ilk davlat uyushmalari haqidagi yozma manbalar.

DOCX 14 стр. 39,9 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 39,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

ilk davlat uyushmalari haqidagi yozma manbalar. yangi ma’lumotlarga ko’ra, o’rta osiyo hudularidan topilgan piktografik belgi-yozuvlar bronza davriga oid bo’lsa-da, ular hozircha kam sonli bo’lib , qadimgi jamiyat haqida to’liq ma’lumotlar bera olmaydi. milloddan avvalgi v-iv asrlarga oid ayrim kam sonli topilmalar ham (xorazm, sak yozuvlari) to’liq emas. o’rta osiyo hududlaridan milloddan avval iii-ii asrlarga oid ko’plab tanga pullar topilganki, ular qadimgi tarixni o’rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. ungan tashqari to o’rta asrlarga qadar yetib kelgan ko’p sonli yozma manbalar ma’lumotlari ham muhimdir. o’rta osiyo hududlaridagi dastlabki davlat uyushmalari haqidagi yozma manbalar - zardo’shtiylarning muqaddas dinniy kitobi “avesto”, ahmoniylar davri mixxat yozuvlari, yunon-rim tarixchilarining asarlari hisoblanib ularning barchasi yurtimizdan chetda bitilgan. shuning uchun ham ularda ba’zi hollarda chalkashliklar va noaniqliklar, bir-birini inkor etish hollari uchrab turadiki, bu o’ringa mavjud yozma manbalarni arxeologik tadqiqotlar natijalari bilan solishtirish va tahlil etish nihoyatda muhimdir. arxeologik ma’lumotlar yozma manbalar ma’lumotlarini kengaytiradi, ularga aniqlik kiritadi, tarixiy …

2 / 14

”ni frantsuz olimi anketil dyu perron birinchi bo’lib tadqiq etgan. 1755-1761 yillarda dyu perron hingistonning gujarat viloyatida eron zardo’shtiylarining avlodlari-parslarning urf-odatlari va diniy marosimlari bilan tanishib chiqadi hamda 1771 yilda “avesto”ni frantsuz tiliga tarjima qiladi. dastlabki “avesto” 21ta kitobdan iborat bo’lgan. bizgacha “avesto”ning yasna - “qurbonlik keltirish”, visprat - “hamma hukmronlar”, yasht - “qadrlash”, videvdat - “devlarga qarshi qonun” qismlari saqlanib qolgan. bu qismlar sosoniylar davrida (iii-vi asrlar) tahrir qilingan. “avesto”da ahmoniylargacha bo’lgan geografik, hududiy nomlar, atamalar, ijtimoiy-iqtisodiy ma’lumotlar, siyosiy tarix, diniy falsafa va turli ma’lumotlar saqlangan. unga jumladan shungay deyiladi: “o, spitama zaratushtra, yashaydigan joylarga, bu yerlarga baxtlik qancha kam bo’lsada, tinchlik tortiq qildim. birinchidan, odamlar yashashi uchun eng yaxshi mamlakatni, vanxvi datyo daryosidagi aryonam vayjoga (eron tekisligi yoki ariylar o’lkasi) asos soldim. ikkinchidan, men, axuramazda, eng yaxshi mamlakatlar va o’lkalardan bo’lgan gava so’g’da (so’g’diyona) makoniga asos soldim. uchinchidan, men, axuramazda, eng yaxshi mamlakatlar va o’lkalardan bo’lgan qudratli mouruga …

3 / 14

’llar to’lqinlanib turadi, kema qatnaydigan keng daryolarning oqimi pourutadagi iskta, xaravaydagi mouru, so’g’ddagi gava va xvarizam tomoniga toshib intiladi”. “avesto” ma’lumotlariga ko’ra, eroniy sulolalaridan bo’lgan kayoniylar sulolasining so’nggi vakillaridan biri kavi vishtasp payg’ambar zaratushtraga homiylik qiladi. zaratushtra yashab faoliyat ko’rsatgan davr haqida aniq fikr yo’q. tadqiqotchilar bu davrni mil.avv. ii ming yillik o’rtalaridan milodiy i ming yillik o’rtalarigacha belgilaydilar. ko’pchilik tadqiqotchilar fikrlaridan xulosa chiqaradigan bo’lsak, zaratushtra mil.avv. i ming yillikning birinchi choragida yashab faoliyat ko’rsatgan bo’lishi mumkin. ko’pchilik tadqiqotchilar kavi vishtaspni baqtriyada hukmronlik qilganini e’tirof etadilar. avesto ma’lumotlariga ko’ra, kavi vishtasp davrida davlat uyushmasi mavjud bo’lgan. misol uchun, gatalarda zaratushtra kichik hukmdorlarni urushlarni to’xtatishga, kuchli va odil podsho qo’l ostida birlashishga da’vat etadi. aftidan, o’sha paytdayoq kichik mulklarning yagona podsho hukmronligi ostidagi nisbatan yirik siyosiy uyushmalarga birlashuvi boshlanadi. payg’ambar zaratushtra va shoh vishtasp, fikirimizcha, bu birlashuvning tashabbuskorlari edilar. arxeologik tadqiqotlar natijalariga ko’ra, mil.avv. ii ming yillikka kelib o’rta osiyoning janubida …

4 / 14

g yillik oxiri i ming yillik boshlari qadimgi baqtriya hududlarida davlatchilik ko’rinishlari paydo bo’la boshlaganidan dalolat beradi. ktesiy bergan ma’lumotlarga ko’ra, mil.avv. ii ming yillikning dastlabki asrlarida baqtriya kuchli podsholik bo’lib , mintaqada hukmronlik mavqeini qo’lga kiritish maqsadida midiya va ossuriya o’rtasidagi urushlarda ishtirok etadi. davlatchilik paydo bo’lishining muhim belgilaridan biri jamiyatning ijtimoiy tabaqalarga bo’linishi hisoblanadi. ko’pchilik manbalardan bizga ma’lumki, avesto jamiyati quyidagi to’rtta tabaqaga bo’linadi: 1) qohinlar (atravanlar); 2) harbiylar (rataistralar); 3) dehqon-chorvadorlar (vastrya-fshuyant); 4) hunarmanglar (xutlar). jamiyatning bungay tabaqalashuvi qadimgi, ya’ni, zardushtiylikkacha bo’lgan a’analarni o’zida aks ettiradi. bu an’analar ayrim o’zgarishlar bilan ko’p asrlar, avestodan keyingi davrlarda ham saqlanib qoladi. dastlabki ikkita tabaqa ancha imtiyozlarga ega bo’lib , jamiyatni boshqargan. ayniqsa, qohinlar juda yuqori mavqeda turganlar. zaratushtra o’z g’oyalarini targ’ib etish jarayonida podsho vishtaspning eng yaqin odami va maslahtchisiga aylanadi. o’sha davrdagi jamiyatning har bir bo’lagi (yacheykasi) – uy, qishloq, voha va viloyat – o’lka ma’lum unvoni bo’lgan …

5 / 14

ylar o’lkasi quyidagi to’rtta ma’muriy hududiy birlikka bo’linadi: 1-patriarxal oilaga tegishli bo’lgan turar-joylar (nmana); 2-qishloqlar (vis); 3- tumanlar (zantu); 4-viloyat – o’lka (daxyu). ushbu birliklarning har biri o’z yo’lboshchisiga ega bo’lgan: 1-nmanopati (uy boshlig’i); 2-vispati (qishloq boshlig’i); 3-zantupati (tuman oqsoqoli); 4-daxyupati (viloyat –o’lka yo’lboshchisi). eng yirik uyushma «daxyusasti» (viloyatlar ustidan hukmronlik yoki viloyatlar uyushmasi) edi. bungay uyushmaning hukmdori «butun daxyular daxyupatisi» deb atalgan. qiyosiy tahlillar asosida ahmoniylar davridagi «shohlar shohi» unvoni ushbu avesto unvoniga borib taqalashini taxmin qilish mumkin. avestoda shuningdek, «kavi», «sastar» va «xatra» kabi boshqaruv bilan bog’liq bo’lgan unvonlar ham uchraydi. «kavi» (forschada «kay») unvoni avestoda ko’p uchraydi. bu unvon nafaqat katta o’lkalar podsholari balki, kichik mulklar hukmdorlariga ham berilgan. qal’alar, tumanlar va viloyatlar hukmdorlari «sastar» unvoni bilan atalgan. «hokimiyat», «qudrat» ma’nolarini beruvchi «xshatra» unvoni tumangan tortib o’lkalar hukmdorlarigacha berilgan. misol uchun, bexistun yozuvlarida podsho doro i ushbu unvon bilan tilga olinadi. avestoda yig’in yoki yig’ilish ma’nosidagi «xanjmana» …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilk davlat uyushmalari haqidagi yozma manbalar."

ilk davlat uyushmalari haqidagi yozma manbalar. yangi ma’lumotlarga ko’ra, o’rta osiyo hudularidan topilgan piktografik belgi-yozuvlar bronza davriga oid bo’lsa-da, ular hozircha kam sonli bo’lib , qadimgi jamiyat haqida to’liq ma’lumotlar bera olmaydi. milloddan avvalgi v-iv asrlarga oid ayrim kam sonli topilmalar ham (xorazm, sak yozuvlari) to’liq emas. o’rta osiyo hududlaridan milloddan avval iii-ii asrlarga oid ko’plab tanga pullar topilganki, ular qadimgi tarixni o’rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. ungan tashqari to o’rta asrlarga qadar yetib kelgan ko’p sonli yozma manbalar ma’lumotlari ham muhimdir. o’rta osiyo hududlaridagi dastlabki davlat uyushmalari haqidagi yozma manbalar - zardo’shtiylarning muqaddas dinniy kitobi “avesto”, ahmoniylar davri mixxat yozuvlari, yunon-rim tarix...

Этот файл содержит 14 стр. в формате DOCX (39,9 КБ). Чтобы скачать "ilk davlat uyushmalari haqidagi yozma manbalar.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilk davlat uyushmalari haqidagi… DOCX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram