitib, o’zgartirib boradi. ong-borliqning inson miyasidagi oliy in’ikos (aks etish) shakli ekan, u ijtimoiylik kasb etadi. inson ongi (ruhiy va aqliy qobiliyati) jamiyatdagi hayoti davomida tarkib topadi, ijtimoiy muhit ta’sirida reallashadi, faollashadi, ijod qiladi. ijtimoiy ong shakllari (siyosat, huquq, ahloq, din, fan, san’at, falsafa, riyoziyot, tibbiyot va h.)ning barchasi-hayotni o’rganadi, biroq har biri o’ziga xos predmetiga asosan ob’ektiv borliqni in’ikos etadi, o’rganadi va o’rgatadi. jumladan, ilmiy ijod-insonning tabiat, jamiyat va o’z tafakkurida amal qiladigan qonun va qonuniyatlarni kashf etish, …

. ha, shuning uchun ham, “agar fanlar va san’atlar bo’lmaganda, inson va inson hayoti ham bo’lmasdi” (l.n.tolstoy). “filosof sillogizmlar orqali fikr yuritsa, shoir-obrazlar va kartinalar vositasida gapiradi va ularning ikkalasi ham ayni bir narsani aytadi. siyosiy iqtisodchi statistik raqamlar bilan qurollanib, o’z o’quvchi yoxud tinglovchilarining zehniga ta’sir etib, jamiyatdagi falon sinfning ahvoli falon-falon sabablarga ko’ra ko’p yaxshilangani yoxud ko’p yomonlashganini isbotlaydi. shoir voqyelikning jonli va yorqin tasviri bilan qurollanib, o’z o’quvchilarining fantaziyasiga ta’sir etib jamiyatdagi falon sinfning ahvoli falon-falon sabablarga binoan haqiqatdan ham ko’p yaxshilangani yoxud yomonlashganini haqiqiy kartinalarda ko’rsatadi. biri isbotlaydi, ikkinchisi ko’rsatadi-ikkalasi ham ishontiradi, bunga faqat ularnnng biri mantiqli asoslash, boshqasi kartinalarda namoyon etish bilan erishadi” (v.belinskiy; ta’kidlar bizniki-h.u). yuqoridagi “humoyunnoma” (gulbadan begim) asaridan keltirilgan parchaga e’tibor qilsangiz, unda mantiqiy fikrlash, mushohada, xabar ustunlik qiladi; hamma so’zlar aniqlik, ob’ektivlik, “quruq qayd” etishga bo’ysindiriladi va haqiqatan bo’lgan voqea haqida tushuncha beradi. “yulduzli tunlar” romanidan keltirilgan lavha esa bobur, mohim …

miz. shunday bo’lishi mumkin bo’lgan voqea bilan tanishamiz. xotirada voqea aniq va “quruq” bayon etiladi, lavhada esa tasvirlanadi. birida mantiqiy mushohada, ikkinchisida ko’rsatish ustunlik qiladi. san’at (arxitektura, haykaltaroshlik, rassomlik, musiqa, teatr, xoreografiya, kino va sh.k.) fanlar (ilmiy tafakkur)ning yutuqlariga suyangan holda hayotni obrazlar vositasida ifoda etadi. obrazlilik-san’atning hamma ko’rinishlarini birlashtiradigan, umumiyligini, o’xshashligini ta’minlaydigan universal vositadir. “obrazli formadan tashqarida san’at yo’q” (oybek). lekin ravshanlik, ta’sirdorlik, nozikliik, go’zallik kabi obrazlilikning atributlari (ajralmas belgilari, xususiyatlari) san’atning har bir shaklida o’ziga xos bo’ladi: “skulptura... inson tanasi shakllarining go’zalligini ifodalaydi, inson yuzidagi fikrning bir paytini, tanadagi (attitude) bir vaziyatnigina tutib oladi. shu bilan birga skulpturaning ijodiy faoliyati insonning butun siymosini qamray olmaydi, balki inson tanasining tashqi shakllari bilangina chegaralanadi, erkak kishilarda faqat mardlik, ulug’vorlik va kuchni, xotinlarda go’zallik va noziklikni ifoda qiladi. rassomlik san’ati butun insonni, hatto uning ichki ruhiy dunyosini ham o’z ichiga oladi; ammo rassomlik ham hodisaning faqat bir paytini qamrash bilan chegaralanadi. …

hatlari bo’lishidan qat’i – nazar, dilni quvontiradigan, his – hayajonlarni yondiradigan jonliligi va go’zalligi bilan, latofati va nafisligi bilan beadad quvonch baxsh etadi: “haykaltarosh skopas marmardan vakx qizini yaratdi: qiz jonli ko’rinadi, tosh o’sha toshligicha qolgani holda, go’yo jonsiz tabiat qonunlarini buzganday edi... o’z tabiatiga ko’ra qattiq bo’lgan tosh ayol nafisligiga taqlid qilib, go’yo o’zi ham nafis bo’lib qolganday, ayollik tabiatiga ko’ra keskin, nozik harakatlar qilayotgan ayol qiyofasiga kirgan edi. tabiatan harakatdan mahrum bo’lgan tosh san’atkor qo’lining sehri, qudrati bilan vakx qizlari raqsida charx urib aylanayotganday edi. garchi ehtiros toshga xos bo’lmasa ham, vakx qizining yuzida es – hushidan ayrilgan ayol shavqi ravshan sezilardi... uning sochlarini shabada yulqilar, toshning o’zi ham nozik va mayin, durkin soch tolalariga aylangan edi. bu holni tushunishga, tasavvur etishga aql bovar qilmas edi, tosh bo’la turib, bu marmar obrazda ayolning bor mayinligi, nafisligi ko’rinar edi”2 bu tasvirning o’ziyoq, garchi marmardan yasalgan vakx qizini ko’rmasangiz ham, …

lar, mashrab boboyev “so’z aytgani kelar dunyoga inson”, deydi. rus shoiri aleksandr tvardovskiy “so’z – bu mening oshi halolim, so’z – men uchun muqaddas”,- deb kuylaydi. ha, so’z – aqlimizning toji, yuragimizning otashi, insoniyligimizning belgisidir. ana endi bu so’z badiiylashganda, adib oybek aytganidek, har bir so’z, uzukka qo’yilgan qimmatli tosh kabi porlaydi, har bir misrada katta mazmun barq urib turadi. so’z chertib olinadi, ohangi, ifoda kuchi, bo’yog’i va boshqa xislatlari bilan hissiy qudratga ham ega bo’ladi (oybek. adabiyot to’g’risida, t., “fan”, 1985, 32-33-betlar). shu asosga ko’ra, adabiyotning “tili”, birdan – bir quroli – so’zdir, so’z san’atidir. uning tasvir imkoniyatlari nihoyasizdir. adabiyot so’z san’ati ila hayotni o’rganadi va tasvirlaydi (uning mag’zini chaqadi), hayotni tadqiqi jarayonida undan muayyan xulosa va saboqlar chiqaradi (hukmga keladi), hayotdan dars oladi(“hayot darsligi” vazifasini o’taydi), hayotni qayta (umid va orzular asosida) yaratadi. demak, so’z san’atining ob’ekti – tabiat, jamiyat, insonni birlashtiruvchi, bizdan tashqarida yashovchi cheksiz – chegarasiz …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiyotshunoslik - fan"

1452007845_62992.doc adabiyotshunoslik - fan reja: 1. fan, san’at, adabiyot 2. adabiyot – so’z san’ati 3. adabiyot “insonshunoslik”dir, ruhshunoslikdir 4. adabiyot - tuyg’ular tarbiyachisi tayanch tushunchalar: fan, san’at, adabiyot. adabiyot – so’z san’ati. adabiyot insonshunoslikdir. adabiyot tuyg’ular tarbiyachisidir. inson o’z hayoti davomida hayotni-tabiat, jamiyat, insonni bilishga intiladi, ularning mohiyati, qonuniyatlari va xususiyatlarini tadqiq qiladi. ayni paytda inson dunyoni va o’zini bilish bilan cheklanmaydi, balki to’plagan bilimlariga suyanib u jamiyatni, o’zining ruhiy-ma’naviy dunyosini boyitib, o’zgartirib boradi. ong-borliqning inson miyasidagi oliy in’ikos (aks etish) shakli ekan, u ijtimoiylik kasb etadi. inson ongi (ruhiy va aqliy qobiliyati) jamiyatdagi hayoti dav...

Формат DOC, 60,0 КБ. Чтобы скачать "adabiyotshunoslik - fan", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiyotshunoslik - fan DOC Бесплатная загрузка Telegram