inersiya radiusi va elippsi

DOCX 15 pages 65.2 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.2 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

inersiya radiusi va elippsi reja: 1. markazdan qochma inersiya momentlari 2. inersiya markazi yoki massa markazi 3. xulosa inersiya (lotincha: inertia — harakatsizlik), inertlik — moddiy jismning xossalaridan biri. shu xossasi tufayli jism tinch holatini yoki toʻgʻri chiziqli tekis harakatini saqlay oladi. inersiya tufayli jism tashqi kuch taʼsirida tezligini birdaniga oʻzgartira olmaydi. inersiya jismning massasiga boglik, shu sababli jism massasi uning inersiya oʻlchovi deyiladi (qarang nyutonning mexanika qonunlari). inersiya atamasi turli asboblarga nisbatan ham qoʻllanadi, masalan, oʻlchov asboblarining kechikib qayd qilishiga sabab inersiyadir. inersiya bosh oʻqlari. markazdan qochma inersiya momentlari nolga teng boʻlgan oʻqlar inersiya bosh oʻqlari deyiladi. fazodagi har bir nuktadan jism uchun uchta inersiya bosh oʻqi oʻtkazish mumkin. agar inersiya bosh oʻqlari massa markazidan oʻtsa, bu oʻqlar markaziy bosh oʻqlar deyiladi. aylanayotgan jism oʻz aylanish oʻqiga dinamik bosim koʻrsat-masligi uchun shu aylanish oʻqi inersiya markaziy bosh oʻqi boʻlishi zarur. inersiya kuchi. harakatdagi moddiy nuqta tezlanishiga qaramaqarshi yoʻnalgan va …

2 / 15

ynaydi. sistemaga tegishli moddiy nuqtalar harakat miqdorlarining geometrik yigʻindisi sistema massasi bilan inersiya markazi tezligi koʻpayt-masiga teng . inersiya massasi sistema massasiga teng moddiy nuqtadek harakatlanadi. inersiya markaziga qoʻyilgan kuch sifatida tashqi kuchlar bosh vektori olinadi. inersiya radiusi — jismning biror oʻqqa nisbatan hisoblangan inersiya momentini jism massasiga boʻlgan kvadrat ildizdan chiqarishdan hosil boʻladigan uzunlik: r = j— . inersiya radiusi inersiya yelkasi ham deyiladi. massasi jism massasiga teng boʻlgan kovak silindr radiusini inersiya radiusi deyish mumkin. shar markazidan oʻtgan oʻqqa nisbatan inersiya radiusi r = h0> 4l; r — shar radiusi. 2. n’yutonning birinchi qonuni va inersial sanoq sistemalari. jism o’zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini tashqaridan boshqa jismlar ta’sir etmagunicha saqlab qoladi . jismlarning o‘zini tinch holati yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlab qolish xususiyati, jismlarning inertsiya xususiyati deb ataladi. shuning uchun, nyutonning birinchi qonuni, inertsiya qonuni deb ham ataladi. mexanik harakat nisbiydir va uning xususiyatlari …

3 / 15

an bog‘liq bo‘lgan sanoq tizimini inertsial sanoq tizim deb hisoblash mumkin. tajribalardan ma’lumki, bir xil ta’sir ostida turli jismlar o‘zining harakat tezligini bir xil o‘zgartirmaydi, boshqacha qilib aytganda, har xil tezlanish qiymatlariga ega bo‘ladilar. tezlanish faqat ta’sir kuchiga bog‘liq bo‘lmay, jismning o‘zini xususiyatiga, ya’ni massasiga ham bog‘liqdir. jismning massasi – materiyaning asosiy xususiyatlaridan biri bo‘lib, uning inertsial vagravitatsiyaviy xususiyatlarini belgilaydi. inertsial massa jismi nertligining o‘lchov birligi bo‘lib, inertlikni o‘zi esa, jismning o‘z holatini saqlab qolish xususiyatidir. nyutonning birinchi qonunidagi ta’sirni ta’riflash uchun kuch tushunchasini kiritish zarurdir. tashqi kuch ta’sirida jism o‘zining harakat tezligini o‘zgartiradi, tezlanishga ega bo‘ladi yoki o‘zining shakli va o‘lchamlarini o‘zgartirishi mumkin – deformatsiyalanadi. demak kuch ikki xil ta’sirga egadir: dinamik va statik. vaqtning har bir belgilangan momentida, kuch o‘zining qiymati, fazodagi yo‘nalishi va qaysi nuqtaga qo‘yilgani bilan xarakterlanadi. shunday qilib , kuch vektor kattalik bo‘lib, berilgan jismga boshqa jism yoki maydonlarning mexanikaviy ta’siri o‘lchovi bo‘la oladi. 3. …

4 / 15

 (3.2) (1) va (2) – ifodalardan foydalangan holda, kuch va tezlanish vektor kattalik ekanligini hisobga olib, quyidagi ifodani yozishimiz mumkin: m f k a    , (3.3) (3) – formula nyutonning ikkinchi qonunini matematik ifodasidir. moddiy nuqtaning olgan tezlanishi, ta’sir etuvchi kuch yo‘nalishiga mos kelib , shu kuchni moddiy nuqta massasining nisbatiga tengdir. nyutonning ikkinchi qonuni faqat inertsial sanoq tizimlari uchun o‘rinlidir. «xbt» daproportsionallik koeffitsienti k birga teng. u holda: m f a    yoki dt d m a m f       , dt m d f ) (    ,    m p (3.4) vector kattalik, tezlik yo‘nalishi bo‘yicha yo‘nalgan bo‘lib, harakat miqdori – impuls deb ataladi. dt p d f   (3.5) moddiy nuqta harakat miqdorining vaqt bo‘yicha hosilasi jismga ta’sir etuvchi kuchga tengdir. 2 1 1 s metr kg n   …

5 / 15

67 yilda i.nyuton butun dunyo tortishish qonunini yaratdi. butun dunyo tortishish qonuniga asosan m1 va m2 massali jismlar orasidagi gravitatsiyaviy tortishish kuchi jismlar massalariga to‘g‘ri proportsional va oralaridagi masofaning kvadratiga teskari proportsional bo‘lib, ikki jism markazlarini tutashtiruvchi to‘g‘ri chiziq bo‘ylab yo‘nalgan bo‘ladi: ikki jismlar orasidagi gravitatsion kuch maydondaharakatlanayotgan ikki zarraniong bir-biri orasidagi  f bu yerda  - gravitatsiyaviy doimiylik.   m 1 m 2  r 2 r r (5.1) kavendish gravitatsion doimiyning qiymat 6,67* n m2/kg2 topiladi.  = 6,672010-11 n m2 /kg2 bu ta’sir gravitatsiyaviy ta’sir deb ataladi va jismlarning massalari juda katta bo‘lganda yaqqol namoyon bo‘ladi. bu ifodada massalar tortishish xususiyatini belgilagani uchun ularni gravitatsion massalar deb atashadi, ammo qiymati bo‘yicha inertsion massalarga tengdir. quyosh tizimidagi barcha planetalarning massalari quyosh massasining 5 foizidan kichik bo‘lgani uchun, uning atrofida harakat qiladilar. quyosh bilan yer orasidagi tortishish kuchi 3,5.1022 n, yer bilan oy orasidagi tortishish kuchi esa …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "inersiya radiusi va elippsi"

inersiya radiusi va elippsi reja: 1. markazdan qochma inersiya momentlari 2. inersiya markazi yoki massa markazi 3. xulosa inersiya (lotincha: inertia — harakatsizlik), inertlik — moddiy jismning xossalaridan biri. shu xossasi tufayli jism tinch holatini yoki toʻgʻri chiziqli tekis harakatini saqlay oladi. inersiya tufayli jism tashqi kuch taʼsirida tezligini birdaniga oʻzgartira olmaydi. inersiya jismning massasiga boglik, shu sababli jism massasi uning inersiya oʻlchovi deyiladi (qarang nyutonning mexanika qonunlari). inersiya atamasi turli asboblarga nisbatan ham qoʻllanadi, masalan, oʻlchov asboblarining kechikib qayd qilishiga sabab inersiyadir. inersiya bosh oʻqlari. markazdan qochma inersiya momentlari nolga teng boʻlgan oʻqlar inersiya bosh oʻqlari deyiladi. fazodagi har bir nuktad...

This file contains 15 pages in DOCX format (65.2 KB). To download "inersiya radiusi va elippsi", click the Telegram button on the left.

Tags: inersiya radiusi va elippsi DOCX 15 pages Free download Telegram