irsiyatning xromosoma nazariyasi

PPTX 33 pages 2.6 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PPTX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

slayd 1 mavzu:irsiyatning xromosoma nazariyasi. ma'ruza rejsi: 1 t.morgan tadqiqotlari 2. irsiyatning xromosoma nazriyasini asosiy xulosalari 3. xromosomaning xaritalarini tuzish usullari 4. jins genetikasi. jins bilan brikkan holda irsiylanish irsiyatning xromosoma nazariyasi- irsiy omillarning hujayra xromosomalarida joylashishi hakidagi ta'limot. bu ta'limotga ko'ra, organizm belgi va xususiyatlarining nasldan naslga o'tishi xromosomalar bilan bog'liq. xromosomalar (qadimgi yunoncha: χρῶμα „rang“ + σῶμα „tana“) — shaklan yadrodan farq qiluvchi, baʼzi bir boyoqlar yordamida boyaladigan yadroning eng muhim tarkibiy qismidir. hujayrasidagi genlarni oʻzida saqlovchi, hujayra va yaxlit organizm uchun xos xususiyatlarni belgilovchi organoidlar. oʻzoʻzidan koʻpayish xususiyatiga ega. organizmlar x.i tuzilishi va funksiyasiga koʻra bir-biridan farq qiladi. "x." terminini nemis anatomi va gistologi v.valdeyer taklif etgan (1888). x. asosini oqsillar va nukleoproteidlar bilan bogʻlangan 2 zanjirli dnk molekulasi tashkil etadi. x.dagi irsiy axborot dnk molekulasining tuzilishi va uning genetik kodi orqali taʼminlanadi. x.dagi dnkning taxlanishi va rnk sintezini boshkarishda oqsillar ishtirok etadi. x. tuzilishi va funksiyasining …

2 / 33

n xos boʻlgan konʼyugatsiya jarayoni ham irsiy material almashinuvidan iborat boʻlgani tufayli genetik jihatdan jinsiy koʻpayishga yaqin turadi. jinsiy koʻpayishning partenogenez shakli evolyusion jihatdan keyinroq paydo boʻlgan. hayvonlar orasida ayrim jinsli turlari bilan bir qatorda germafroditlar ham koʻp uchraydi. gametalarning shakli, katta-kichikligi va harakatchanligiga binoan jinsiy koʻpayishning izogamiya, oogamiya, geterogamiya shakllari boʻladi amerika genetiki k.brijes(1913) tomonidan urg'ochi drozofilada meyoz jarayonida xromosomalarning ajralib ketmasligini kashf etilishi va jinsiy xromosomalar taqsimlanishining buzilishi birikkan irsiy belgilarning o'zgarishi bilan bog'liqligining aniqlanishi irsiyatni xromosoma nazariyasini tasdiqladi. irsiyatning xromosoma nazariyasini dastlab nemis tsitolog olimi t.boveri(1902-1907) va amerikalik olim u.setton (1992-1903) asoslab bergan. keyinchalik 20 asr boshlarida bu nazariya amerikalik genetik t.x.morgan va uning xodimlari tomonidan batafsil ishlab chiqilgan. hayvonlar jinsini aniqlashning genetik mexanizmini o'rganish orqali jinsning jinsiy xromosomalarning naslda taqsimlanishi bilan bog'liqligini aniqlanishi irsiyatning xromosoma nazariyasini isbotladi. genlarni xromosomada joylashishi, ularning keyingi avlodlarga o'tish qonuniyatlarini birinchi bo'lib amerikalik olim t.x.morgan (1866-1945) o'rganib irsiyatning xromosoma nazariyasini yaratdi …

3 / 33

tajribasi chunki genlar nasldan-naslga alohida-alohida xolda o'tmasdan balki, birikkan holda ya'ni guruh-guruh bo'lib o'tar ekan. genlarni birikkan holda nasladan-naslga o'tishini morgan drozofila pashshasida tajribalar o'tkazdi. birinchi avlod duragaylari 4 xil emas, faqat 2 xil gameta xosil qiladi. genlarning bunday birikishini to'liq birikish deyiladi. genlarning bog'langan xolda nasldan-naslga o'tishini o'rganish natijalari mendelning genlarni mustaqil taksimlanishi qonuniga zid bo'lib chiqdi. genlar qachonki aloxida-aloxida xromosomalarda, ya'ni b, b va v, v genlari 4 ta xromosomada joylashsagina ular mustakil taqsimlanishi mumkin. morgan drozofila pashshalarini chatishtirishdan olgan natijalari asosida quyidagi xulosaga keldi. agar ikki juft genlar, ya'ni 4 ta gen 4 ta xromosomada joylashgan bo'lsa, jinsiy xujayralarning xosil bo'lishida bu genlarning har biri aloxida aloxida gametalarga tushadi va mustaqil xolda nasldan-naslga o'tadi. genlarning birikkan xolatda bo'lishining buzilishi. demak, bitta xromosomada joylashgan genlar o'zaro birikkan bo'lib, shu xromosoma bilan birgalikda kelgusi avlodlarga o'tadi. lekin genlarning bitta xromosomaga birikkan xolda bo'lishi doimo xam kuzatilavermaydi. chunki genlarning o'zaro …

4 / 33

birikkan gen guruxlarining soni 4 ga teng. demak, bitta xromosomada joylashgan genlar o'zaro birikkan bo'lib, shu xromosoma bilan birgalikda kelgusi avlodlarga o'tadi. lekin genlarning bitta xromosomaga birikkan xolda bo'lishi doimo xam kuzatilavermaydi. chunki genlarning o'zaro bog'langanligi buzilishi mumkin. . bu xolatni morgan o'zining quyidagi tajribasida kuzatdi. kulrang tanali, uzun qanotli (bbvv) va qora tanali, kalta qanotli (bbvv) pashshalarini chatishtirib, olingan birinchi avlod duragaylaridan erkaklarini emas, endi urg'ochilarini (bbvv) olib retsessiv belgili (bbvv) erkak pashshalari bilan chatishtirdi xromosoma nazariyasi asosiy koidalari(morgan) genlar xromosomalarda joylashadi. birikish guruxlarini xosil kiladi. xar bir nogomologik xromosoma uzining nodir birikish guruxiga ega. birikish guruxlari soni tuplamda xromosomalar soniga teng. genlar bir kator joylashadi. xar bir genning uz lokusi bor. gomologik xromosomalar orasida krossingover kuzatiladi.(allel genlar uzaro almashinadi) genlar orasidagi masofa krossingover foiziga teng birikish kuchi genlar orasidagi masofaga teskari proportsional xar bir tur uzining spetsifik kariotipiga ega morganida – meyozda 1 % krossingover gametalar xosil buladigan …

5 / 33

gen haritasini tuzishda kuyidagi usullardan foydalanilmokda: avlodlar shajarasini tuzish, somatik xujayralarni chatishtirishdan olingan duragay xujayralarni genetik taxlil kilish, xromosomaning shakliy o'zgarishlarini o'rganish, oksil molekulasidagi aminokislotalarning joylashish tartibini taxlil kilish, viruslarning xromosomaga ta'sirini aniqlash va boshkalar. bitta xromosomadagi genlarning bir-biriga nisbatan kiyosiy joylashuvini tasvirlovchi chizmaga genetik harita deyiladi. genetik harita tuzish ancha mashakkatli ish bo'lib, buning uchun tajriba o'tkazuvchiga shu organizmda uchraydigan bir kancha mutant genlar ma'lum bo'lishi kerak va ular bilan juda ko'plab chatishtirish ishlari olib borishga to'g'ri keladi. genetik jixatdan juda yaxshi o'rganilgan organizmlardagina ularning genetik haritasi to'lik tuzilgan (drozofila pashshasi, makkajo'xori, neyrospora va boshkalarda). jins –belgi xususiyatlar tuplami jins, bu belgi va xususiyatlar to'plami bo'lib, avlodlar va ulardagi irsiy belgilarni jinsiy xujayralar (gametalar) orkali yuzaga chiqaradi. har bir somatik xujayraning eng ahamiyatli belgilaridan biri undagi xromosomalarning juft soxtaligidir. juft bo'lgan xromosomalar bir-birlariga juda o'xshash bo'ladi. ammo faqat bir juft xromosoma bir-biriga o'xshamaydi va ayrim organizmlarda bitta xromosomaning jufti …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "irsiyatning xromosoma nazariyasi"

slayd 1 mavzu:irsiyatning xromosoma nazariyasi. ma'ruza rejsi: 1 t.morgan tadqiqotlari 2. irsiyatning xromosoma nazriyasini asosiy xulosalari 3. xromosomaning xaritalarini tuzish usullari 4. jins genetikasi. jins bilan brikkan holda irsiylanish irsiyatning xromosoma nazariyasi- irsiy omillarning hujayra xromosomalarida joylashishi hakidagi ta'limot. bu ta'limotga ko'ra, organizm belgi va xususiyatlarining nasldan naslga o'tishi xromosomalar bilan bog'liq. xromosomalar (qadimgi yunoncha: χρῶμα „rang“ + σῶμα „tana“) — shaklan yadrodan farq qiluvchi, baʼzi bir boyoqlar yordamida boyaladigan yadroning eng muhim tarkibiy qismidir. hujayrasidagi genlarni oʻzida saqlovchi, hujayra va yaxlit organizm uchun xos xususiyatlarni belgilovchi organoidlar. oʻzoʻzidan koʻpayish xususiyatiga ega. organizml...

This file contains 33 pages in PPTX format (2.6 MB). To download "irsiyatning xromosoma nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: irsiyatning xromosoma nazariyasi PPTX 33 pages Free download Telegram