rivojlanish falsafasi

PPTX 27 pages 1.2 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

slayd 1 mavzu: rivojlanish falsafasi mavzu rejasi: falsafa tarixida rivojlanish konsepsiyalari. shakllanish, o‘zgarish va rivojlanish tushunchalari. barqarorlik va beqarorlik nisbati. qonun tushunchasi. qonunlarning turlari. falsafaning asosiy qonunlari. qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni. miqdor va sifat o‘zgarishlari dialektikasi qonuni. inkorni inkor qonuni va vorisiylik. kategoriya tushunchasi va ularning turlari. fan va falsafa kategoriyalarining tasnifi. ontologik va munosabatdosh kategoriyalar. borliqni falsafiy tushunish olamni tashkil etgan narsa va hodisalarning, uning turli soha va tomonlarining o‘zaro aloqadorligi, o‘zgarish va rivojlanish jarayonlarini bilishni ham taqozo etadi. har qanday fan singari, falsafa fanining ham kuch-qudrati manbai, uning amaliyotdagi o‘rni va istiqboli – uning nazariy boyligidadir. voqelikning yalpi umumiy aloqadorligi va rivojlanish qonunlarini, ularning inson ongida aks etish yo‘llarini o‘rganishga qaratilgan falsafa fani – yaxlit ilmiy bilimlar tizimini tashkil etib, muayyan fundamental qoidalarning (tamoyillarning) yig‘indisiga asoslanadi. bu qoidalar falsafa fanining nazariy asosini tashkil etuvchi dialektika nazariyasi va dialektik tafakkur metodida o‘z ifodasini topadi. dialektikaning tarixiy shakllari va …

2 / 27

n. “inson,- deb yozadi forobiy,- haqiqatga yoki falsafaga faqat dialektik bahs orqali erishishi mumkin” borliqning ziddiyatliligi borliq haqidagi fikrlarning ziddiyatliligida o‘z aksini topadi. faylasuflar doim dunyo o’zgaruvchanmi yoki o’zgarmasmi? degan savol doirasida bahslashadilar. uzoq vaqtgacha, dunyo o‘zgarmasdir, deb kelingan edi. keyinchalik uning o‘zgaruvchanligi haqidagi g‘oya paydo bo‘ldi. geraklitning bir daryoga ikki marta tushib bo‘lmaydi, degan so‘zlarini eslaylik. xo‘sh, faylasuflardan qaysi birlari haq? dunyo o‘zgarmasdir, deganlarimi yoki, u o‘zgaruvchandir, deganlarimi? sog‘lom fikr dunyoda o‘zgaruvchanlik ham, barqarorlik ham mavjudligidan dalolat beradi. harakatning mohiyatini tushunishga uringan qadimgi yunon faylasufi zenon (490-430 er. avv.) ana shunday muammoga duch kelgan. o‘z mantiqiy muhokamalarining yakunida u to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshi xulosaga – harakat mumkin emas, degan xulosaga keladi. bu mantiqiy paradokslar aporiyalar deb atala boshladi. masalan, «dixotomiya» deb atalgan mashhur aporiyani qarab chiqamiz. zenon birorta predmet harakatini boshlang‘ich nuqtasidan so‘nggi nuqtasigacha qarab chiqadi. u quyidagi tarzda fikr yuritadi: harakatlanuvchi predmet dastlab o‘z yo‘lining yarmidan o‘tadi, so‘ngra qolgan yarmining …

3 / 27

lar muayyan yetuklik darajasiga yetkach, o‘z ziddiga aylanadi: noto‘la to‘laga, egri to‘g‘riga, bo‘sh narsa to‘la narsaga aylanadi, eski yangi bilan almashadi. dialektika nemis klassik falsafasi doirasida va eng avvalo gegel falsafasida kuchli rivojlandi. agar antik dialektika aqliy farazlarga (masalan, dunyoning o‘zgaruvchanligi, ziddiyatliligi to‘g‘risidagi g‘oyalarga) asoslangan bo‘lsa, gegel dialektikasi asosan o‘z zamonasining ilmiy yutuqlariga tayandi va nazariy g‘oyalarning mukammal tizimi sifatida gavdalandi. gegel eng avval dialektikaning asosiy tushunchalarini – uning kategorial apparatini ta’riflab berdi, bu apparat bugungi kunda ham muvaffaqiyatli amal qilib turibdi. gegel dialektikasining asosiy tushunchalari va qonunlari tizimi aloqalar, o‘tishlar, o‘zgarishlarning turli-tumanligini va umuman rivojlanishni jarayon sifatida aks ettira olar edi. gegel birinchi bo‘lib taraqqiyotning asosiy qonunlarini: sifat va miqdor o‘zgarishlarining bir-biriga o‘tishi qonunini, qarama-qarshiliklarning birligi va kurashi qonunini, inkorni-inkor qonunini ta’riflab berdi. gegel dialektikaning asosiy prinsiplarini: hodisalarning universal aloqasi prinsipini, qarama-qarshiliklar birligi prinsipini, dialektik inkor orqali rivojlanish prinsipini dialektik tafakkur normasi sifatida ta’riflab berdi. falsafa tarixida dialektikaning turli …

4 / 27

umumiy qonunlarini to‘g‘ri ochib berish asosida kishilarga dunyoni o‘zlashtirish va o‘zgartirish yo‘llarini ko‘rsatuvchi metodologik qurol bo‘lib xizmat qiladi. dialektika – bu dunyoni shunday tushunishki va uni ongli ravishda o‘rganishning shunday usuliki, bunda turli hodisalar, ularning turli-tuman aloqalari, qarama-qarshi kuchlarning o‘zaro ta’siri, o‘zgarish va rivojlanish jarayoni bilan birlikda qarab chiqiladi. rivojlanish — bu progressdan iborat o‘zgarish bo‘lib, keng ma’noda quyidan yuqoriga, oddiydan murakkabga qarab ilgarilab boruvchi harakatdir. progress tomon rivojlanish, ayniqsa, jamiyat hayotida yaqqol ko‘zga tashlanadi. jamiyatdagi rivojlanish bir quyi ijtimoiy-iqtisodiy bosqichdan unga nisbatan progressivroq, yuqoriroq ijtimoiy-iqtisodiy bosqichlarga o‘tib borish asosida ro‘y beradi. inson tafakkuri jarayoniga xos rivojlanish esa, bu inson bilishining bilmaslikdan bilishga tomon, to‘la bo‘lmagan bilimlardan to‘laroq bilimlarga tomon, oddiy bilishdan ilmiy bilishga tomon yuksalib borishidir. progress (lotincha progress suzidan olingan bo‘lib, yangining rivoji, oldinga tomon harakat, rivojlanishda quyi bosqichdan yuqori bosqichga o‘tish. degani) — ilgarilab boradigan taraqqiyot. regress (lotincha regress — so‘zidan olingan bo‘lib, orqaga tomon harakat, qaytish …

5 / 27

iy xarakterga ega bo‘lib voqealar rivojlanishining qat’iy natijasini, muayyan yo‘nalishini belgilab beradi; 3) qonun ma’lum bir shart-sharoitlarda namoyon bo‘ladi, narsa va hodisalarning mavjudligi hamda rivojlanishi uchun majburiy, zaruriy hisoblanadi. qonun – tizim elementlari o‘rtasidagi umumiy va invariant aloqa. ularning uchta turi mavjud. voqelik qonunlari bizning ongimizdan, biz ularni bilish-bilmasligimizdan qat’iy nazar mavjud va amal qiladi. fan qonunlari odamlar tomonidan anglab yetilgan voqelik qonunlarining ongimizdagi in’ikosi. har bir fan voqelikning muayyan sohasini o‘z predmeti sifatida o‘rganar ekan, mazkur sohada amal qiluvchi qonunlarni aniqlaydi. har qanday qonun muayyan sharoitda amal qiladi. qonun amal qilishining bazis va lokal sharoitlarini farqlash lozim. bazis sharoitlar qatoriga qonunning amal qilish sohasini belgilovchi sharoitlar kiradi. masalan, arximed qonuni uchun suyuqlik va unga solingan jism, og‘irlik kuchining mavjudligi bazis sharoitlar hisoblanadi. bu sharoitlarga nisbatan arximed qonuni noinvariantdir: ular mavjud bo‘lmasa, qonun amal qilmaydi. bu yerda suyuqlikning tarkibi va solishtirma og‘irligi, jismning fizik tuzilishi va shakli lokal sharoitlar hisoblanadi. …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanish falsafasi"

slayd 1 mavzu: rivojlanish falsafasi mavzu rejasi: falsafa tarixida rivojlanish konsepsiyalari. shakllanish, o‘zgarish va rivojlanish tushunchalari. barqarorlik va beqarorlik nisbati. qonun tushunchasi. qonunlarning turlari. falsafaning asosiy qonunlari. qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni. miqdor va sifat o‘zgarishlari dialektikasi qonuni. inkorni inkor qonuni va vorisiylik. kategoriya tushunchasi va ularning turlari. fan va falsafa kategoriyalarining tasnifi. ontologik va munosabatdosh kategoriyalar. borliqni falsafiy tushunish olamni tashkil etgan narsa va hodisalarning, uning turli soha va tomonlarining o‘zaro aloqadorligi, o‘zgarish va rivojlanish jarayonlarini bilishni ham taqozo etadi. har qanday fan singari, falsafa fanining ham kuch-qudrati manbai, uning amaliyotdagi o‘r...

This file contains 27 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanish falsafasi PPTX 27 pages Free download Telegram