tabiat haqidagi ilk tasavvurlarning shakllanishi

PPT 30 стр. 1,6 МБ Бесплатная загрузка

30 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,6 МБ

Тип файла PPT

Страницы 30

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 30

tabiat haqidagi ilk tasavvurlarning shakllanishi tabiat haqidagi ilk tasavvurlarning shakllanishi * tirik tabiatning rivojlanishi haqidagi qadimgi sharq mamlakatlaridagi tasavvurlar. qadimgi misr misrliklarning qadimda ega bo’lgan biologik bilimlari va qarashlari yozma manba ebers papirusida(e.av.16 asrda)odamning turli organlarining kasallanishi haqida ma’lumot bor.m:unda yozilishicha tananing muhim organi,uning “ovozi”tananing barcha a’zolari tomonidan eshitilib turadi.bu manbada ko’p sondagi dorivor o’simliklar sanab o’tilgan.donli ekinlarning bir necha turlarini(bug’doyning 3 ta turi, arpaning 3 ta turi, tariq, no’xot, zig’ir , tok,zig’ir)ekib o’stirganlar(e.3000yil oldin).hayvonlardan yirik shohli qoramol,ot,eshak,qo’y,antilopa,mushuk,o’rdak,g’oz,bir o’rkachli tuyalar,kaptarlar xonakilashtirilgan. qadimgi hindistonda materialistik g’oyalar misrdagiga nisbatan anchagina rivojlangan bo’lib, tabiatshunoslikning dastlabki rivoji bilan uzviy bog’liqdir. hindlarning eramizgacha bo’lgan davrdagi viii asrda yozilgan. “hayot kitobi” nomli asarida olamning moddiyligi va uning 5 ta element (yer, suv, olov, havo, efir) dan iboratligi haqida fikr yuritiladi. tirik tabiatni o’rganish ishlari meditsina talablariga mos ravishda olib borilgan. shu sababli ular 760 ta xilma-xil shifobaxsh o’simliklarni bilganlar.birinchi bo’lib tovuqlar xonakilashtirilgan,fillar qo’lga o’rgatilgan. qadimgi hindistonliklar …

2 / 30

lari (ninaterapiya, kuydirish usuli bilan davolash) hozirgacha ham ahamyatini yo’qotgani yo’q. tabiatning bir butunlik g’oyasi eramizdan avvalgi ii-minginchi yillarda xitoyda intensiv dehqonchilik,chorvachilik rivojlangan.ipakchilik bundan ham ilgari paydo bo’lgan.qadimgi xitoy materializmining tarafdorlari ham dunyoning moddiyligini va bir butunligini 5ta element(metall,daraxt,suv,olov,yer) ta’minlaydi deb tasavvur qilganlar. djouli xitoyliklar o’simliklar bilan hayvonlar olamini qadimdan o’rganganlar. ularning klassifikatsiyasi eramizgacha bo’lgan ii asr oxiri i asr boshlarida yashgan djouli asarlarida uchraydi. u o’simliklarni 5 guruhga bo’ladi. danaklilar qo’zoqlilar sharbatlilar yotib o’suvchilar butalar djouli hayvonlarni 5 ta guruhga bo’lgan jun bilan qoplanganlar qanotlilar zirx bilan qoplanganlar tangacha bilan qoplanganlar chig’anoq bilan qoplanganlar qadimgi yunoniston olimlarining falsafiy qarashlarida tabiatning xilma-xilligi umumiy moddiy asos “boshlang’ch”dan kelib chiqqan degan tasavvurlar o’z ifodasini topgan fales (er.av. 624-527 y.) – tabiatdagi barcha xilma-xillikning asosida umumiy moddiy “boshlang’ich asos” – suv yotadi deydi. anaksimandr (er.av. 610-546 y.) – noaniq materiya “ boshlang’ich asos” deb hisoblaydi. anaksiman (er.av. 585-525 y.) havoni, geraklit (er.av. 530-470 …

3 / 30

hi yunon mutafakkiri aristotelning (er.av. 384-322 y.) “mavjudodlar narvoni” deb atalgan g’oyasida o’z ifodasini topgan. aristotel tuzgan hayvonot dunyosi sistematikasi qonlilar tirik tug’uvchi to’rt oyoqlilar aristotel ayrim hayvonlarni zoofitlar deb atagan. bu organizmlar bir tomondan o’simliklarga ikkinchi tomondan hayvonlarga o’xshagan. zoofitlar meduza aktiniya bulutlar aristotel materiya passiv, harakatlanish kuchiga ega emas, lekin unda aktivlik, rivojlanish imkoniyatlari bor, shu imkoniyatlarning ro’yobga chiqishi uchun shakllantiruvchi manba dastlabki ichki kuch zarur degan fikrlarni ilgari surgan. manba(entelexiya) olam o’z – o’zidan paydo bo’lgan, hayvonlar nam yerdan kelib chiqqan, dastlab ularning mayib majruh xillari, keyinchalik esa harakatlanadigan, oziqlanadigan, urchiydigan, dushmanlardan o’zini himoya qiladigan hayvonlar paydo bo’ldan tibbiyot asoschilaridan biri bo’lib, u qo’y, it, ayiq va boshqa umurtqali hayvonlarning tuzilishi o’xshashligini etirof etgan. biroq uning fiziologiya sohasidagi tushunchalarida ba’zi xatoliklarga yo’l qo’yilgan. masalan, havo yurakka boradi, qon yurakning bir qorinchasidan ikkinchisiga, ular orasidagi devor teshiklaridan o’tadi degan fikrlar shular jumlasidandir. lukretsiy kar klavdiy galen markaziy osiyoda …

4 / 30

sababli odamda hayvonlardagi ba’zi bir o’xshashliklar saqlanib qolgan degan fikrlarni ilgari suradi. farobiy tabiiy va sun’iy tanlanishni etirof etgan. abu rayhon beruniy (973—1048) ta’kidlashicha, tabiat 5 ta elementdan: bo`shliq, havo, olov, suv va tuproqdan yaratilgan. u ptolomeyning yer olamning markazi bo`lib, u harakatlanmaydigan sayyoradir, degan ta’limotiga tanqidiy ko`z bilan qaragan. beruniy yer quyosh atrofida harakatlansa ajab emas, deb o`ylagan va u yumaloq shaklga ega degan. abu rayhon beruniy (973-1048) bu dalillar beruniy kopernikdan 500 yil avval quyosh sistemasining tuzilish asoslarini to`g`ri tasavvur qilganligidan darak beradi. beruniy «hindiston» va «geodeziya» nomli asarlarida yevropaliklardan taxminan 450 yil oldinroq yer kurrasining g`arbiy pallasida yaxlit bir quruqlik (keyinchalik amerika deb nomlangan qit’a) mavjudligini aytib o`tgan. uning fikriga ko`ra, yer yuzasida doimo o`zgarishlar sodir bo`lib turadi. jumladan, suvsiz joylarda asta-sekin daryolar, dengizlar paydo bo`ladi, ular ham, o`z navbatida, joyini o`zgartiradi va hokazo. beruniyning biologiya sohasidagi fikrlari ayniqsa qiziqarlidir. uning mulohazasiga ko`ra, hayvonlar, o`simliklarning rivojlanishi uchun …

5 / 30

rning faoliyatiga bog`liq, deb faraz qilgan. tog`lar kuchli zilzila, suv esa yerning ko`tarilishi natijasida paydo bo`lgan degan. yerning ba’zi joylari bir vaqtlar dengiz tubi bo`lganligi sababli ko`pgina toshlarda suvda yashaydigan hayvonlarning qoldiqlari, chunonchi, chig`anoqlar uchraydi. ibn sino uzoq davrlar o`tishi bilan yer yuzasi sekin-asta o`zgarishi haqida yozgan. uning qayd etishicha, o`simliklar, hayvonlar va odam, ya’ni barcha tirik organizmlar oziqlanadi, ko`payadi va o`sadi. o`simliklar rivojlanishning quyi bosqichida, hayvonlar o`rta bosqichida, odam esa eng yuqori bosqichida turadi. odam tanasi tuzilishini o`rganish taqiqlangan o`sha davrda, olim odam anatomiyasi bilan yashirincha shug`ullangan. xulosa tabiatning tuzilishi, unda ro’y beradigan voqea-hodisalar haqida tushunchalar eramizdan bir necha ming yil avval paydo bo’la boshlagan va tabiat, undagi haqidagi tasavvurlar, tushunchalar, bilimlar 3000-4000 yillar mobaynida asta – sekin to’plana borgan. tabiat, undagi o’simliklar, hayvonlar tuzilishi, ularda ro’y beradigan o’zgarishlar haqidagi bilimlarning to’plana borishida o’rta asrlarda yashagan markaziy osiyo olimlarining faoliyati benihoyatda katta bo’lgan. qadimgi zamon mutafakkirlarining ta’limotlarida evolutsion tushunchalarning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 30 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tabiat haqidagi ilk tasavvurlarning shakllanishi"

tabiat haqidagi ilk tasavvurlarning shakllanishi tabiat haqidagi ilk tasavvurlarning shakllanishi * tirik tabiatning rivojlanishi haqidagi qadimgi sharq mamlakatlaridagi tasavvurlar. qadimgi misr misrliklarning qadimda ega bo’lgan biologik bilimlari va qarashlari yozma manba ebers papirusida(e.av.16 asrda)odamning turli organlarining kasallanishi haqida ma’lumot bor.m:unda yozilishicha tananing muhim organi,uning “ovozi”tananing barcha a’zolari tomonidan eshitilib turadi.bu manbada ko’p sondagi dorivor o’simliklar sanab o’tilgan.donli ekinlarning bir necha turlarini(bug’doyning 3 ta turi, arpaning 3 ta turi, tariq, no’xot, zig’ir , tok,zig’ir)ekib o’stirganlar(e.3000yil oldin).hayvonlardan yirik shohli qoramol,ot,eshak,qo’y,antilopa,mushuk,o’rdak,g’oz,bir o’rkachli tuyalar,kaptarlar xonaki...

Этот файл содержит 30 стр. в формате PPT (1,6 МБ). Чтобы скачать "tabiat haqidagi ilk tasavvurlarning shakllanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tabiat haqidagi ilk tasavvurlar… PPT 30 стр. Бесплатная загрузка Telegram