xviii - xix asrlarda madaniy musiqiy hayot

PPTX 19 pages 2.1 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: xviii-xix asrlarda madaniy va musiqiy hayot mavzu: xviii - xix asrlarda madaniy musiqiy hayot xviii-xix asrlar madaniy-musiqiy hayoti adabiyot maxmur, gulxaniy, hoziq musiqa shashmaqom xorazm maqomlari farg’ona-toshkent maqomlari fol’klor janrlari reja 1. xviii-xix asrlarda musiqa madaniyatida sodir bo‘lgan muhim jihatlar. 2. shashmaqom turkumining shakllanish tarixi. 3. xorazm maqomlari 4. farg’ona-toshkent maqomlari 5. fol’klor xvi-xviii asrga oid kitoblar xviii-xix asrlarda markaziy osiyo xalqlari musiqa madaniyatining o‘sishi navbatdagi rivojlanish bosqichlarini belgilab berdi. buni o‘ziga xos yorqin jihatlarga ega bo‘lgan buxoro maqomlari qaror topganida ham ko‘rish mumkin. umuman maqom san’ati o‘zining ko‘p asrlik tarixiga ega. o‘rta osiyoda musiqiy merosni besh chiziqli tizim (notatsiya) vositasida yozib olish ishlarining boshlanishi xix asrning ikkinchi yarmiga to‘g‘ri keladi. bu ishni ilk bor boshlab bergan musiqachilar - avgust eyxgorn (1844-) va frantishek vaslav leysek (1857-1935) taqdir taqozosi bilan rossiyadan o‘rta osiyoga xarbiy kapelmeysterlik (dirijorlik) vazifasini o‘tashga kelgan edilar. xoji abdulaziz rasulov mutaxassislarning fikriga ko‘ra, maqom kuylarining ibtidoiy …

2 / 19

davomida) amaliyotda joriy bo‘lgan. uning musiqasi - kuy va ashula yo‘llari shashmaqom turkumlarining asosini tashkil etgan. o‘n ikki maqom va shashmaqom yo‘llari nomlanishidagi umumiylik va bastakorlik san’ati masalalari buning dalilidir. mulla to‘ychi toshmuhamedov shashmaqom turkumi taxminan xviii asrning birinchi yarimlarida mustaqil musiqa janri sifatida uzil-kesil shakllangan. bunday taxmin etilishiga sabab shuki, o‘rta osiyoda xviii asrgacha yozilgan musiqa risolalarida kavkabiy (xvi asr), darvish ali (xvii asr) o‘n ikki maqom ustidagina gap boradi. “maqom” atamasi asli arabcha bo‘lib, ko‘p ma’nolarni, shu jumladan, “o‘rin”, “joy”, “daraja”, “martaba”, “manzilgoh” kabi tushunchalarni ifodalaydi. uning dastlabki musiqiy istilohi esa “cholg‘u asboblarida tovush hosil etiladigan joy” (i. rajabov), ya’ni parda ma’nosiga bog‘liqdir. yana boshqa ko‘pgina mazmun jihatlari ham aynan shu pardalarga bevosita bog‘lanadi. hozir o‘zbekistonda maqomlarning uch turi mavjud bo‘lib, ular quyidagicha nomlanadi: 1. shashmaqom (yoki buxoro maqomlari); 2. xorazm maqomlari; 3. farg‘ona-toshkent maqom yo‘llari. shashmaqom buxoro maqomchiligida yuksak an’analar izsiz yo‘qolib ketmadi. ular musiqaning yangi navi …

3 / 19

musiqachilaridan shashmaqom namunalarini o‘rganib, xorazmga qaytgan. bu yerda u mahalliy musiqachilarga yodlab kelgan maqom asarlarini o‘rgatgan ekan. ta’kidlash joizki, xorazmda maqomlarning keng yoyilishi uchun qulay zamin mavjud edi. bu o‘lkada juda qadimiy musiqa an’analari va maqom ijrochiligida boy tajribaga ega bo‘lgan ko‘plab sozanda, xonanda va bastakorlar yashab ijod etib kelganlar. al-xorazmiy (x asr), abul vafoi xorazmiy, devonai hisbiy (xv asr) kabi o‘nlab olimlarning musiqa risolalarida maqomlar nazariy jihatdan asoslab berilgan edi. umuman, sharq maqomlarining tarixiy taraqqiyotiga xorazmlik musiqachilar salmoqli ulush qo‘shganlar. xorazm maqomlari xorazm tanbur chizig’i o‘zbek maqomlarining uchinchi asosiy turi – farg‘ona-toshkent maqomlari esa ko‘plab turkumli va turkumsiz ashula va cholg‘u namunalaridan iborat bo‘lib, voha mumtoz musiqa merosida yetakchi o‘rinlardan birini egallaydi. farg‘ona-toshkent maqomlarining cholg‘u va ashula qismlari shashmaqom yoki xorazm maqomlaridagi kabi mantiqan o‘zaro muhtasham yaxlit turkumga birlashmagan. ular bizgacha alohida-alohida asarlar ko‘rinishida yetib kelgan. toshkent va boshqa o‘rta osiyo shaharlarining musiqiy hayotida musiqachilarning konsert dasturlari alohida o‘rin …

4 / 19

keldi. a.f.eyxgorn nafaqat o‘zbek, balki qirg‘iz va qozoq xalqlarining qo‘shiqlari, cholg‘u kuylarini ham to‘plagan. shu bilan birga a.eyxgorn markaziy osiyo xalqlari musiqa sozlarini yig‘ish, kolleksiya tuzish ishlarida ham faollik ko‘rsatgan. chexiyalik harbiy kapelmeyster va kompozitor frantishek vaslav leysek 1878-1935 yillari o‘zbekistonda yashab, milliy kuy-qo‘shiqlarni to‘plash borasida ancha ishlarni amalga oshirdi. u markaziy osiyo xalqlari musiqasining 200ga yaqin namunalarini to‘plagan. qo‘shiq-so‘z bilan kuyning o‘zaro birlashishini anglatadi. qo‘shiq bandi odatda to‘rt she’riy misra va ularni kuylashga asos bo‘lgan nisbatan tugal to‘rt kuy-ohang tuzilmalarining birikmasidan iborat bo‘ladi. terma-aytimning bir turi bo‘lib, lug‘aviy jihatdan “yig‘moq”, “tanlamoq” ma’nolarini anglatadi. termalarning ikki xil ko‘rinishi mavjud: 1. baxshi termalari 2. xalq termalari baxshilar termasi odatda biron-bir doston ijrosidan oldin aytiladi. bunda baxshi she’riy to‘rtliklar asosida bisotida bor dostonlarni qisqacha ta’riflab kuylaydi va shu tariqa tinglovchiga “nima aytay” deb murojaat etgan bo‘ladi. termalarning yana bir turini xalq orasida keng yoyilgan terma aytimlari tashkil etib, ularning ijrochilarini termachi yoki …

5 / 19

lanishi, ijroda ko‘pchilikning ishtirok etishi kabi jihatlari bilan laparga yaqin bo‘lgan janrdir. ammo laparda eng avvalo aytishuvlik sifati muhim bo‘lgani holda, yallada badiiy so‘z, kuy va raqsning mushtarakligi nisbatan barqarordir. shu boisdan yallaga “raqsiy aytim” (f.karomatov), ya’ni raqs bilan kuylanadigan aytim iborasi qo‘llanib turiladi. “yalla” so‘zi “o‘ynab kulish” ma’nosida qo‘llaniladi. yallalar, laparlardan farqli o‘laroq, band-naqarot shaklida bo‘ladi. image1.jpeg image2.gif image3.png image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xviii - xix asrlarda madaniy musiqiy hayot"

mavzu: xviii-xix asrlarda madaniy va musiqiy hayot mavzu: xviii - xix asrlarda madaniy musiqiy hayot xviii-xix asrlar madaniy-musiqiy hayoti adabiyot maxmur, gulxaniy, hoziq musiqa shashmaqom xorazm maqomlari farg’ona-toshkent maqomlari fol’klor janrlari reja 1. xviii-xix asrlarda musiqa madaniyatida sodir bo‘lgan muhim jihatlar. 2. shashmaqom turkumining shakllanish tarixi. 3. xorazm maqomlari 4. farg’ona-toshkent maqomlari 5. fol’klor xvi-xviii asrga oid kitoblar xviii-xix asrlarda markaziy osiyo xalqlari musiqa madaniyatining o‘sishi navbatdagi rivojlanish bosqichlarini belgilab berdi. buni o‘ziga xos yorqin jihatlarga ega bo‘lgan buxoro maqomlari qaror topganida ham ko‘rish mumkin. umuman maqom san’ati o‘zining ko‘p asrlik tarixiga ega. o‘rta osiyoda musiqiy merosni besh chiziqli tizim...

This file contains 19 pages in PPTX format (2.1 MB). To download "xviii - xix asrlarda madaniy musiqiy hayot", click the Telegram button on the left.

Tags: xviii - xix asrlarda madaniy mu… PPTX 19 pages Free download Telegram