turkiy tillarning garamatik xususiyati

DOCX 5 pages 37.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.0 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

turkiy tillarning garamatik xususiyati reja: 1. turkiy tillarning garamatik xususiyati 2. qadimgi turkiy yozuvlari haqida ma’lumot bering. 3. o’rxun va uyg’ur yozuvlaridagi harflar, ularning shakllari, tovush mazmuni va qo’llanishi hakida tushuntiring. o’rxun yozuvi. o’rxun yozuvi turkshunoslikka va yozuv tarixiga oid asarlarda " o’rxun-enisey yozuvi", "enisey- o’rxun yozuvi", "sibir yozuvi", ko’proq "turkiy run(a) yozuvi" deb yuritiladi. bunga o’rxun harflarining qadimgi gsrman xalqlariga mansub run(e) deb ataluvchi yozuvga tashqi jihatdan bir oz o’xshashligi sabab bo’lgan. bu yozuvning sharqda "dulbarchin" nomi bilan yuritilgani haqida mashhur filolog ibn arabshoh (1389-1450) o’zining "ajoyib-l-makdur fi navoyibi taymur" (tsmur falokatlarida qismatning kieikliklari) nomli asarida ma’lumot berada. "xitoyda ulariing (turklarning - a.r.) "dulbarjin" deb ataladigap yozuvi bor. ko’rdim , harf qirq bitta. ko’pligining sababi shundaki, ular [tovushlarning] qalin va ingichkalarini, shuningdeq ayirgichlarni harf hisoblaydilar, natijada ko’shimchalar va qo’shimcha harflar paydo bo’ladi" (qohira xalq kutubxonasidagi 3543-qo’lyozma, var.286a). ammo ibn arabshoh kitobida alifboni keltirmagan. hamma yozuvlarda bo’lganidek , dulbarchin ( …

2 / 5

. a yoki e ekanligini undosh tovushlarni ifodalovchi harflardan bilish mumkin .a harflari so’z boshida ishlatilmaydi. masalan, ata so’zida ikkita harf bo’lib, birinchi t tovushini, ikkinchisi a tovushini bildiruvchi harf bo’ladi. boshqa yozuvdagi yodnomalarni ilmiy ravishda o’qishni ta’minlash maqsadida transliteratsiya va transkripsiyadan foydalaniladi. transliteratsiya (harf ag’darish)da bitigdagi harflar, transkripsiyada esa tovush yoki fonemalar maxsus belgilar bilan aniq beriladi. demaq transliteratsiya yozuvni aniq aks ettirsa, transkripsiya talaffuzni aniq aks ettiradi. a harfining transliteratsiyasi uchun ‘ belgisi kabul qilinadi. 2. i harfi, bu harf bir ilgakli tayokchadan iborat bo’lib, ilgak yuqoriga va o’ng tomonga qaragan: agar ilgak chapga qaragan bo’lib yuqorida bo’lsa, 1, l ni bildiruichi harf, pastda bo’lsa, qalin l tovushini anglatuvchi harf bo’ladi. i harfi til oldi i va til orqa ы tovushini bildiradi va a harfidan farq qilib, so’z boshida ham ishlatiladi. bu harf transliteratsiyada belgisi bilan ifodalanadi. lablanmagan unlilar uchun qo’llanadigan bu ikki harf tovushlarning qatordagi farqini aks …

3 / 5

i. bu harf i harfidan ilgagining chap tomonga qaraganligi bilan farqlanadi ] va a fonemasini anglatadi. pi harfi transkripsiyada ham transliteratsiyada ham, p harfi bilan ifodalanadi. harf faqat muayyan bir fonemani bildirganda transkripsiya bilan transli'geratsiya belgisi bir xil bo’ladi. p tovushining oldiga lablangan unli qo’shib talaffuz qilinadigan harf ham bor. o’p harfi bo’lib, b k shakllariga ega. bu transliteratsiyada p harfi bilan beriladi. 2. a6 harfi. bu harfning asosiy ko’rinishi shaklida bo’lib,enisey yodnomalarida tik va yotiq (6 ) shakllariga ega. ab harfi b fonemasining qalin variantini bildiradi. undoshlarning qalin variantini bildiruvchi harflarga esa ikki raqami qo’yib ifodalanadi. shuning uchun ab harfi 6 fonemasining ingichka variantini anglatadi. chap tomondagi birinchi shakl yenisey yodnomalarida e unlisini,o’rxun yodnomalarida esa faqat mazkur undoshni ifodalaydi. yenisey yodnomalarida eb harfining yana boshqa ko’rinishlari bor. eb harfi transliteratsiyada b bilan beriladi. 4. mi harfi. bu harf m fonemasini anglatadi. transkripsiyada ham, transliteratsiyada ham m harfi bilan ifodalanadi. …

4 / 5

$ntini, ba’zan sh ni bildiradi.transliteratsiyada s bilan beriladi. 6.es harfi.bu harf asosan s. fonemasining ingichka variantini anglatadi. 7.zi harfi. bu harf z fonemasini bildiradi va shakllarga ega. transkripsiyada ham, transliteratsiyada ham z bilan beriladi. 8. an harfi- bu harf n fonemasining qalin variantini anglatadi va )...] shakliga ega. yenisey yodnomalarida o’ngga ochilgan ko’rinishi ham bor. transliteratsiyada n bilan ko’rsatiladi. 9. en harfi. bu harf n fonemasining ingichka variantini bildiradi va shakllarga ega. transliteratsiyada n harfi bilan ifodalanadi. 10.ar harfi.bu harf r fonemasining qalin variantini ifodalaydi va shakllarga ega.. ar harfi yon tomonga ag’darilsa arfi \osil bo’ladi. ar uku harfi, ost-ust holatda aq transliteratsiyada r bilan yoziladi. uyg’ur yozuvi. hozir uyg’ur yozuvi nomi bilan mashhur bo’lgan yozuvni maxmud qoshg’ariy turk yozuvi deb atab, uning alifbosini quyidagicha tafsif qiladi: "turk tillarida ishlatidadigan harflarning hammasi o’n sakkizta asosiy (o’zak) harfdan iboratdir. undan tashqari yettita tarmoq harf bo’lib, ular yozuvda aks etmagan, biroq (ba’zi) …$

5 / 5

turkiy tillarning garamatik xususiyati - Page 5

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiy tillarning garamatik xususiyati"

turkiy tillarning garamatik xususiyati reja: 1. turkiy tillarning garamatik xususiyati 2. qadimgi turkiy yozuvlari haqida ma’lumot bering. 3. o’rxun va uyg’ur yozuvlaridagi harflar, ularning shakllari, tovush mazmuni va qo’llanishi hakida tushuntiring. o’rxun yozuvi. o’rxun yozuvi turkshunoslikka va yozuv tarixiga oid asarlarda " o’rxun-enisey yozuvi", "enisey- o’rxun yozuvi", "sibir yozuvi", ko’proq "turkiy run(a) yozuvi" deb yuritiladi. bunga o’rxun harflarining qadimgi gsrman xalqlariga mansub run(e) deb ataluvchi yozuvga tashqi jihatdan bir oz o’xshashligi sabab bo’lgan. bu yozuvning sharqda "dulbarchin" nomi bilan yuritilgani haqida mashhur filolog ibn arabshoh (1389-1450) o’zining "ajoyib-l-makdur fi navoyibi taymur" (tsmur falokatlarida qismatning kieikliklari) nomli asarida ma’lumo...

This file contains 5 pages in DOCX format (37.0 KB). To download "turkiy tillarning garamatik xususiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiy tillarning garamatik xus… DOCX 5 pages Free download Telegram