mantiq

DOC 17 pages 131.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 131.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mantiq mantiq ma’ruzarejasi: 1. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. formal mantiqning predmeti va strukturasi. 2. tushunchalarning shakllanishi va qo‘llanishi. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. tushunchalar o‘rtasidagi munosabatlar. 3. tushunchalar bilan bajariladigan mantiqiy amallar. tayanch tushuncha va iboralar: «mantiq», «logika», tafakkur, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari, formal mantiq, mantiqning boshqa fanlar bilan aloqasi, tushuncha, tushuncha va til, tushuncha turlari, tushunchalar o‘rtasidagi munosabatlar, tushunchalar bilan mantiqiy amallar. mavzuda ko‘rib chiqiladigan muammolar: mantiq fanining ob’ekti va predmeti, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish bosqichlari, mantiqning boshqa fanlar bilan aloqasi, formal mantiqning asosiy qonunlari, tafakkurning asosiy shakllari va ular orasida tushunchaning o‘rni. 1 –savol bayoni: «mantiq» arabcha so‘z bo‘lib, uning xalqaro muqobili logikadir. logika grekcha logos so‘zidan olingan bo‘lib, fikr, so‘z, aql, tushuncha, fan, qonun ma’nolarini ifodalaydi. arabcha mantiq atamasi ham shu ma’nolarga ega. mantiq yoki logika termini ikki ma’noda ishlatiladi: 1. narsa va hodisalarning muayyan tartibi, bog‘lanishi, izchilligi, …

2 / 17

g mantiqiy qoida va metodlarini ishlab chiqishdir. mantiqning ilmiy-tadqiqot ob’ekti bo‘lib bilish usuli sifatidagi inson tafakkuri hisoblanadi. uning predmetiniesa insonni o‘rab turgan tashqi olamni bilib olishga yordam beradigan tafakkur qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari tashkil etadi. mantiq ilmining o‘rganish ob’ektini tafakkur tashkil etadi. «tafakkur» ham arabcha so‘z bo‘lib, o‘zbek tilidagi «fikrlash», «aqliy bilish» so‘zlarining sinonimi sifatida qo‘llaniladi. tafakkur bilishning yuqori bosqichidir. uning mohiyatini yaxshiroq tushunish uchun bilish jarayonida tutgan o‘rni, bilishning boshqa shakllari bilan bo‘lgan munosabatini aniqlab olish zarur. bilish voqelikning, shu jumladan, ong hodisalarining inson miyasida sub’ektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidan iborat. bilish jarayonining asosini va oxirgi maqsadini amaliyot tashkil etadi. barcha hollarda bilish insonning hayotiy faoliyati bilan u yoki bu darajada bog‘liq bo‘lgan, uning ma’lum bir ehtiyojini qondirishi mumkin bo‘lgan narsalarni tushunib yetishga bo‘ysundirilgan bo‘ladi. bilish jarayonini amalga oshirar ekan, kishilar o‘z oldilariga ma’lum bir maqsadni qo‘yadilar. ular o‘rganilishi lozim bo‘lgan predmetlar doirasi, tadqiqot yo‘nalishi, shakllari va metodlarini …

3 / 17

bilish uch shaklda sodir bo‘ladi: sezgi, idrok va tasavvur. sezgi deb buyum va hodisalarning ayrim tashqi, shakliy xossalari (shakl, hid, rang, harorat va hokazolar)ning hissiy aks etishiga aytiladi. idrok deb sezgi organlari yordamida buyum va hodisalarning yaxlit, butun holda hissiy aks etishiga aytiladi. tasavvur deb sezgi organlari orqali hosil qilingan, bir vaqtlar sezilgan, idrok etilgan buyum va hodisalarning ma’lum vaqt o‘tgandan so‘ng yana xotirada tiklanishiga aytiladi. hissiy bilish cheklangan bilishdir. chunki u buyum va hodisalarning faqat tashqi, shakliy xossa-xususiyatlarini aks ettirish bilan cheklanib, ularning mohiyati, ichki sabab va qonuniyatlarini ochib berishga qodir emas. shuning uchun u insonni qoniqtirmaydi. inson hissiy bilishdan aqliy bilish sari ilgarilab boradi. predmet va hodisalarning mohiyatini tushunishga tafakkur yordamida erishiladi. tafakkur bilishning yuqori-ratsional (lotincha ratio – aql) bilish bosqichi bo‘lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o‘rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya’ni qonuniy bog‘lanishlar aks ettiriladi. aqliy (nazariy, mantiqiy bilish yoki abstrakt tafakkur) buyum …

4 / 17

ent, qiziqish va shu kabilar) e’tibordan chetda qoldirgan holda, ular uchun umumiy, muhim belgilarni, masalan, ongga ega bo‘lish, maqsadga muvofiq holda mehnat qilish, ijtimoiy munosabatlarga kirishish kabi xislatlarni ajratib olib, «inson» tushunchasini hosil qilish mumkin. umumiy belgilarni aniqlash predmetlar o‘rtasidagi munosabatlarni, bog‘lanish usullarini o‘rnatishni taqozo etadi. turli xil predmetlar fikrlash jarayonida o‘xshash va muhim belgilariga ko‘ra sinflarga birlashtiriladi va shu tariqa ularning mohiyatini tushunish, ularni xarakterlaydigan qonuniyatlarni bilish imkoniyati tug‘iladi. masalan, yuqorida keltirilgan «inson» tushunchasida barcha kishilar bitta mantiqiy sinfga birlashtirilib, ular o‘rtasidagi muhim bog‘lanishlar (masalan, ijtimoiy munosabatlar) bilib olinadi. 2. tafakkur borliqni nafaqat bevosita, balki bilvosita tarzda ham aks ettira oladi. unda yangi bilimlar tajribaga har safar bevosita murojaat etmasdan, mavjud bilimlarga tayangan holda hosil qilishi mumkin. fikrlash bunda predmet va hodisalar o‘rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. masalan, bolaning xulq-atvoriga qarab uning qanday muhitda tarbiya olganligi haqida fikr yuritish mumkin. tafakkurning mazkur xususiyati, ayniqsa, xulosaviy fikr hosil qilishda aniq namoyon bo‘ladi. …

5 / 17

i. boshqacha aytganda, til fikrning bevosita voqe bo‘lish shaklidir. tafakkur shakli va tafakkur qonuni tushunchalari tafakkur uch xil shaklda: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish shaklida mavjud. tafakkur shakli fikrning mazmunini tashkil etuvchi elementlarning bog‘lanish usuli, uning strukturasi (tuzilishi)dir. fikrlash elementlari deganda, predmetning fikrda ifoda qilingan belgilari haqidagi axborotlar tushuniladi. hissiy va aqliy bilish o‘zaro uzviy birlikni tashkil etadi. shuning uchun ularni doimo o‘zaro aloqada, bog‘liqlikda olib qarash va o‘rganish zarur. ularni bir-biridan ajratib tashlash, bir-biriga qarama-qarshi qilib qo‘yish holatlari ham bo‘lganki, bunday holatlar sensualizm va ratsionalizm kabi noto‘g‘ri, biryoqlama oqimlarni vujudga keltirgan. tafakkurning mantiqiy tarkibini ikki tomon tashkil etadi: 1) mazmuni va 2) mantiqiy shakli tafakkurning mazmuni deb unda aks etgan buyum va hodisalar to‘g‘risidagi bilimlarga aytiladi. tafakkurning mantiqiy shakli deb fikrlarimizning ichki muntazamligi, muayyan bog‘lanishi va izchilligiga aytiladi. fikrning tuzilishi deb uning ichki ko‘rinishi, uni tashkil etadigan qismlarning o‘zaro aloqasi usuliga aytiladi. fikrlarimiz tuzilishi, qurilishini aniqlash jarayoni formallashtirishdir. …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

mantiq mantiq ma’ruzarejasi: 1. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. formal mantiqning predmeti va strukturasi. 2. tushunchalarning shakllanishi va qo‘llanishi. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. tushunchalar o‘rtasidagi munosabatlar. 3. tushunchalar bilan bajariladigan mantiqiy amallar. tayanch tushuncha va iboralar: «mantiq», «logika», tafakkur, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari, formal mantiq, mantiqning boshqa fanlar bilan aloqasi, tushuncha, tushuncha va til, tushuncha turlari, tushunchalar o‘rtasidagi munosabatlar, tushunchalar bilan mantiqiy amallar. mavzuda ko‘rib chiqiladigan muammolar: mantiq fanining ob’ekti va predmeti, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish bosqichlari, mantiqning boshqa...

This file contains 17 pages in DOC format (131.0 KB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq DOC 17 pages Free download Telegram