o‘lchash usullari va vositalari fani

DOC 30 pages 1.9 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type DOC

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

suyuqlikli termometrlarning ishlash printsipi termometr ichiga o'rnatilgan termometr suyuqligining hajmi harorat ko'tarilishi yoki pasayishida o'zgarishiga asoslangan o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi jizzax politexnika instituti “servis” fakulteti "metrologiya va standartlashtirish" kafedrasi o`lchash usullari va vositalari fani laboratoriya bajarish uchun xisoboti bajardi . jizzax – 2023 1-laboratoriya ishi. temperatura o‘lchash asboblari bilan tajribalar o‘tkazish. termoelektrik termometrlar. termoelektrik termometrlarni graduirovka qilish. 1. ishning maqsadi haroratni o‘lchash asboblarini tuzilishi va ishlash prinsipi, asosiy texnik xarakteristikalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar bilan tanishish. termoelektrik termometrlarining tuzilishi va ishlash prinsipi, asosiy texnik xarakteristikalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar bilan tanishish. tajriba yo‘li bilan termoelektrik termometr yordamida haroratni o‘lchash. 2. ishning nazariy qismi kengayish termometrlari harorat o‘zgarishi bilan suyuqlik yoki qattiq jismlar hajmi yohud chiziqli o‘lchamlarning o‘zgarishiga asoslangan. suyuqlikli termometrlarning ishlash prinsipi termometr ichiga o‘rnatilgan termometr suyuqligining hajmi harorat ko‘tarilishi yoki pasayishida o‘zgarishiga asoslangan. suyuqlikli termometr shisha ballon, kapillyar naycha va rezervuardan iborat. termometrik moddaning ballon, qisman kapillyar naychada va …

2 / 30

koeffisient quyidagi formula orqali aniqlanadi. 1/grad. bu yerda: va – suyuqlikning t1 va t2 temperaturadagi hajmi; v0 – shu suyuqlikning 0 (c dagi hajmi. ( koeffisient qancha katta bo‘lsa, hajmiy kengayishi temperaturasining 1 (c ga o‘zgarishiga shuncha ko‘proq moslashadi. o‘lchashning maqsadi va diapazoniga qarab termometrlar kengayish koeffisienti kichik bo‘lgan turli markali (gost 1224-71) shishalardan ishlanadi. kengayish termometrlarining yana bir vakillari bo‘lgan dilatometrik va bimetalli termometrlarning ishlash prinsipi harorat o‘zgarishida qattiq jism chiziqli miqdorining o‘zgarishiga asoslangan. harorat o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lgan qattiq jism chiziqli miqdorining o‘zgarishi formula orqali quyidagicha ifodalanadi: lt = l0( 1+ ), bu yerda: lt – t haroratda qattiq jismning uzunligi; l0 – shu jismning 0 °c dagi uzunligi; – o‘rtacha chiziqli kengayish koeffisient (0 °c dan t °c gacha bo‘lgan haroratlar oralig‘ida). 1.1-rasmda dilatometrik termometrning tuzilish sxemasi tasvirlangan. 1.1-rasm. dilatometrik termometrning ko‘rinishi bu asbobda sezgir element sifatida katta chiziqli kengayish koeffisientiga ega bo‘lgan material (jez va mis) dan …

3 / 30

n oshmagan haroratlar uchun naycha jezdan, sterjen esa invardan ishlanadi, undan yuqori haroratlar uchun naycha zanglamas po‘latdan, sterjen esa kvarsdan ishlanadi. afzalliklari: ishonchliligi va sezgirligi yuqori. kamchiliklari: asbob o‘lchamlarining kattaligi, haroratning bir nuqtada emas, balki hajmda o‘lchanishi, issiqlik inersiyasining kattaligi, ko‘rsatkichlarni masofaga uzatish mumkin emas. bimetall termometrlarning sezgir elementi kavsharlangan ikkita plastinkadan tayyorlangan prujinadan iborat. bu plastinkalar issiqlikdan kengayish harorat koeffisienti turlicha bo‘lgan metallardan tayyorlanadi. temperatura o‘zgarganda plastinkalar uzayadi. plastinkalar bir-biriga nisbatan siljiy olmaganligi sababli prujina issiqlikdan kengayish harorat koeffisienti kam bo‘lgan plastinka tomonga og‘adi. plastinkalar uzayishining harorat koeffisienti farqi qancha katta bo‘lsa, prujinaning harorat o‘zgarishidagi og‘ishi shuncha ko‘p bo‘ladi. 1.2-rasmda yassi plastinkali bimetall termometrning tuzilish sxemasi ko‘rsatilgan. harorat o‘zgarishi bilan bimetall prujina 1 pastga egiladi. tortqi 2 strelka 4 ni o‘q 3 atrofida aylantiradi. strelka shkala 5 da o‘lchanayotgan harorat qiymatini ko‘rsatadi. 1.2- rasm. yassi plastinkali bimetalli termometrning tuzilish sxemasi. bimetall plastinka qo‘llanilganda o‘lchashning yuqorigi chegarasi pastki plastinka tayyorlangan …

4 / 30

bilan xarakterlanadi. r=(((1/((2)rq bunda: ((1 va ((2 – (1 va (2 to‘lqin uzunliklarining nurlanish qobiliyati koeffisenti. rq – qora jism uchun (1 va (2 to‘lqinlar uzunligi ravshanligi nisbati. fotoelementli rangli pirometrning prinsipial sxemasi 1.5-rasmda ko‘rsatilgan. radiasion pirometrlar qizdirilgan jismning haroratini o‘lchashga mo‘ljallangan. pirometr optik tizim (linza, oyna) bilan ta’minlangan. tizim nurlarni mitti termobatareya, qarshilik termometri va termistorlardan iborat o‘zgartkichga to‘playdi. o‘lchash asbobi sifatida millivoltmetr, avtomatik potensiometr va muvozanatlashtirilgan ko‘priklar qo‘llaniladi. 1.5-rasm. spektral nisbatli pirometrning prinsipial sxemasi: 1-ob’yektiv; 2-obtyurator; 3-fotoelement; 4-kuchaytirgich; 5- logarifmlovchi qurilma; 6-o‘lchash asbobi. 1.6-rasmda termobatareyali radiatsion pirometrlarning prinsipial sxemasi ko‘rsatilgan. 1.6-rasm. radiasion pirometrning prinsipial sxemasi: 1-linza; 2-okulyarli teleskop; 3-yig‘uvchi diafragma; 4- termobatareya; 5- rangli shisha. xulosa pirometrlarning ko‘rsatishlarini masofaga uzatish yoki avtomatik ravishda yozib olish va ular yordamida haroratni rostlash mumkin. 2500 (c gacha haroratni o‘lchashda pirometr ko‘rsatishlarining xatoligi (1,5 % dan, 2500 (c dan ortiq haroratni o‘lchanganda esa (2,5 % dan oshmaydi. 3. ishning mazmuni 1. termoelektrik …

5 / 30

elektrik termometrlar yordamida haroratni o‘lchash. 2- laboratoriya ishi. manometrik va suyuqlik termometrlarning ko‘rsatkichlarini solishtirma taxlili. 1. ishning maqsadi manometrik va suyuqlikli termometrlarining tuzilishi va ishlash prinsipi, asosiy texnik xarakteristikalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar bilan tanishish. tajriba yo‘li bilan manometrik va suyuqlik termometrlarining ko‘rsatkichlarini solishtirish va xatoligini aniqlash. 2. ishning nazariy qismi 1. suyuqlikli termometrlar suyuqlikli termometrlarning ishlash prinsipi termometr ichiga o‘rnatilgan termometrik suyuqlikning hajmi harorat ko‘tarilishi yoki pasayishida o‘zgarishiga asoslangan. suyuqlikli termometr shisha ballon, kapillar naycha va rezervuaridan iborat. termometrik moddaning ballon, qisman kapillyar naychada va rezervuaridagi bo‘sh qismi inert gaz bilan to‘ldiriladi yoki vakuumda bo‘lishi mumkin (harorat +100 °c dan past bo‘lganida). to‘ldirilgan kapillyar yoki shkala bo‘linmasining yuqori bo‘linmasidan chiqib turgan kapillyar naychaning bir qismi termometrning o‘ta qizib ketishidan va buzilib qolishidan himoya qiladi. rezervuar va kapillyarning bir qismi tushirilib, o‘lchanayotgan muhitning harorati sel’siy gradusida darajalangan kapillyardagi suyuqlik sathining holatiga ko‘ra aniqlanadi. konstruksiyasi jihatidan suyuqlikli termometrlar ikki turga, tayoqcha shaklidagi va …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchash usullari va vositalari fani"

suyuqlikli termometrlarning ishlash printsipi termometr ichiga o'rnatilgan termometr suyuqligining hajmi harorat ko'tarilishi yoki pasayishida o'zgarishiga asoslangan o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi jizzax politexnika instituti “servis” fakulteti "metrologiya va standartlashtirish" kafedrasi o`lchash usullari va vositalari fani laboratoriya bajarish uchun xisoboti bajardi . jizzax – 2023 1-laboratoriya ishi. temperatura o‘lchash asboblari bilan tajribalar o‘tkazish. termoelektrik termometrlar. termoelektrik termometrlarni graduirovka qilish. 1. ishning maqsadi haroratni o‘lchash asboblarini tuzilishi va ishlash prinsipi, asosiy texnik xarakteristikalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar bilan tanishish. termoelektrik termometrlarining tuzilishi va ishlash prin...

This file contains 30 pages in DOC format (1.9 MB). To download "o‘lchash usullari va vositalari fani", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchash usullari va vositalari… DOC 30 pages Free download Telegram