makromolekulalar hosil bo‘lishi

DOC 2.9 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1424534648_60161.doc makromolekulalar hosil bo‘lishi reja: 1. asosiy ta’rif va tasniflari 2. sopolimerlarda ham monomerlarning joylashishi tartibli yoki tartibsiz bo‘lishi polimer deb ko‘plab atom guruhlar yoki quyi molekulyar birikmalarning (monomer yoki elementar) takroranuvchi zvenolarni zanjirsimon chiziqli va to‘rsimon shakllarda reaksion birikib, hosil qilgan turli konfiguratsiya, konformatsiya va yuqori massali ulkan makromolekulaga aytiladi. bunday yuqori molekulyar birikmalar tabiiy sharoitlarda va kimyoviy reaksiyalar asosida hosil bo‘ladi va ular mos ravishda tabiiy va sintetik polimerlar deb yuritiladi. polimerlarda “poli” - ko‘p va “mer” - qism degan ma’noni anglatadi va “poli” old qo‘shimchasi monomer nomi oldiga quyiladi, masalan, monomer etilen asosida sintez qilingan polimer polietilen deyiladi. polimer so‘zi kimyoviy sintez qilingan yuqori molekulyar birikmalarga nisbatan qo‘llanishi o‘tgan asrning 30- yillarida shtaunger tomonidan tavsiya etilgan. tabiiy polimerlarni aksariyatini nomlanishi nisbatan oldinroq boshlangan bo‘lib, ular turli tabiatshunoslar tomonidan kiritilgan. masalan, sellyuloza, fibroin, keratin, kollagen, pektin va h.k. shuni ta’kidlash lozimki, polimer makromolekulasida takrorlanadigan zvenolar to‘liqligicha zanjir tarkibiga …

ula o‘rinli bo‘ladi [–ch2 – ch2 –]n shuningdek, tabiiy polimerlar tipik vakili polisaxarid sellyuloza uchun odatda monomer zveno nisbiy molekulyar massasi (mo) deb belgilanadi va n ga bo‘yicha polimerning nisbiy molekulyar massasi (m), ya’ni m = nmo topiladi. bunda n ning miqdori bir necha donadan 10000 va undan ortiq bo‘lishi mumkin. demak, n ga, ya’ni polimerlanish darajasiga bog‘liq holda polimerning molekulyar massasi turlicha bo‘ladi va shartli ravishda quyidagi toifalarga bo‘linadi: m = 500 ÷ 10000 bo‘lsa oligomer, undan yuqori m = 10000 ÷ 50000000 bo‘lsa yuqori molekulyar birikma deyiladi. yuqori molekulyar birikmalar ham molekulyar massalarga nisbatan quyi molekulyar massali (m = 10000 ÷ 50000), o‘rtacha molekulyar massali (m = 50000 ÷ 5000000), yuqori molekulyar massali (m = 5000000 ÷ 50000000), polimerlar ham deb yuritiladi. eng yuqori molekulyar massali polimerlar sirasiga dnk molekulasi kiradi va hozirda ushbu ulkan makromolekulagina shaklini elektron mikroskopiyada ko‘rishga erishilgan. polimerlar molekulasida bir xil monomerlar takrorlanib kelsa, …

gdek, gidrofilligi bilan farqlanishi mumkin. to‘rsimon yoki fazoviy makromolekula deb monomerlar (elementar zvenolar) uzun zanjirlar bo‘lib bir biri bilan uch o‘lchamli to‘rsimon shaklda birikkan polimer (a) yoki sopolimerga (b) aytiladi. bunday sopolimerlarda ham monomerlar (elementar zvenolar) turlicha bo‘ladi. a b to‘rsimon makromolekulalar, odatda, yuqori elastiklikka ega bo‘ladi, ular hajmiga quyi molekulyar birikmalar diffuzion tarzda kirishi, erituvchilarda cheklangan miqdorda bo‘kishi va gel-struktura hosil qilishi mumkin, ammo eritmaydi. bunday tuzulishli makromolekulalarning tipik vakillari kauchuk, jun keratini, teri kollageni kabi yuqori molekulyar birikmalardir. agar polimerda elementar zvenolar (monomerlar) monoton tarzda takrorlanib kelsa, zanjir bo‘ylab zvenolar “uzoq tartibi” hosil bo‘ladi va polimer regulyar deyiladi. bunday tartib saqlanmagan polimer noregulyar deb yuritiladi. noregulyarlikka turli xil sabablar olib keladi. masalan polimerlanish jarayonida zvenolarni () birikish tartibiga bog‘liq tarzda regulyar (a) va norgeulyar (b) zanjirlar hosil bo‘lishi mumkin: a b sopolimerlarda ham monomerlarning joylashishi tartibli yoki tartibsiz bo‘lishi mumkin. mos ravishda bunday makromolekulalar statistik regulyar yoki noregulyar …

irli deb ataladi. asosiy zanjiri bir xil atomlardan, masalan, uglerod, oltingugurt, fosfor kabilardan tuzilgan bo‘lsa, bunday birikma gomozanjirli polimer deyiladi. asosiy zanjirda faqat uglerod atomi takrorlansa, polimer karbozanjirli deb yuritiladi. agar asosiy zanjirda monomerlar (elementar zvenolar) ketma-ketligi shakllanishi turli xil atomlar asosida shakllangan bo‘lsa, polimer (sopolimer) geterozanjirli deyiladi, masalan: atomlarning makromolekulyar birikmalar hosil qilish qobiliyati ularning d.i. mendeleev davriy tizimida joylashgan tartibiga ham bog‘liq. birinchi guruh elementlari va bir valentli elementlar (jumladan, vodorod) polimer hosil qilmaydi, chunki zanjirli bo‘lib birikish uchun elementlar kamida ikki valentli bo‘lishi kerak. davriy tizimning boshqa elementlari zanjirli birikmalar hosil qila oladi, ammo, ularning barqarorligi atomlar o‘rtasidagi bog‘lar mustahkamligiga bog‘liqdir. polimerlar elementar tarkibiga qarab organik, elementorganik va noorganik kabi tiplarga bo‘linadi. ular ichida nisbatan keng miqyosda o‘rganilgani va ishlab chiqariladigani organik polimerlar hisoblanadi. organik polimer molekulasi tarkibiga uglerod atomidan tashqari, vodorod, kislorod, azot, oltingugurt, galogenlar atomlari kiradi. elementorganik polimerlar zanjirlari asosan uglerod va geteroatomlar tuzilgan bo‘ladi …

bog‘liq tarzda, uni turli atomlar yadrosi maydonida bo‘lishi turli xil bo‘ladi. natijada elektronni o‘rtacha zichligi bir atomda ikkinchisiga nisbatan kattaroq bo‘ladi. buning oqibatida ushbu atomlar asosidagi molekula ma’lum bir elektrik, yoki dipol momentga (μo) ega bo‘ladi va uning miqdori elektr zaryadi (q) va ular orasidagi masofaga (l) bog‘liq bo‘ladi, ya’ni μo = ql. bundan l ≈ 10-8 cm va q ≈ 10-10 el.st.b. ekanligidan μo ≈ 10-18 el.st.b.sm ≈ 1 d (debay). si tizimida 1 d ≈ 3,335*10-30 kl.m. ammo dipol momentining miqdori atomlar turlariga bog‘liq holda μo ≈ 0 ÷ 10 d diapazonida bo‘ladi. tuzilishi simmetrik bo‘lgan n2, cl2, ch4, c2h6 va shu kabi birikmalar, alifatik uglevodorodlar uchun μo ≈ 0 d bo‘lib, ular qutbsiz molekulalar deyiladi. bulardan farqli suv molekulasi asimmetrik bo‘lib, uning dipol momenti μo ≈ 6,14*10-30 kl.m ≈ 1,84 d va suv qutbli molekula hisoblanadi. polimerning asosini tashkil etadigan uglevodorodlar qutbsizdir. bunday polimerlar sirasiga polietilen, polipropilen, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "makromolekulalar hosil bo‘lishi"

1424534648_60161.doc makromolekulalar hosil bo‘lishi reja: 1. asosiy ta’rif va tasniflari 2. sopolimerlarda ham monomerlarning joylashishi tartibli yoki tartibsiz bo‘lishi polimer deb ko‘plab atom guruhlar yoki quyi molekulyar birikmalarning (monomer yoki elementar) takroranuvchi zvenolarni zanjirsimon chiziqli va to‘rsimon shakllarda reaksion birikib, hosil qilgan turli konfiguratsiya, konformatsiya va yuqori massali ulkan makromolekulaga aytiladi. bunday yuqori molekulyar birikmalar tabiiy sharoitlarda va kimyoviy reaksiyalar asosida hosil bo‘ladi va ular mos ravishda tabiiy va sintetik polimerlar deb yuritiladi. polimerlarda “poli” - ko‘p va “mer” - qism degan ma’noni anglatadi va “poli” old qo‘shimchasi monomer nomi oldiga quyiladi, masalan, monomer etilen asosida sintez qilingan polim...

DOC format, 2.9 MB. To download "makromolekulalar hosil bo‘lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: makromolekulalar hosil bo‘lishi DOC Free download Telegram