nutq me’yoriy va madaniylik

DOCX 14 pages 42.9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 42.9 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: madaniy nutq me’yorlari va qoidalari. mutaxassis nutqining ilmiyligi. reja: 1. me’yor tushunchasi. 2. o’zbek adabiy tili me’yoriy ko’rinishlari. 3. nutq jarayonida me’yorning buzilishi va ularni tuzatish yo’llari. 4. o’zbek tilining hozirgi me’yoriy holati uning madaniylik mezoni ekanligi. til va nutq tizimida me’yor o’ziga xos o’rniga ega. til material sifatida nutq jarayonida xizmat qila boshlagan lahzalardanoq uni me’yorlashtirish jamiyat ehtiyojiga aylangan va me’yoriy muammolar kun tartibiga qo’yilgan. jamiyat taraqqiyoti bilan baravar holda til va nutqdagi me’yoriy holatlarni o’rganish, tahlil qilishga ham ehtiyoj kuchayib borgan va bu muammolarni hal qilishda xalqning maishiy, ma’naviy-ma’rifiy turmushi, ijtimoiy-falsafiy va estetik dunyoqarashi, urf-odatlari singari qator omillar e’tiborga olingan. til hodisalarini, uning me’yoriy jihatlarini tadqiq etishda yana tilning milliy xususiyatlarini hisobga olmaslik ham aslo mumkin bo’lmagan. demak me’yor milliylik va tarixiylik mazmunini kasb etadi, necha yuz, ming yillar davomida shakllangan an’anaviylikka ega bo’ladi. tildan foydalanishdagi an’anaviy me’yorlarning davrlar o’tishi bilan o’zgarib, yangilanib turishi ham tarixiy jarayondir. …

2 / 14

, amaldagi ish yuritish tili rus tili ekanligi, bir qism o’zbek millatiga mansub kishilarning sharoit taqozosi bilan rus tilida savod chiqarganligi, farzandlarini ham bog’chalar va maktablarda ana shu tilda ta’lim-tarbiya olishga jalb qilganligi ana shunday tabiiy to’siqlardan bo’lib turdi. oqibatda ma’lum muddat muomala jarayonida, rasmiy ish qog’ozlarini yuritishda, turli darajadagi anjumanlarni o’tkazishda rus tilidan foydalanishdagi mavjud an’analar o’z kuchini saqlab turdi. to’g’risini aytganda, oradan o’n to’rt yildan ortiq vaqt o’tsa ham bu nuqsonlardan to’laligicha qutila olgan emasmiz. o’zbek tilidan foydalanishdagi qiyinchiliklarning ko’plari bartaraf etilganligini, til amaliyotiga oid masalalarning bosqichma-bosqich hal bo’lib borayotganini ham kuzatamiz. harqalay o’tgan vaqt mobaynidagi tildan foydalanish jarayoni bir narsani isbotladi - til me’yoriy muammolarining ijobiy hal qilinishi vaqt degan hakamga ham bog’liqligi ma’lum bo’ldi. til elementlarining ma’lum bir me’yorga keltirilishi, bir tomondan, til mutaxassislari tomonidan boshqarib borilsa, ikkinchi tomondan, tabiiy ravishda ham yuz beradi. ammo, fikrimizcha, bir narsa ma’lum - tilning amalda bo’lish holatlariga tazyiq o’tkazib …

3 / 14

o’g’ri maslahatlarini, tavsiyalarini berishlari, bu borada jonkuyarlik qilishlari mumkin. buning ham ijobiy jihatlari ko’p, albatta. ammo hal qiluvchi gapni bu tildan foydalanuvchilar aytadi. buning ustiga, har bir til elementining me’yor holiga kelgunicha ma’lum vaqt o’tishi ham lozim bo’lib qoladi. imlo va talaffuz qoidalari asosida yozish va so’zlashni xalqimiz orasida ommalashtirish, bu qoidalarni lug’atlar shaklida mustahkamlash, har bir sohada, jumladan huquq sohasida ham tildan foydalanish me’yorlarini belgilash bugunning dolzarb vazifalaridan bo’lib qolmoqda. bular orasida xalqimizning nutq madaniyatini yanada yuksaltirish masalasi ham muhimligicha turibdi. chunki milliy istiqlol g’oyasi yurtdoshlarimizni ma’naviy yangilanish va islohotlar jarayonining faol ishtirokchisiga aylantirish, yoshlarimizni esa erkin, yangicha fikrlashga o’rgatishni maqsad qilib qo’yar ekan, bunga til madaniyatisiz erishib bo’lmaydi. til birliklarini me’yorlashtirish, hamma uchun umumiy va tushunarli bo’lgan bir qolipga keltirish umuman tilshunoslikning vazifasi sanalsa ham, u nutq madaniyati sohasining xizmatlarini inkor etmaydi. binobarin, me’yor muammolari hamisha ushbu sohaning tadqiqot obyekti bo’lib qolaveradi. nutq madaniyati tilda ma’lum me’yorda keltirilgan …

4 / 14

likcha o’rnini bo’shatib bermaydi. ma’lum muddat ular teng darajada, parallel yashab turishi va vaqtlar o’tishi bilangina o’rnini bo’shatib berishi mumkin. xuddi mana shu eskilik bilan yangilik o’rtasidagi kurash va bu kurashda tildagi me’yoriy ko’rinishlarning tanlana borishi jarayonida adabiy til shakllanib boradi. o’zbek milliy adabiy tili garchi umumxalq tilidan o’sib chiqqan bo’lsa ham, unda mavjud bo’lgan dialektlar va shevalardan, jargonlardan, oddiy so’zlashuv tilidan, umuman xalq tilidan ba’zi jihatlari bilan farq qiladi. chunki umumxalq tili o’zbek tilida uchraydigan barcha elementlarni o’z ichiga oladi va ishlanmagan shaklda bo’ladi. adabiy til esa undan o’zbek millati uchun tushunarli bo’lgan va foydalanishda qulay deb topilgan variantlarini tanlab oladi hamda ularni millat vakillari uchun me’yor sifatida tavsiya etadi. garchi umumxalq tilining hamma ko’rinishlarida, barcha til jamoalarida o’ziga xos tarzda amal qiladigan me’yorlar mavjud bo’lsa ham kodifikasiyalashtirilgan, ya’ni ma’lum qoidalarga kiritilgan me’yorlar faqat adabiy tilga xos xususiyatdir. «faqat adabiy tildagina, - deydi v.a. iskovich, - qanday gapirish va …

5 / 14

i, ona tilimiz rivojiga oid yangi qoidalar va qarorlar inobatga olingan holda til birliklarining yozuv va muomala jarayonidagi namunaviy variantlari tavsiya etildi, til tizimidagi ko’pgina munozarali masalalar o’zining nazariy asosiga qo’yildi. til birliklarining adabiy shaklda me’yorlashuvida badiiy adabiyotning o’rni ham alohida. badiiy ijod jarayonida shoir va yozuvchilar o’z fikr va hissiyotlarini boshqa ijodkorlardan farq qiladigan, favqulodda original ifodalarda berishga intiladilar. bu yo’lda ular yangi so’z va iboralar yaratadilar. yaratilgan birliklar o’sha matnning o’zida qolib ketaverishi, ommalashmasligi, adabiy tildan o’rin olmasligi, bir so’z bilan aytganda, tilda me’yorlashmasligi mumkin. ularning me’yorlashishini sharoit, vaqt va ommaning qabul qilishi kabi omillar belgilaydi. ammo bir narsa ravshanki, bu birliklar o’zi qo’llangan matnda badiiyat uchun, obrazli tasvir va ifoda uchun xizmat qiladi. shunday ekan ularni bir uslub doirasida me’yoriy deb hisoblashga asosimiz bo’ladi. adabiy asarlardan namunalar keltiramiz: shovillaydi tun bo’yi shamol. qaldirg’ochlar uchun l a r z a k o r (a.oripov. shovilladi tun.), lekin faqirga …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq me’yoriy va madaniylik"

mavzu: madaniy nutq me’yorlari va qoidalari. mutaxassis nutqining ilmiyligi. reja: 1. me’yor tushunchasi. 2. o’zbek adabiy tili me’yoriy ko’rinishlari. 3. nutq jarayonida me’yorning buzilishi va ularni tuzatish yo’llari. 4. o’zbek tilining hozirgi me’yoriy holati uning madaniylik mezoni ekanligi. til va nutq tizimida me’yor o’ziga xos o’rniga ega. til material sifatida nutq jarayonida xizmat qila boshlagan lahzalardanoq uni me’yorlashtirish jamiyat ehtiyojiga aylangan va me’yoriy muammolar kun tartibiga qo’yilgan. jamiyat taraqqiyoti bilan baravar holda til va nutqdagi me’yoriy holatlarni o’rganish, tahlil qilishga ham ehtiyoj kuchayib borgan va bu muammolarni hal qilishda xalqning maishiy, ma’naviy-ma’rifiy turmushi, ijtimoiy-falsafiy va estetik dunyoqarashi, urf-odatlari singari qator om...

This file contains 14 pages in DOCX format (42.9 KB). To download "nutq me’yoriy va madaniylik", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq me’yoriy va madaniylik DOCX 14 pages Free download Telegram

nutq me’yoriy va madaniylik

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "nutq me’yoriy va madaniylik"

Similar files