arifmetikaning rivojlanishi

PPTX 16 pages 9.8 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.8 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

zarmed universiteti 4-4 mts guruh talabasi atoyeva sitoraning tayyorlagan taqdimoti taqdimot mavzu: muxammad ibn muso al xorazmiy,nasriddin tusiy, jamshid g'iyosiddin al koshiy ulugbek asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqida ma'lumotlar. markaziy osiyo tarixida siyosiy aql-idrok bilan ma’naviy jasoratni, diniy dunyoqarash bilan qomusiy bilimdonlikni o‘zida mujassam etgan buyuk arboblar ko‘p bo‘lgan. muxammad ibn muso — al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al — koshiy, ulug‘bek va boshqa ko‘plab buyuk ajdodlarimiz o‘z asarlarida arifmetikaning rivojlanishiga ulkan hissa qo‘shdilar, halqimizning milliy iftixori bo‘lib qoladilar. ularning nomlari, jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan buyuk hissalari hozirgi kunda butun dunyoga ma’lum. muso –al xorazmiy. muxammad ibn muso xorazmiy 783 yilda xorazmda, xivada tug‘ilgan. yoshligidan ilm — fanga qiziqqan. qunt bilan arab, fors, hind va yunon tillarini o‘rgangan. donishmand sifatida tanilgan, 9-asr boshlarida o‘z davrining katta ilmiy va madaniy markazi hisobla bog‘dodga taklif qilingan. xorazmiy saroyda barakali ijod qilib, sharqning dastlabki akademiyasi («bayt- ul — xikmat») «donolar uyi …

2 / 16

‘ldi. xorazmiyning matematikaga oid shoh asarlari fapb va sharq xalqlari tillariga tarjima qilinib, ko‘p asrlardan buyon qo‘llanma sifatida xizmat qiladi. xorazmiyning «xind hisobi va sonlari haqida», “al-jabr”, «arifmetika», «marmar soat haqida», «yer surati», “tarix kitobi”, «yaxudiy eralari va bayramlari» haqida asarlari, ayniqsa ma’lum va mashhurdir. uning «ziji» nomli asari dastlabki astronomik asar sifatida sharqdagina emas, g’arbda ham shu fan rivoji uchun katta xizmat ko‘rs atgan. muxammad ibn muso xorazmiyning ibratli hayoti, ijodi, yaratgan asarlari, qoldirgan merosi bebaho boylik bo‘lib, hozirgacha ham qimmati va ahamiyatini yo’qotmagan. umar xayyom umar xayyomning bir necha yuz ruboiylari samimiy poeziyaning eng yuksak namunasi bo’lgani tufayli butun dunyo uni shoir sifatida tanidi. shu bilan bir qatorda umar xayyom zamonasining buyuk matematik, astronom va faylasuflaridan biri bo’lgan. umar xayyom 75 yil umr ko‘rgan. 1048 yil nishopurda tavallud topgan. nishopurda tahsil olib, balx, samarqand va boshqa fan o‘chog‘i markazlarida ta’lim oladi. 1069 yilga yaqin samarqandda umar xayyom “algebra …

3 / 16

tirdik, ya’ni biz kvadrat – kub, kub – kub va hokazolarning asosini aniqlashni ko’rsatdik”. umar xayyom kub tenglamalarini geometrik usulda yechish va ularni klassifikatsiya qilish bilan shug’ullandi. kub tenglamalarini yechish usuli uning yuqorida aytilgan asarida keltirilgan. nasriddin tusiy abu ja’far muhammad nosiruddin tusiy xurosonning tus(eron) shahrida 1201 yilning 18 fevralida tavallud topdi. yoshligidan ilmga chanqoq bo‘lgan tusiy aniq fanlar bilan ham, axloqiy masalalar bilan ham mufassal shug‘ullandi. tusda, bog’dodda, ko’histon so’ngra marog’ada (1259 yil) yashagan. o’rta osiyolik astronom va matematik olim tusiy eron ko’histonning ismoiliylar hokimi nasriddin muhtasham saroyida xizmat qilgan. tusiy 1256-yilda eronga bostirib kirgan mo’g’ul istilochilari boshlig’i huloku saroyiga xizmatga olindi. tusiy o’zining mavqeidan foydalanib, yaqin sharq va o’rta sharq madaniyatining rivojlanishiga katta hissa qo’shdi. bizgacha uning astronomiya, matematika va falsafaga doir asarlari etib kelgan. uning falsafiy qarashlari ibn sinoning shogirdi bo‘lgan baxmanyor(kamoliddin muso ibn yunus) ta’sirida shakllandi. u o‘zining mashhur asari “sharx al - ishorot” da ibn …

4 / 16

hug`ullangan. u qiziqqan fanlar qatorida meditsina ham bo`lgan. koshiyni ulug`bek o`zining astronomiya maktabida ishlashga taklif qilgan. astronomiya maktabi uchun ilmiy kadrlar zarur edi. koshiy ulug`bek madrasasida astronomiya va matematikadan dars berdi. bir vaqtning o`zida u ulug`bek maktabida olib borayotgan ilmiy ishlarda ham ishtirok etdi. u ilmiy ishlarning yakuni sifatida "hisob kaliti", "aylana haqidarisola", "vatar va sinus haqidarisola" nomli va boshqa ko`plab asarlarni yaratdi. koshiyning matematika sohasida qilgan kashfiyotlari juda katta. uning zamonida hisoblash ehtiyojlari uchun 60 li sanoq sistemasidan foydalanilar edi. u birinchi bo`lib o`nli kasrlarni kashf qildi va ular ustida amallar bajarishning qoidalarini ko`rsatib berdi. koshiyning ikkinchi kashfiyoti sonlardan p-darajali ildiz chiqarish amali edi. koshiy umar hayyom asarlari orqali formulani ixtiyoriy natural darajalar uchun bilgan va undan ixtiyoriy sondan natural darajali ildiz chiqarishda foydalangan. bu usul koshiygacha bo`lmaganmi, degan savolga matematika tarixchisi p.lukey bu usul kub ildiz chiqarish uchun ahmad al- nasafiyda uchrashini aytadi. lukey nasafiy bilan koshiy orasidagi …

5 / 16

ing hukmdor va olim boʻlishini bashorat qiladi. temur ushbu xushxabar tufayli mordin qalʼasi qamalini toʻxtatadi va uning xalqiga yuklangan tovonni bekor qiladi. yangi tugʻilgan nabiraga muhammad taragʻay ismi beriladi. 1417–1420-yillarda samarqanddagi registon maydonida madrasa qurdirdi va koʻplab islom astronomlari va matematiklarini oʻqishga taklif qildi. ulugʻbekning astronomiya boʻyicha eng mashhur shogirdi ali qushchi boʻlib, uni “farzandi arjumandim”, yaʼni “aziz farzandim” deb atagan. aslida ali qushchi uning farzandi emas, shogirdi boʻlib, ilm sohasida ustoziga abdulatif va abdulazizlardan, yaʼni oʻz farzandlaridan ham sodiq va vafodor edi. shuning uchun ham ulugʻbek unga oʻz oʻgʻlidek qarardi. qozizoda rumiy ulugʻbek madrasasining eng koʻzga koʻringan muallimi boʻlgan va keyinchalik bu oʻringa astronom jamshid al-koshiy kelgan. ulugʻbek ilm-fan olamida buyuk astronom sifatida mashhur. bu borada u amalga oshirgan eng buyuk ish “ziji jadidi koʻragoniy” deb nomlangan astronomik jadval sanaladi. ulugʻbek tibbiyot va musiqaga ham qiziqqan, sheʼrlar ham yozgan. alisher navoiyning “majolis un-nafois” asarida uning sheʼrlaridan namunalar keltirilgan. davlat …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arifmetikaning rivojlanishi"

zarmed universiteti 4-4 mts guruh talabasi atoyeva sitoraning tayyorlagan taqdimoti taqdimot mavzu: muxammad ibn muso al xorazmiy,nasriddin tusiy, jamshid g'iyosiddin al koshiy ulugbek asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqida ma'lumotlar. markaziy osiyo tarixida siyosiy aql-idrok bilan ma’naviy jasoratni, diniy dunyoqarash bilan qomusiy bilimdonlikni o‘zida mujassam etgan buyuk arboblar ko‘p bo‘lgan. muxammad ibn muso — al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al — koshiy, ulug‘bek va boshqa ko‘plab buyuk ajdodlarimiz o‘z asarlarida arifmetikaning rivojlanishiga ulkan hissa qo‘shdilar, halqimizning milliy iftixori bo‘lib qoladilar. ularning nomlari, jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan buyuk hissalari hozirgi kunda butun dunyoga ma’lum. muso –al xorazmiy. ...

This file contains 16 pages in PPTX format (9.8 MB). To download "arifmetikaning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: arifmetikaning rivojlanishi PPTX 16 pages Free download Telegram