o‘rta asrlar yevropasida falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari

DOCX 15 pages 54.4 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.4 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

qadimgi sharqda xalqaro munosabatlar va diplomatiya mavzu: qadimgi sharq falsafasida tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi. reja: 1. o‘rta asrlar yevropasida falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 2. avliyo avgustin 3. foma akvinskiy 4. o‘rta asrlar sharq falsafiy tafakkurining rivojlanish xususiyatlari. 5. abu nasr muhammad ibn tarxon al forobiy 6. abu rayhon beruniy o‘rta asrlarda g‘arb va sharqda falsafa rivojlanishining umumiy belgilari. birinchidan, o‘rta asrlar g‘arb va sharq falsafasi avvalo feodal jamiyat falsafasi bo‘lib, u ilohiyot va dinning hukmronligi bilan tavsiflanadi. feodal tuzum sharoitida feodal mulkdorlik bilan bir qatorda hunarmandlar va dehqonlarning shaxsiy mehnatiga asoslangan xususiy xo‘jaligi mavjud bo‘lgan. feodal ishchini sotishi va sotib olishi mumkin bo‘lgan, lekin ishchini o‘ldirish huquqi unga berilmagan. ishlab chiqarish munosabatlarining bunday rivojlanishi ularni ijtimoiy-psixologik va mafkuraviy jihatdan mustahkamlashni talab qilgan. feodal madaniyatni mafkuraviy jihatdan ta'minlovchi integratsion asos din bo‘lgan. ikkinchidan, o‘rta asrlarda din g‘arbda ham, sharqda ham feodal jamiyatning hukmron mafkurasi hisoblangan. bu davrda cherkov eng …

2 / 15

o‘tkinchiligi va yo‘qlikning haqiqiyligi, jonning boqiyligi va abadiy ma'naviy dunyoni anglab yetish yo‘lida o‘zlikni kamolotga yetkazish orqali uning o‘z shakl-shamoyilini o‘zgartirishi bilan bog‘liq muammolarni o‘rganishga qaratgan. konfutsiychilik feodal tuzumni oqlash uchun buddizm va daosizmning idealistik va daosizm g‘oyalarini o‘zlashtirgan: odamlar o‘zlarining «yomon» niyatlarini jilovlab, taqdirga bo‘ysunishlari lozim. hokimiyatga bo‘ysunish, uni ardoqlash va hurmat qilishni talab etuvchi «osmon qonuni» haqidagi ta'limot konfutsiychilikda eng muhim ta'limotga aylangan. g‘arb yevropa feodalizmi sharoitida ham xristian dini hukmronlik qilgan. u o‘zining odamlar aqli va qalbini nazorat qilish markazlashtirilgan tizimini ko‘p sonli tarqoq feodal davlatlarga qarshi qo‘ygan. bu nazoratni avvalo rim papasi boshchiligidagi katolik cherkovi amalga oshirgan. ayni vaqtda cherkov qadimgi dunyoning «majusiycha» falsafasiga, ayniqsa materialistik ta'limotlarga yot ko‘z bilan qaragan. shu sababli antik davrning falsafiy merosini o‘zlashtirishga nisbatan xolisona yondashilmagan, bu meros qismlarga bo‘lib o‘zlashtirilgan, asosan diniy aqidalarni mustahkamlovchi idealistik g‘oyalarni tarqatishga yo‘l qo‘yilgan. o‘rta asrlar yevropasida falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. xvi asrgacha g‘arb va …

3 / 15

ar. yevropa falsafasida materializm o‘rta asrlarda sharqdagidek keng tarqalmagan va madaniyatga kuchli ta'sir ko‘rsatmagan. u sxolastikada realizm bilan bir qatorda paydo bo‘lgan nominalistik falsafa ko‘rinishida rivojlangan va avval ayrim narsalar va hodisalar, so‘ngra ularning in'ikoslari narsalarning nomlari sifatida talqin qilinuvchi umumiy tushunchalarda mavjud, degan g‘oyadan kelib chiqqan. ammo falsafani ilohiyotga qaram qilishga harakat qilgan din mafkuraning hukmron shakli sanalgan. ilk o‘rta asrlarda falsafiy tafakkur rivojlanishining asosiy shakllari apologetika va patristika bo‘lgan. yevropada, vizantiyada, old osiyo va shimoliy afrikaning ellinlashgan markazlarida xristianlikning tarqalishi boshqa diniy va falsafiy oqimlar bilan qattiq kurash jarayonida yuz bergan. bunda xristianlikka qarshi neoplatonizm falsafasidan keng foydalanilgan. ayni shu davrda apologetika xristianlikni asoslash va himoya qilish falsafasi sifatida vujudga kelgan. apologetika ortidan «cherkov otalari»ning falsafiy ta'limoti – patristika (lot. pater – ota) paydo bo‘lgan. patristikaning eng yorqin vakili gippon (shimoliy afrika)dagi yepiskop avliyo avgustin (354-430)dir. u o‘rta asrlar falsafasiga, shuningdek falsafiy ijodning keyingi davrlardagi ko‘pgina vakillariga kuchli …

4 / 15

soslangan «ilohiy shahar». avgustinning eng mashhur: «ilohiy shahar», «insoniy shahar», «tavba» kabi asarlari mavjud. avgustin ikki muhim muammo: shaxs dinamikasi va kishilik tarixi dinamikasi muammolarini yechishga harakat qiladi. u «tavba» asarida shaxsning o‘zligini, uning ruhiy holatlarini o‘rganadi. avgustin shaxsning ichki dunyosini uning go‘daklik yillaridan boshlab inson xristian sifatida shakllanadigan davrgacha tavsiflaydi. u shaxsga nisbatan zo‘rlik ishlatishning har qanday shakllarini (maktabda bolaga zo‘rlik ishlatishdan davlat darajasida zo‘rlik ishlatishgacha) qoralaydi. avgustin shaxs erkinligi muammosini ilgari suradi. oradan bir necha asrlar o‘tgach, ayni shu muammo ekzistensializm vakillarida avgustin falsafasiga nisbatan qiziqish uyg‘onishiga sabab bo‘ldi. avgustin inson sub'ektiv tarzda erkin harakat qiladi, lekin uning barcha harakatlarini u orqali xudo bajaradi, deb hisoblagan. xudoning borlig‘ini insonning o‘zligidan, inson tafakkurining o‘z-o‘zi uchun ishonchliligidan keltirib chiqarish mumkin. avgustin shaxs uchun o‘zlikning rolini ko‘rsatib berdi. zero «men» - tashqi dunyodan ajralib chiqadigan va hatto undan «berkinib» oladigan intim mavjudot. avgustin inson o‘z «meni»ni qanday kashf etadi, degan savolga …

5 / 15

rganish manbalaridan biri bo‘lib xizmat qilgan. plotinning universal triadasi – «yagona – aql – jon» sxolast-faylasuflar e'tiborini o‘ziga tortgan. sxolastika (yunon. schole – maktab) – maktab ta'limida hukmronlik qilgan va ilohiyotga to‘la bog‘liq bo‘lgan o‘rta asrlar xristian falsafasi. xi asrda sxolastik falsafa doirasida nominalizm va realizm o‘rtasida kurash avj olgan. dastavval: «xudo bir, lekin siymolarda uchta: xudo-ota, xudo-o‘g‘il va xudo-muqaddas ruh, degan fikrni qanday tushunish kerak?», degan sof sxolastik savol o‘rtaga tashlangan. ammo bu savol atrofida avj olgan bahs-munozara uning chegarasidan chetga chiqqan va tom ma'noda falsafiy xususiyat kasb etgan: amalda yakkalik va umumiylik dialektikasining muhokamasiga aylangan. realistlar «umuman inson», «umuman uy» kabi umumiy tushunchalar – «universaliyalar» mavjudligi to‘g‘risida so‘z yuritganlar. ular ayrim narsalarning mohiyati sanalgan universaliyalar narsalargacha amalda mavjud bo‘ladi va narsalarni vujudga keltiradi, deb hisoblaganlar. bu ashaddiy realizm zamirida platonning «g‘oyalar dunyosi» va «narsalar dunyosi» haqidagi ta'limoti yotadi. nominalistlar «universaliyalar narsalardan keyin vujudga kelgan nomlardir», degan fikrni ilgari …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta asrlar yevropasida falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari"

qadimgi sharqda xalqaro munosabatlar va diplomatiya mavzu: qadimgi sharq falsafasida tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi. reja: 1. o‘rta asrlar yevropasida falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 2. avliyo avgustin 3. foma akvinskiy 4. o‘rta asrlar sharq falsafiy tafakkurining rivojlanish xususiyatlari. 5. abu nasr muhammad ibn tarxon al forobiy 6. abu rayhon beruniy o‘rta asrlarda g‘arb va sharqda falsafa rivojlanishining umumiy belgilari. birinchidan, o‘rta asrlar g‘arb va sharq falsafasi avvalo feodal jamiyat falsafasi bo‘lib, u ilohiyot va dinning hukmronligi bilan tavsiflanadi. feodal tuzum sharoitida feodal mulkdorlik bilan bir qatorda hunarmandlar va dehqonlarning shaxsiy mehnatiga asoslangan xususiy xo‘jaligi mavjud bo‘lgan. feodal ishchini sotishi va sotib...

This file contains 15 pages in DOCX format (54.4 KB). To download "o‘rta asrlar yevropasida falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta asrlar yevropasida falsaf… DOCX 15 pages Free download Telegram