rivojlanish falsafasi

DOCX 29 pages 79.5 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.5 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

5-mavzu. rivojlanish falsafasi reja: 1.borliqda narsa va hodisalarning paydo bo’lishi, shakllanishi, o‘zgarishi, rivojlanishi va taraqqiyotining o‘zaro aloqadorligi. 2.rivojlanish qonunlarining mohiyati, ularning tabiiy va ijtimoiy jarayonlardagi o’rni. 3. falsafa kategoriyalarining tasnifi va ularning rivojlanish jarayonlaridagi roli. 4.rivojlanishda borliqning chekliligi va cheksizligi, potensial va aktual cheksizlik. 5.borliqning birligi va rang barangligi. tayanch tushunchalar: rivojlanish,qonun tushunchasi. qonunlarning turlari, qarama-qarshilik birligi va kurashi qonuni, miqdor va sifat o‘zgarishlari dialektikasi, inkorni inkor qonuni va vorisiylik, kategoriya, falsafa va fan kategoriyalarining tasnif, universal aloqadorlik rivojlanish,harakat,o‘zgarish,tardiblilik va sistemaviylik, determenizm, miqdor, sifat, meyor, kategoriya.strukturaviy va determinatsion kategoriyalar, dialektika, metafizika, sinergetika v.h. borliqdagi universal aloqadorlik va o’zgaruvchanlik. axborot sivilizatsiyasi davrida dunyoning yaxlit nazariy obrazini yaratish – og‘ir va mashaqqatli vazifa. uni yechishning falsafiy yo‘li ikki yarim ming yil muqaddam boshlangan bo‘lib, shundan beri o‘tgan davr mobaynida rivojlanish falsafasi shakllangan va bosqichma-bosqich atroflicha ishlab chiqilgan. falsafaning mazkur bo‘limi rivojlanish muammosini turli nuqtai nazarlardan o‘rganuvchi konsepsiyalarni o‘z ichiga oladi. ularning orasida …

2 / 29

rni topishdangina iborat emas. hodisalarni birlashtiruvchi va ularning birligini belgilovchi asosni tushunib yetish zarur. bu asos – hodisalarni «biriktiruvchi» va ularni bir-biriga yo‘ldosh bo‘lish, uyg‘unlashish va muvofiqlashishga majbur qiluvchi amalda mavjud bo‘lgan barqaror aloqani aks ettiruvchi qonundir. qonunlarni bilishga hodisalarni ilmiy o‘rganish natijasida erishiladi. odatda, bu olimlarning tafakkurdan uzoq zahmat chekishni talab etuvchi juda og‘ir ishdir. voqelikning biron-bir qonunini aniqlash uchun olim o‘rganilayotgan hodisalar haqidagi dastlabki ma'lumotlarning ko‘p sonli to‘plamlariga tayanishiga to‘g‘ri keladi. bu ma'lumotlar shunday tartibga solinishi va umumlashtirilishi lozimki, hodisalarning mazkur sohasi asosiy elementlar va munosabatlarni farqlash imkonini beradigan tizim sifatida namoyon bo‘lsin. shundan so‘ng elementlarning rang-barang munosabatlari orasida tizimning va tizim ayrim elementlarining har qanday o‘zgarishlarida saqlanib qoluvchi umumiy, o‘zgarmas, invariant aloqalarni aniqlash talab etiladi. dialektika nima, uning mazmuni nimadan iborat, rivojlanishning dialektikaga muqobil qanday konsepsiyalari mavjud? dialektikaning tarixiy shakllari va xususiyatlari .«dialektika» (yunon. dialektike – suhbat qurish san'ati) so‘zining «dialog» (yunon. dialogos – ikki yoki bir …

3 / 29

ktikaning shunday muqobillaridan biri metafizika, sofistika, eklektika, sinergetika metodlaridir (ular haqidagi ma'lumot “metod va metodologiya: asosiy tushunchalar” mavzusida berilgan). umumiy o‘zaro aloqa va rivojlanishning dialektik tamoyillari. har qanday konsepsiyaning mazmunini yoritishda uning tamoyillarini tahlil qilish ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi. dialektika ham bundan mustasno emas. tamoyillar nima? falsafiy ma'noda «tamoyil»(prinsip) tushunchasi fundamental qoida, birinchi asosni, biron-bir konsepsiya yoki nazariyaning eng muhim asosini anglatadi. falsafiy nazariya sifatidagi dialektikaga tamoyillar yaxlit tus beradi, uning qonunlari va kategoriyalarini izchil tizimga soladi. dialektikaning hozirgi konsepsiyalarida umumiy aloqadorlik va rivojlanish, tarixiylik, sababiylik, tizimlilik kabi tamoyillar muhim rol o‘ynaydi. quyida bu tamoyilla. umumiy aloqadorlik tamoyili. rang-barang dunyoda har bir ob'ekt ko‘p sonli xossalarga ega bo‘lib, ular boshqa ob'ektlar bilan o‘zaro aloqa jarayonida namoyon bo‘ladi. boshqacha qilib aytganda, har qanday tuzilma boshqa tuzilmalar bilan aloqaga kirishish orqali namoyon bo‘ladi. shunday qilib, har bir ob'ekt o‘zga ob'ektlar bilan qonuniy bog‘lanadi va bu ob'ektlar bilan o‘zaro ta'sirga kirishish jarayonida …

4 / 29

kategoriyalari borliqning universal aloqalarini bilish shakli hisoblanadi. aloqalarning universalligi ularning tiplari va turlarining rang-barangligida namoyon bo‘ladi. aloqalarni tasniflash turli asoslarga ko‘ra amalga oshiriladi. xususan, bir tomonlama va o‘zaro aloqalar, to‘g‘ri va egri aloqalar, bevosita va bilvosita aloqalar, ichki va tashqi aloqalar farqlanadi. hajm jihatidan aloqalar umumiy, alohida va xususiy bo‘lishi mumkin. mazmun jihatidan genetik, funksional, strukturaviy, energetik, moddiy, informatsion va boshqa aloqalar farqlanadi. aloqalarning butun rang-barangligi fanning qaysidir bir tarmog‘i doirasida tadqiq etilishi mumkin emas. ularning muayyan turlari maxsus fanlarning predmeti hisoblanadi. dialektika borliqning barcha jarayonlariga xos bo‘lgan umumiy, muhim, universal aloqalarni o‘rganadi. fan borliqning universal qonunlarini tashkil etadigan ichki, zaruriy, muhim, barqaror, takrorlanuvchi aloqalarga alohida e'tibor beradi. umumiy aloqalar dialektika kategoriyalarida yoritiladi. o‘zaro aloqa. real voqyelikda har bir muayyan ob'ekt ko‘p sonli sababiy zanjirlarning murakkab «tuguni» hisoblanadi. u boshqa ob'ektlardan ta'sirlanish bilan bir vaqtda o‘zi ham ularga aks (reaktiv) ta'sir ko‘rsatadi. «tashqi» va «ichki» sababiy zanjirlar unda uyg‘unlashadi, kesishadi …

5 / 29

tlarni o‘rganishga, ulardan – uchinchi ob'ektlarga o‘tishga to‘g‘ri keladi va h.k. ayrim ob'ektning tabiatini belgilovchi o‘zaro aloqani bilish jarayoni cheksizdir. paskal ta'biri bilan aytganda, to‘g‘nag‘ich kallagini bilish uchun butun olamni bilish talab etiladi. aloqa uchun asos. aloqa, aloqa uchun asos va aloqa shart-sharoitlari tushunchalarini farqlash lozim. aloqa yuzaga kelishiga imkoniyat yaratuvchi ayrim xossa, belgi yoki munosabat aloqa. tamoyilining mazmuni aynan ob'ektlarning har tomonlama o‘zaro aloqalari va o‘zaro ta'sirlarini hisobga olishdan iborat. shunday qilib, dialektika moddiy dunyoda hukm suruvchi umumiy aloqani aniqlashni talab qiladi. aloqalarning tasnifi va xususiyati aloqalarning asosiy turlari aloqalarnnig xususiyatlari materiyaning asosiy turlariga va uning harakat shakllariga xos bo’lgan aloqalar materiya mavjudligining asosiy shakllariga xos bo‘lgan aloqalar qonun, hodisani belgilaydigan aloqalar qonun, hodisani belgilamaydi-gan aloqalar ijtimoiy moddiy-energetik makonga doir ichki tashqi biologik vaqtga doir muhim ahamiyatsiz kimyoviy strukturaviy zaruriy tasodifiy fizik informatsion genetik barqaror beqaror mexanik sababiy umumiy yakka funksional aloqalar quyidagi jihatlar bilan tavsiflanadi. birinchidan, ular ob'ektiv …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanish falsafasi"

5-mavzu. rivojlanish falsafasi reja: 1.borliqda narsa va hodisalarning paydo bo’lishi, shakllanishi, o‘zgarishi, rivojlanishi va taraqqiyotining o‘zaro aloqadorligi. 2.rivojlanish qonunlarining mohiyati, ularning tabiiy va ijtimoiy jarayonlardagi o’rni. 3. falsafa kategoriyalarining tasnifi va ularning rivojlanish jarayonlaridagi roli. 4.rivojlanishda borliqning chekliligi va cheksizligi, potensial va aktual cheksizlik. 5.borliqning birligi va rang barangligi. tayanch tushunchalar: rivojlanish,qonun tushunchasi. qonunlarning turlari, qarama-qarshilik birligi va kurashi qonuni, miqdor va sifat o‘zgarishlari dialektikasi, inkorni inkor qonuni va vorisiylik, kategoriya, falsafa va fan kategoriyalarining tasnif, universal aloqadorlik rivojlanish,harakat,o‘zgarish,tardiblilik va sistemaviylik, ...

This file contains 29 pages in DOCX format (79.5 KB). To download "rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanish falsafasi DOCX 29 pages Free download Telegram