oqsillar va ularning biologik funksiyalari

PPTX 32 pages 1.5 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

oqsillar tuzilishi,xossalari va biologic funksiyalari oqsillar tuzilishi,xossalari va biologic funksiyalari djumaeva.d |2.2kim20 1 reja; 1.oqsillar va ularning funksiyalari. 2.oqsillarning element tarkibi 3.oqsillar tarkibiga kiradigan aminokislotalar tuzilishi va ularning kimyoviy xossalari 4.oqsillar molekulasining struktura darajasi 5.oqsillarning fiz-kimyoviy xossalari 6.oqsillarning klassifikatsiyasi oqsillar va ularning funksiyasi tirik organizmlar uchun xos bo‘lgan turli-tuman va juda ko‘p funksiyalarni oqsillar bajaradi. shved kimyogari i.ya.berselius 1938-yilda azot saqlovchi organik birikmalarni o‘simlik va hayvon to‘qimalaridan ajratib olib, uni proteinlar deb nomlagan (grekcha protos – birlamchi, muhim) azot saqlovchi yuqori molekulali birikmalarni oqsillar deyiladi. oqsil termini – tuxum oqsilini qizdirilganda oq rang hosil bo‘lishiga asoslangan. oqsillar har qanday tirik organizm to‘qimasining asosiy qismi hisoblanib, to‘qimada bo‘ladigan turli jarayonlarda muhim ahamiyatga ega. molekulyar biologiya asoschilaridan bo‘lgan f.krikning ta’biri bo‘yicha, oqsillar juda muhim moddalar bo‘lib, turli funksiyalarni juda yengil va nozik bajarishlari mumkin. tabiatda taxminan 1010-1012 turli oqsillar bo‘lib, 106 turli tirik organizmlar, viruslardan boshlab odamgacha, faoliyatini ta’minlab beradi. e.coli hujayrasida …

2 / 32

topgan. bu yerda fibrillar oqsillar (kollagen, keratin, elastin va boshqalar) muhim vazifani bajaradi. 2. katalitik funksiya – organizmdagi biokatalizatorlar – fermentlar oqsil tabiatiga ega va barcha biokimyoviy reaksiya sodir bo‘lishini boshqaradilar, ya’ni reaksiyalar tezligini ma’lum tartibda borishiga va boshqarilishiga imkon beradi. 3. energetik funksiya – oqsillar oshqozon ichak traktida parchalanib, oddiy aminokislotalar shaklida so‘riladi. aminokislotalarning ma’lum qismi oksidlanib energiya hosil qiladi. 4. transport vazifasi. oqsillar suvda, qonda yaxshi eriydigan xususiyatga ega va suvda, qonda erimaydigan moddalar bilan kompleks hosil qilib ularning eruvchanligini, tashilishini ta’minlaydi. masalan: qon plazmasi oqsili albumin yog‘ kislotalar, lipidlar, boshqa oqsillar temir, mis, vitamin, gormonlarni nishon a’zolarga tashiydi. 5. qisqaruv funksiyasi – mushak oqsillari tarkibiga kiruvchi aktin, miozin, troponinlar qisqaruv qobiliyatiga ega. bu oqsillar muskullar tarkibiga kirib mexanik ish bajarishda qatnashadi. qisqarish funksiyasi sitoskelet oqsillariga ham xosdir, ular hujayra hayot faoliyati jarayonlarini (mitoz jarayonida, xromosomalar ajralishida) ta’minlaydi. 6. himoya funksiyasi. organizmga tushgan begona oqsillar, viruslar, bakteriyalar toksinlari …

3 / 32

idlardan iborat oqsillarning elementar tarkibi oqsillarning elementar tarkibi quyidagicha: uglerod 50,6 – 54,5%, azot 15-17%, kislorod 21,5 – 23,5%, vodorod 6,5 – 7,3%, oltingugurt – 0,5% ni tashkil qiladi. oqsil molekulasida azot miqdori doimiy bo‘ladi va o‘rtacha 16%ni tashkil etadi. bu elementlardan tashqari oz miqdorda fosfor temir, rux, mis, marganets, magniy va yod uchraydi. azot miqdoridan foydalanib plazmadagi oqsil miqdori aniqlanadi. oqsillar kislota, ishqor va ferment yordamida gidrolizlanganda aminokislotalar hosil bo‘ladi oqsil molekulasining struktura elementlari oqsillar tarkibi gidroliz qilinganda ular α-aminokislotalarning o’zaro peptid (-co-nh-) bog’lari orqali bog’langanligi aniqlandi. shuning uchun ham gidroliz mahsuloti sifatida faqat α-aminokislotalar hosil bo’ladi. karbon kislotasidagi uglevodorod zanjiridagi bir yoki bir nechta vodorot atomlari aminoguruhga (-nh2) almashinishidan aminokislotalar hosil bo’ladi. oqsil α-aminokislotalardan hosil bo’lgan. ularning umumiy formulasi quyidagi ko’rinishga egadir: oqsillar tarkibiga kiradigan aminokislotalar tuzilishi va ularning kimyoviy xossalari oqsillar tarkibiga 20 xil aminokislotalar kiradi. bu aminokislotalar l-qator α-aminokislotalar hisoblanadi. oqsil molekulasidagi aminokislotalar quyidagi guruhlarga bo‘linadi: …

4 / 32

ketmaketlikda uchraydilar. vaholanki, ba’zi individual oqsillar bu aminokislotalarning barchasini saqlamasligi mumkin. ba’zi oqsillarda ko‘rsatilgan aminokislotalardan tashqari ularning unumlari aniqlangan: oksiprolin, oksilizin, diyodtirozin, fosfoserin va fosfotreonin 3. biologik va fiziologik funksiyasi bo‘yicha aminokislotalar almashinadigan va almasha olmaydigan sinflarga bo‘linadi. almashib bo‘lmaydigan aminokislotalar inson tanasida boshqa moddalardan sintezlanmaydi. ular asosan oziq-ovqat tarkibida qabul qilinadi. bu sinfga quyidagi 8 ta aminokislota kiradi: valin, leytsin, treonin, lizin, metionin, izoleytsin, fenilalanin va triptofanlar. almashinadigan aminokislotalar inson tanasida yetarli darajada uglevod va boshqa aminokislotalar metabolitlaridan sintezlanadi. bu aminokislotalarsiz inson tanasida biokimyoviy jarayonlar uzoq vaqt buzilmaydi. bularga glitsin, alanin, serin, sistein, prolin, sistin, asparagin va glutamin kislotalar kiradi. aminokislotalar kimyoviy jihatdan amfoter elektrolitlar deyiladi. suvda eriganda eritmada dipol va gidrat qobiq hosil qiladi. glitsindan boshqa hamma aminokislotalar optik faol moddalar bo‘lib, ular d, l-izomer holida uchraydi. aminokislotalarning d va l izomerlari fazoviy izomer bo‘lgani sababli moddaning ko‘zgudagi ko‘rinishiga o‘xshash bo‘ladi. d-qatordagi aminokislotalar oqsil tarkibida uchramaydi. ular antibiotik …

5 / 32

ilishi aniqlangan. shunga asosan ikki molekula aminokislotadan dipeptid hosil bo‘ladi. dipeptid molekulasidagi erkin amino- yoki karboksil guruhlari yana uchinchi aminokislota molekulasini biriktirib tripetid hosil bo‘ladi polipeptid nazariyasi birinchi bo‘lib, 1902-yilda rus olimi a.ya. danilevskiy va nemis olimi e. fisher tomonidan yaratilgan. bu nazariyaga binoan oqsil molekulasida aminokislotalarni o‘zaro peptid bog‘i yordamida birikib polipeptid zanjirni tashkil qiladi. bu nazariyani isbotlash uchun e.fisher va e.abdergalden sintetik polipeptidlar tayyorlab ularni fizik-kimyoviy xossalarini o‘rgangan va sintetik polipeptidlar va oqsillar o‘rtasida o‘xshashlik borligini aniqlashgan. hozirgi vaqtda oqsillarning to‘rt xil struktura darajasi borligi aniqlangan: birlamchi strukturasi. ikkilamchi strukturasi. uchlamchi strukturasi. to‘rtlamchi strukturasi. oqsillarning birlamchi strukturasi oqsillarning birlamchi strukturasi deb, aminokislotalarni polipeptid zanjirida ketma-ket joylanish tartibiga aytiladi. oqsilning birlamchi strukturasi aminokislotalarning sifat va miqdoriga bog‘liq bo‘ladi. birlamchi struktura asosini peptid bog‘lari tashkil etadi. peptid bog‘larining o‘ziga xos xususiyatlari bo‘lib, ya’ni ulardagi hamma atomlar bog‘larining bir tekislikdaligi bo‘ladi . ular ikki xil shaklda, ya’ni keto- hamda yenol- shakllarida …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oqsillar va ularning biologik funksiyalari"

oqsillar tuzilishi,xossalari va biologic funksiyalari oqsillar tuzilishi,xossalari va biologic funksiyalari djumaeva.d |2.2kim20 1 reja; 1.oqsillar va ularning funksiyalari. 2.oqsillarning element tarkibi 3.oqsillar tarkibiga kiradigan aminokislotalar tuzilishi va ularning kimyoviy xossalari 4.oqsillar molekulasining struktura darajasi 5.oqsillarning fiz-kimyoviy xossalari 6.oqsillarning klassifikatsiyasi oqsillar va ularning funksiyasi tirik organizmlar uchun xos bo‘lgan turli-tuman va juda ko‘p funksiyalarni oqsillar bajaradi. shved kimyogari i.ya.berselius 1938-yilda azot saqlovchi organik birikmalarni o‘simlik va hayvon to‘qimalaridan ajratib olib, uni proteinlar deb nomlagan (grekcha protos – birlamchi, muhim) azot saqlovchi yuqori molekulali birikmalarni oqsillar deyiladi. oqsil term...

This file contains 32 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "oqsillar va ularning biologik funksiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: oqsillar va ularning biologik f… PPTX 32 pages Free download Telegram