maqollar

DOC 58,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1449932790_62492.doc maqollar xalq o’zining hayoti tajribasidan olgan xulosalarini, falsafiy mulohazalarini maqollar orqali ifodalagan. o'zbek maqollari mavzu jihatidan xilma-xil va rang-barangdir. ayni choqda ular yaratilishi jihatdan juda qadimiy zamonlarda yashagan ajdodlarimiz ijodini tashkil etadi. mahmud koshqariy o’zining “devonu lug’otit turk” asarida kitobni “hikmatli so’zlar, saj’lar maqollar, rajaz va nasr deb atalgan adabiy parchalar” bilan bezaganligini aytadi. haqiqatan ham, “devonu lug’otit turk”da uch yuzga yaqin xalq maqollari berilganki, turkiy xalqlarning madaniy merosiga voris sifatida har bir o’zbek ular bilan faxrlansa arziydi. yana shuni ham alohida ta’kidlash kerakki, 80-yillarning oxirida o’zbekiston fanlar akademiyasining alisher navoiy nomidagi til va adabiyot instituti xodimlari tomonidan 13 mingga yaqin maqollar alifbo bo’yicha tartiblashtirilgan holda nashr ettirildi. u misol o’zbek xalqining naqadar ulkan va bebaho madaniy merosga ega ekanligini dalillaydi. hech ikkilanmasdan alohida qayd etish lozimki, bunday ulkan xazinaga dunyodagi kamdan-kam xalqlar ega bo’lishi mumkin. hayot tajribasi shuni ko’rsatadiki, bironta shoirtabiat inson qattiq ehtirosga berilgan paytida o’nlab qo’shiq …

judga kelishida birorta ibratli voqea ro’y bergan va bu voqea o’ta zukko, sinchkov dono ajdodlarimiz vakili tomonidan kuzatilishiga sabab bo’lgan. “devonu lug’otit turk”dan olingan quyidagi misollarga murojat qilaylik: “besh qo’l barobar emas”, “ho’kizning oyog’i bo’lguncha, buzoqning boshi bo’lgan yaxshiroq”, “ot kuragidagi yag’ir, bolalariga meros bo’lib qoladi”, “quduqda suv bor, ammo it burni tegmaydi”. ma’lum bo’ladiki, yuqoridagi har bir misolni yillar davomida tajribadan o’tgan, uning haq ekanligiga ishonch hosil qilingan, badiiy jihatdan mukammallashib borgan namuna sifatida qabul qilish mumkin. “devonu lug’otit turk”da “savalashmoq” so’zi berilgan. buning otalar so’zini eslamoq ma’nosini anglatishi aytiladi. taxmin qilish mumkinki, bundan ming yil avval ajdodlarimiz maqollarni “sav” deb ataganlar. keyinchalik alisher navoiy ijodida maqol atamasi “masal” tarzida beriladi: “masaldurkim- uyqu o’limdir”. “masal” atamasining xx asr boshlarigacha qo’llanib kelgani ma’lum. o'tgan asrning ikkinchi choragidan boshlab maqol so’zi tez-tez uchray boshlaydi. xx asr yarimidan esa faqat maqol tarzida qo’llandi. xalq maqollari mukammal badiiy ijod namunasi sifatida adabiyotshunoslar, folklorshunoslar …

yunusov, g’ulom zafariy; keyinchalik mansur afzalov , oxunjon sobiro, zubayda husainova, g’ani jahongirov, rajab jumaniyozov, to’ra mirzaev, bahodir sarimsoqov, malik murodov, ibrohim haqqulov, asqar musaqulov, r. zarifov kabi olimlar munosib hissa qo’shadilar. maqol arab tilidagi “qavlun”dan olingan bo’lib so’z tushunchasini anglatadi. demak, maqol atamasini hikmatli so’z ma’nosida qabul qilish mumkin. xalq og’zaki ijodi haqida ilmiy ish olib borgan dunyodagi hamma olimlar maqollarda millatning dunyoqarashi, hayot va tabiat voqealariga bo’lgan munosabati aks etganini alohida ta’kidlaydilar.haqiqatan ham, agar o’zbek maqollari namunalariga murojaat qilsak, bu fikr juda to’g’ri ekaniga ishonchimiz komil bo’ladi. “tulki o’z uyasiga qarab hursa, qo’tir bo’ladi” maqolida ajdodlarimizning o’z vataniga bo’lgan hurmati, vatanni talash emas, hikoya qilish kerakligi haqidagi fikri aks etgan. “kim tutunni qo’zg’otsa, o’ziga tutaydi” maqolida esa har bir ishni hamjihatlik bilan amalga oshirish kerakligi ta’kidlanadi. “baxt belgisi ilmdir” misolida xalqimizning minglab yillar davoida ilmga bo’lgan munosabati o’z ifodasini topgan. “shoshqaloq pashsha, sutga tushadi”da har bir ishni mulohaza …

maqollar ham yo’qolib ketgan. yoki o'zbekistonning deyarli hamma viloyatlarida “yer haydasang kuz hayda, kuz haydamasang yuz hayda” maqoli keng tarqalgandir. ammo xorazm hududlarida yashaydigan yurtdoshlarimiz bu maqolni o’z ma’nosida ishlatmaydilar.chunki xorazmda yer osti suvlari yer qatlamiga juda yaqin joylashganligi tufayli bu viloyatda dehqonchilik tajribasida kuzda ekin maydonlari haydalmaydi. ma’lum bo’ladiki, xalqimiz tomonidan qo’llanadigan har bir maqol hayot tajribasidan o’tgan, zamonlar sinoviga bardosh bergan so’z sa’nati namunasidir. xalq maqollarining o’z va ko’chma ma’nolari bor. turmushda ro’y bergan voqea- hodisa natijasida vujudga kelgan vaziyatdan kelib chiqqan holda millatimiz vakili biron maqolni o’z fikrini tasdiqlash maqsadida keltirishi mumkin. ammo mazkur maqolning o’z yoki ko’chma ma’noda qo’llanganligini baho berilayotgan voqeani aniq ko’z oldimizga keltirish orqali aniqlaymiz. masalan, agar farg’ona vodiysidagi dehqon qaysi bir sabab bilan kuzda yer haydamagan bo’lsa-yu, bahorda qayt- qayta ekin maydonini haydagani bilan yaxshi hosil olmasa, yuqorida atilgan maqol o’z ma’nosida qo’llangan bo’ladi. ammo biron shaxs tomonidan biron tadbirning amalga oshirilishi …

nlikni oddiy turmush tarzining o’xshashligi, insonlar hayotidagi munosabatlarning yaqinligi va, umuman , hayotning ko’p holatlarida bir xil vaziyat hosil qilishi bilan izohlagan ma’qulroq. masalan: “ilon chaqqan, arqondan qo’rqar” (ingliz), “kuygan mushuk sovuq suvdan qo’rqar”(fransuz), “jo’jani tuxum ochilgandan so’ng sana” (ingliz), “bigizni qopda yashirib bo’lmas” (rus) maqollari, “qo’rqqanga arqon ilon bo’lib ko’rinar”, “sutdan kuygan qatiqni puflab ichibdi”, “jo’jani kuzda sanaymiz”, “oyni etak bilan yopib bo’lmas” kabi o’zbek maqollari bilan o’xshash ma’noni bildiradi. matallar ham shakl va mazmun jihatidan maqollarga juda o’xshash janr hisoblanadi. ularning matni, hajmi, badiiyligi jiqatidan maqollarga yaqinligini juda ko’p olimlar tasdiqlaganlar. hatto, ko’pincha matal atamasi maqol bilan almashgan holda qo’llanilishi ham ko’zga tashlanadi. matallar so’zlovchi nutqining ta’sirchanligini oshiradi, shaklan go’zallashtiradi.ammo maqol bilan matalni janr jihatidan o’ziga xos xususiyatlari borki, ularni hamisha bir-biridan farqlangan holda tasavvur qilish mumkin. gap shundaki, maqollarda hayotda ro’y bergan bir voqeaga umumlashtirilgan holda hukm chiqariladi. bu hukm tasdiq yoki inkor ma’nosini bildiradi, ayni paytda …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "maqollar"

1449932790_62492.doc maqollar xalq o’zining hayoti tajribasidan olgan xulosalarini, falsafiy mulohazalarini maqollar orqali ifodalagan. o'zbek maqollari mavzu jihatidan xilma-xil va rang-barangdir. ayni choqda ular yaratilishi jihatdan juda qadimiy zamonlarda yashagan ajdodlarimiz ijodini tashkil etadi. mahmud koshqariy o’zining “devonu lug’otit turk” asarida kitobni “hikmatli so’zlar, saj’lar maqollar, rajaz va nasr deb atalgan adabiy parchalar” bilan bezaganligini aytadi. haqiqatan ham, “devonu lug’otit turk”da uch yuzga yaqin xalq maqollari berilganki, turkiy xalqlarning madaniy merosiga voris sifatida har bir o’zbek ular bilan faxrlansa arziydi. yana shuni ham alohida ta’kidlash kerakki, 80-yillarning oxirida o’zbekiston fanlar akademiyasining alisher navoiy nomidagi til va adabiyot in...

Формат DOC, 58,5 КБ. Чтобы скачать "maqollar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: maqollar DOC Бесплатная загрузка Telegram