gen va gen konseptsiyasi

DOCX 6 pages 26.8 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.8 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

3-mavzu: gen va gen kontseptsiyasi haqida tushuncha, allel va alternativ belgilar. gen va gen kontseptsiyasi haqida tushuncha, allel va alternativ belgilar. pro- va eukariot gen elementlarining asosiy tuzilishi. ekzon va intronlar. gen klasterlari, promotor. tata-blok, sat-blok, enxanserlar va saylenserlar. gen va gen kontseptsiyasi haqida tushuncha. genning zamonaviy kontseptsiyasi- bir gen- bir belgi. gen irsiy faktor, aniq uzunlik va massaga ega bo'lgan dnk ning bir bo'lagi bo'lib, bitta polipeptid zanjirining birlamchi strukturasini kodlaydi. gen ( qadimgi. -yunon. γένος — urug', kelib chiqish) — tirik organizmlar irsiyatining tarkibiy va funktsional birligi demakdir. gen - ma'lum bir polipeptid yoki funktsional rnk ketma-ketliklarini yuzaga chiqaruvchi dnk ketma-ketliklari bilan ifodalanadi. genlar (aniqrog'i, genlar allellari) ko'payish jarayonida organizm irsiy belgilarining ota-ona genotiplaridan avlodlarga o'tishini belgilaydi. bunda ayrim organellalar (mitoxondriya, plastidlar) o'z belgilarini yuzaga chiqaruvchi organizm genomiga ta'luqli bo'lmagan o'ziga xos dnk lariga egadir. odam genomi – bu odam organizmi to'qima hujayralarida mavjud bo'lgan irsiy (genetik) material …

2 / 6

da 20 000 – 25 000 faol holatdagi genlar aniqlangan. odam genomi tarkibida 28 000 atrofidagi genlar tavsiflangan. irsiyat va o'zgaruvchanlikni muayyan genetik apparat faoliyati taminlaydi. hozirgi davrda genetik apparat tuzilishi 3 bosqichga ajratiladi: gen, xromosoma va genom. genomning tuzilishi va faoliyatining asosiy printsiplari to'liq dnk molekulasi xususiyatlari bilan belgilanadi. xromasomalarda genlar bir tekis joylashmagan. xar bir xromosoma ko'p va kam gen uchastkalaridan tashkil topgan. odam genomidagi genlar boshqa oddiy organizmlarga qaraganda ancha ko'proq. buning sababi odam genomida alternativ splaysing keng tarqalganligi. alternativ splaysing bu bir genning bir qancha m-rnk va shunga muvofiq oqsillar ishlab chiqarish jarayoni. eukariot genomida ko'pchilik genlar ekzon va intronlardan tashkil topgan. transkriptsiyadan keyingi splaysing jarayonida pre-mrnkdan intronlar kesib tashlanadi. transkript oxirgi tarkibida ekzon o'chishi va yonishi mumkin. shunday qilib alternativ splaysing yordamida ko'p miqdorda transkript va oqsillarni olish mumkin. splaysingning turli saytlari birlashishi yordamida induvidual genlar ko'p miqdorda m-rnk ekspressiya qilishi mumkin, ular ko'plab antagonistik …

3 / 6

genlar regulyatsiyasiga javob beradi. regulyatsiya deganda gen ekspressiyasi nazorati tushuniladi (dnk molekulasi uchastkasidan mrnk hosil bo'lishi). normal holatda bu qisqa ketma-ketliklar gen bilan bir qatorda, gohida gen ichida joylashadi. ba'zan ular gendan ma'lum masofada joylashadi (enxanserlar). ma'lum regulyator ketma-ketliklarni xisobga olmaganda odam genomida ko'p miqdorda ob'ektlar massasi bor , lekin ularning vazifasi shu kungacha aniqlanmagan. odam genomining 97% xajmini shu ob'ektlar egallaydi. bu ob'ektlarga: · takrorlar; • tandem takrorlar · satellit dnk · minisatellitlar · mikrosatellitlar · dispegir takrorlar • sine ( (short interspersed nuclear element) • line (long interspersed nuclear element) · transpozonlar · retrotranspozonlar · ltr- (long terminal repeat) · ty1-copia · ty3gypsy · ne ltr-i · dnk transpozonlar · psevdogenlar tandem takrorlar - dnk fragmentidagi takrorlanuvchi ketma-ketliklar. o'lchamiga qarab uch sinfga bo'linadi: satillet dnk, minisatilletlar va mikrosatellitlar. satellit dnk – eukariot organizmlar genomiga tegishli bo'lgan kompanent, tandem tuzilishdagi takror nukleotid ketma-ketliklaridan tashkil topgan. satellit dnk oqsil kodlamaydi …

4 / 6

minisatellitlar. 7 tadan 100 tagacha nukleotid uzunliklardan tashkil topgan dnk fragmentidagi takrorlar. ular odam genomida 1000 dan ortiq joylarda uchraydi. dnk daktiloskopiyada gibrizidatsiya tekshiruvlari uchun , ma'lum populyatsiyani aniqlash bo'yicha populyatsion – genetik tekshiruvlarda qarindoshlikni aniqlashda xuddi molekulyar markerlar singari foydalaniladi. odam va boshqa sut emizuvchi organizmlar telomerida tandem takrorlar gggtta ketma-ketlikdan tashkil topgan. mikrosatellitlar ( yoki oddiy qisqa tandem takrorlar)- dnkdagi 1- 6 juft asos uzunlikdagi takrorlanuvchi fragmentlar. mikrosatellitlar nukleotidlar ketma-ketligini yuqori tezlikda o'zgarishi bilan tavsiflanadi, dnk replikatsiyasi va nuqtali mutatsiyada ko'chib o'tadi. mikrosatellitlar minisatellitlar kabi populyatsion genetik tekshiruvlarda molekulyar markerlar singari foydalaniladi. transpozonlar –organizmda uchraydigan dnk qismi bo'lib, o'z joyini o'zgartirish qobiliyatiga ega. ular genom doirasidagina ko'paya oladi. transpozonlar “sakrovchi genlar” nomi bilan mashhur, ular genetik mobil elementlarning bir vakili hisoblanadi. transpozonlar genomning kodlanmaydigan qismiga kiradi. dnk nukleotidlar ketma-ketligi asosida oqsil tarkibidagi aminokislotalar ketma-ketligi haqidagi informatsiyani tashimaydi. shunga qaramay mobil elementlarning bir qancha sinflari tarkibida fermentlar ketma-ketligi haqidagi …

5 / 6

sababi genetik mobil elementlarning de novo kirishi natijasidir. alu – takrorlar xromosoma aberratsiyasini keltirib chiqaradi. mana shu xromosom aberratsiyasi natijasida 50 dan ortiq kasalliklar kelib chiqishiga sabab bo'ladi. psevdogenlar – struktur genlarning funktsiya bajarmaydigan analogi hisoblanadi. oqsillarni kodlash qobiliyatini yo'qotgan va xujayrada ekspressiya bo'lmaydi. psevdogen oddiy funktsional genlardan kelib chiqqan, mutatsiya natijasida ekspressiya qobiliyatini yo'qotgan (stop kodonlarning paydo bo'lishi, o'qish doirasining siljishi va shu kabilar). retropsevdogenlarning soni o'rtacha miqdorda funktsional genlardan ko'proq. viruslar - odam genomining 1% ga yaqini retroviruslardir (endogen retroviruslar). bu genlar odatda egasiga foyda keltirmaydi, ba'zi xolatlarda istisno bo'lishi mumkin. maslan, 43 million yil oldin odam va maymunlar ajdodlari genomida retrovirus genlari paydo bo'lgan, ular virus qobig'ining hosil bo'lishida xizmat qilgan. odamlarda va maymunlarda bu genlar yo'ldosh(platsenta) ishlashida qatnashadi. ko'p miqdordagi retroviruslar odam ajdodlari genomiga 25 million yillar oldin ko'chib o'tgan. genom razmeri (dnk uchastkasi uzunligi) odatda ming (yoki million) juft nukleotidlarda hamda morganidlarda aytiladi. keyingi nomlanish …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gen va gen konseptsiyasi"

3-mavzu: gen va gen kontseptsiyasi haqida tushuncha, allel va alternativ belgilar. gen va gen kontseptsiyasi haqida tushuncha, allel va alternativ belgilar. pro- va eukariot gen elementlarining asosiy tuzilishi. ekzon va intronlar. gen klasterlari, promotor. tata-blok, sat-blok, enxanserlar va saylenserlar. gen va gen kontseptsiyasi haqida tushuncha. genning zamonaviy kontseptsiyasi- bir gen- bir belgi. gen irsiy faktor, aniq uzunlik va massaga ega bo'lgan dnk ning bir bo'lagi bo'lib, bitta polipeptid zanjirining birlamchi strukturasini kodlaydi. gen ( qadimgi. -yunon. γένος — urug', kelib chiqish) — tirik organizmlar irsiyatining tarkibiy va funktsional birligi demakdir. gen - ma'lum bir polipeptid yoki funktsional rnk ketma-ketliklarini yuzaga chiqaruvchi dnk ketma-ketliklari bilan ifoda...

This file contains 6 pages in DOCX format (26.8 KB). To download "gen va gen konseptsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: gen va gen konseptsiyasi DOCX 6 pages Free download Telegram