ilk klassik (mumtoz) maktabning shakllanishi

DOCX 13 стр. 81,5 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 81,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

5-mavzu: ilk klassik (mumtoz) maktabning shakllanishi mavzu rejasi: 1. u.pettining milliy daromad konsepsiyasi 2. jon qonuni va misisipi tizimi. 3.kantillonning hayoti.modellashtirishning boshlanishi. kantillon samarasi 1. klassik iqtisodiy maktabning paydo bo’lishining tarixiy shart- sharoitlari va uning tavsifi merkantilizmning emirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo bo’lishi (angliyada) xvii asrga to’g’ri keladi. xvi asrning o’rtalarida boshlangan manufaktura davri xvii asrga kelib sanoatning ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi. ayni paytda, qishloq xo’jaligida ham kapitalizm rivojlana boshladi. buyuk britaniya iqtisodiyoti dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. xviii asrga kelib bu erda kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari faqat savdoda emas, balki sanoat va qishloq xo’jaligida ham g’alaba qozondi. bu jarayon mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotiga yo’l ochib berdi. ijtimoiy ishlab chiqarishning rivojlanishiga imkoniyat, tadbirkorlar tashabbusiga erkinlik berishga harakat qilgan kapitalistik tuzumning afzalliklarini nazariy jihatdan asoslab beradigan iqtisodiy ta’limotlar endi taqozo etila boshladi. demak, bu davrga kelib iqtisodiy ta’limotlarni rivojlantirish uchun, ya’ni iqtisodiyotni ob’ektiv tahlil qilish uchun qulay sharoit yaratildi. …

2 / 13

oblanadi. keyinchalik, bu maktab ta’limoti a.smit, d.rikardo j.b. sey, t.maltus tomonidan rivojlantirildi va j.s. mill, k.marks tomonidan yakunlandi. ularni biz keyingi mavzularda ko’rib chiqamiz. 1. u.pettining iqtisodiy ta’limoti uilyam petti (1623–1687) – angliya klassik siyosiy iqtisodining asoschisidir. k.marks so’zi bilan aytganda, u.petti-«siyosiy iqtisodning otasi... buyuk tadqiqotchi - iqtisodchi». u.petti har tomonlama yuksak bilimli odam bo’lgan. u angliyaning janubidagi romsi shahrida hunarmand- matochi oilasida tug’ildi. o’n to’rt yoshida ota kasbini egallashdan voz kechgan u.petti uydan chiqib ketadi va kemada yollanma dengizchi (yunga) bo’lib xizmat qiladi. oradan bir yil o’tgach, taqdir taqozosi bilan oyog’i lat egan u.petti franstiya hududidagi bir qirg’oqda qoldirib ketiladi. bu notanish chet o’lkalarda lotin tilini bilganligi tufayli u kan kollejiga qabul qilindi va tinglovchi sifatida moddiy jihatdan ta’minlandi. kollej unga franstuz va grek tillarini, matematika, astronomiyani o’rganishga imkoniyat yaratib berdi. 1640 yili kollejni bitirib, u.petti londonga qaytib keldi. keyinchalik, oksford universitetida tibbiyot sohasida tahsil oldi. 1650 yili 27 …

3 / 13

an farqli ravishda, u.petti fikri bo’yicha, nafaqat qimmatli metall va toshlar hamda pul boylik hisoblanadi, balki mamlakatning eri, uylar, kemalar, tovarlar va xatto uy jihozlari ham boylikni tashkil etadi. bu masala bo’yicha o’z fikrini rivojlantirib, bizning davrda keng tarqalgan «mehnat – boylikning otasi, er esa uning onasi» degan iborani ishlatdi. mamlakat boyligini ko’paytirish uchun u.petti qamoq jazosi o’rniga pul jarimasini joriy etish zarurligini, pul to’lashga «qurbi etmagan o’g’rilarni» esa «qullikka» mahkum etishni, ishlashga majbur qilishni tavsiya etadi. bu merkantilistlarga qarama-qarshi tarzda, boylik, eng avvalo, mehnat bilan yaratilishini bildiradi, ya’ni xo’jalik hayotidagi pulning «asosiy» vazifasini inkor etadi. u.petti bu fikrni rivojlantirib, chetga pul chiqarishni taqiqlash bema’ni narsa ekanligini ko’rsatib o’tadi. davlatning bunday xatti- harakati, uning fikri bo’yicha, mamlakatga chetdan tovar keltirishni man etish bilan bir narsadir. u.petti bu fikrlari bilan o’zini pulning miqdoriy nazariyasi tarafdori ekanligini ko’rsatdi va muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdori to’g’risidagi qonuniyatni tushunganligini namoyish etdi. ammo uning …

4 / 13

nini ancha kamaytirishni qattiq turib ma’qulladi. u.petti savdogarlarni davlatning «qonini» taqsimlash bilan shug’ullanuvchi «o’yinchilar»ga o’xshatadi. u «qon» deganda qishloq xo’jaligi va sanoat mahsulotlarni nazarda tutadi. qiymat nazariyasi. u.pettining merkantilistlar g’oyasiga bo’lgan salbiy yondashuvi nafaqat boylikning mohiyatini va uni ko’paytirish yo’llarini tahlil qilishda, balki tovarlar qiymatining yaratilish tabiatini va bozorda ularning qimmati darajasiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlashda ham o’z ta’sirini ko’rsatdi. bu boradagi uning tadqiqotlari keyinchalik uni qiymatning mehnat nazariyasining birinchi muallifi deb tan olinishiga sabab bo’ldi. umuman olganda, qiymatning mehnat nazariyasi klassik iqtisodiy maktabning asosiy belgilaridan biri hisoblanadi. u.petti nazariyalarining birida aytilishicha, tovar qiymati kumush qazib oluvchi mehnat bilan yaratiladi va uning «tabiiy bahosi» hisoblanadi; kumush qiymatiga tenglashtirilgan tovarlar qiymati esa ularning «haqiqiy bozor bahosi» hisoblanadi. ikkinchi bir joyda qayd qilinishicha, tovar qiymati mehnat va er ishtirokida yaratiladi. ya’ni u.pettining o’zi aytganidek, «kemaning yoki kamzul (syurtuk)ning qiymati qandaydir er miqdori va qandaydir mehnat miqdori qiymatiga teng, chunki har ikkalasi – …

5 / 13

bo’ldi: agar ishchiga ko’rsatilgan minimumdan ikki baravar ko’p haq to’lansa, u chog’da ishchi ikki marta kamroq ishlaydi. bu esa jamiyat uchun shuncha miqdordagi mehnat boy berilganini bildiradi. u.pettining ish haqi to’g’risidagi mazkur qoidasi «klassik maktabning» ko’pchilik vakillari nazariy tadqiqotlarining asosini tashkil etdi. masalan, u.pettidan keyin, d.rikardo va t.maltus ish haqini ishchi mehnatining bahosi sifatida tavsiflab, uni ishchining va uning oilasining yashashi uchun zarur bo’lgan vositalar minimumi bilan bog’lab tushuntirganlar. tadbirkorlar va er egalari daromadlari u.petti o’zi umumlashtirgan tushuncha – “renta” sifatida tavsiflanadi. u, masalan, dehqonchilikda yaratilgan mahsulot qiymati bilan uni ishlab chiqarishga ketgan xarajatlar o’rtasidagi farqni renta deb atagan (ya’ni tuproq unumdorligiga bog’liq bo’lgan renta). ikkinchi bir misolda, ssuda foizining kelib chiqish mohiyatini ko’rib chiqqach, u.petti soddalashtirib, bu ko’rsatkich “ssudaga beriladigan pulga sotib olinishi mumkin bo’lgan muayyan er maydonidan olinadigan rentaga teng”, deb atadi. yana bir joyda er uchastkasining bozorga uzoq-yaqin joylashishidan kelib chiqadigan renta shakli ko’rsatib beriladi. aholi yashash …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilk klassik (mumtoz) maktabning shakllanishi"

5-mavzu: ilk klassik (mumtoz) maktabning shakllanishi mavzu rejasi: 1. u.pettining milliy daromad konsepsiyasi 2. jon qonuni va misisipi tizimi. 3.kantillonning hayoti.modellashtirishning boshlanishi. kantillon samarasi 1. klassik iqtisodiy maktabning paydo bo’lishining tarixiy shart- sharoitlari va uning tavsifi merkantilizmning emirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo bo’lishi (angliyada) xvii asrga to’g’ri keladi. xvi asrning o’rtalarida boshlangan manufaktura davri xvii asrga kelib sanoatning ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi. ayni paytda, qishloq xo’jaligida ham kapitalizm rivojlana boshladi. buyuk britaniya iqtisodiyoti dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. xviii asrga kelib bu erda kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari faqat savdoda emas, balk...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (81,5 КБ). Чтобы скачать "ilk klassik (mumtoz) maktabning shakllanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilk klassik (mumtoz) maktabning… DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram