nafosat falsafasi

PDF 16 sahifa 711,5 KB Bepul yuklash

16 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 711,5 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 16

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 16

nafosat falsafasi. reja: 1.estetika tushunchasining mohiyati. dunyoni estetik idrok etishning mohiyati va uning ijtimoiy ma’naviy hayotdagi roli. 2.estetikaning kategoriyalari. estetika kategoriyalarining o‘zaro aloqadorligi. tayanch tushunchalar: estetika, nafosat, go’zallik, ulug‘vorlik, tubanlik, fojeaviylik, kulgililik, san’at, dinshunoslik, sotsiologiya, ruhshunoslik. estetika fanining predmeti va tadqiqot doirasi, falsafiy fanlar tizimida estetikaning o‘rni. estetika yoxud nafosat falsafasi eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xviii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714— 1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi g. leybnits (1646- 1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. leybnits inson ma’naviy olamini uch sohaga: aql – idrok, iroda-ixtiyor, his-tuyg’uga bo’ladi va ularning har birini alohida falsafiy jihatdan …

2 / 16

hegel esa o’z ma’ruzalarining kirish qismida yozadi: «estetika» degan nom muvaffaqiyatsiz chiqqani va yuzaki ekani sababli boshqa atama qo’llashga urinishlar bo’ldi. so’zning o’z-o’zicha bizni qiziqtirmasligini nazarda tutib, biz «estetika» nomini saqlab qolishga tayyormiz, buning ustiga, u odatiy nutqqa singishib ketgan. shunga qaramay, mazkur fan mazmuniga javob beradigan ibora, bu – “nafosat falsafasi», «san’at falsafasi» yoki yana ham aniqroq qilib aytganda – «badiiy ijod falsafasi»1. hegelning «estetika» atamasidan ko’ngli to’lmaganligiga jiddiy sabablar bor. bulardan biri – yuqorida uning o’zi aytib o’tgan fikrlari bo’lsa, ikkinchisi – mazkur so’zning barcha his- tuyg’ularga taalluqliligi. vaholanki, bu fan faqat nafosatli his tuyg’ular va ularning ziddini nazarda tutadi. ayniqsa, mana shu ikkinchi sababga ko’ra, «estetika» atamasining talabga javob berishi shubhali. buning ustiga allaqachon mazkur fan tadqiqot doirasi san’at hududidan chiqib, inson hayotining deyarli barcha sohalariga yoyilib ketgan. shu bois «nafosatshunoslik» atamasi ham ilmiy muomalaga kiritildi. zero mazkur atamaga asos bo’lgan «nafis», «nafislik», «nafosat» so’zlari o’z qamrovi …

3 / 16

ni go’zallashtirish, tabiatdagi nafosat borasidagi muammolar bilan ham shu fan shug’ullanadi. demak, uning qamrovini san’atning o’zi bilangina chegaralab qo’yishga haqqimiz yo’q. zero bugungi kunda inson o’zini o’rab turgan barcha narsa-hodisalarning go’zal bo’lishini, har qadamda nafosatni his etishni istaydi: biz taqib yurgan soat, biz kiygan kiyim, biz haydayotgan mashina, biz uchadigan samolyot, biz yashayotgan uy, biz mehnat qiladigan ishxona, biz yurgizayotgan dastgoh, biz yozayotgan qalam, biz dam oladigan tomoshabog’lar – hammasidan nafis bir ruh ufurib turishi lozim. yuqorida aytilganlardan kelib chiqsak, «go’zallik falsafasi» degan ibora bu fanning mohiyatiga ko’proq mos keladi. negaki, u faqat san’atdagi go’zallikni emas, balki insondagi, jamiyat va tabiatdagi go’zallikni ham o’rganadi. shuningdek, go’zallikdan boshqa ulug’vorlik, fojeaviylik, kulgililik, mo’’jizaviylik, xayoliylik, uyg’unlik, noziklik singari ko’pdan-ko’p tushunchalar mavjudki, ularni tadqiq etish ham estetika fanining zimmasida. lekin, bu o’rinda, shuni unutmaslik kerakki, mazkur tushunchalarning har birida go’zallik, bir tomondan, unsur sifatida ishtirok etsa, ikkinchi tomondan, ularning o’zi go’zallikka nisbatan unsur vazifasini …

4 / 16

i shahar chetida o’sib chiqqan axlat «tog’i»ga qarab zavqlanmaysiz. chunki arslonxon minorasi me’morlik san’ati asari sifatida go’zallik qonuniyatlari asosida bunyod etilgan; tog’ esa tabiat yaratgan ulug’vor go’zallik. zavod mo’risida ham, axlat «tog’»ida ham hajm, miqdor boru, lekin bir narsa –go’zallik etishmaydi. minora bilan tog’dagi hajmni salobatga aylantiruvchi unsur, bu – go’zallik. fojeaviylik xususiyatida ham go’zallikning ishtirokini ko’rish mumkin. misol sifatida lev tolstoyning «urush va tinchlik» romanidagi austrlitsda bo’lib o’tgan rus va frantsuz qo’shinlari to’qnashuvidan so’ng, jang maydonida yarador bo’lib yotgan knyaz andrey bolkonskiyni eslaylik: bir qo’lida bayroq dastasini ushlagancha, ko’m-ko’k maysada moviy osmonga qarab yotgan, oppoq mundirli botir yigit – bayroqdor zobitning tepasiga kelgan napoleon uni o’lgan deb o’ylab, bu manzaradan hayratlanib: «mana bu – go’zal o’lim!», deydi. bu o’rinda asar qahramonining o’limi – fojeaviylik, o’limning qahramonlikka aylanishi – ulug’vorlik; fojeaviylik bilan ulug’vorlik xususiyatlarining omuxtalashuvi natijasida esa go’zal manzara, qayg’uli va ulug’vor go’zallik vujudga kelgan. shuning uchun ham napoleonning hayrotomuz …

5 / 16

bajarishda estetika san’atning ko’makchisi, etakchisi hisoblanadi. estetika bir tomondan, san’atning paydo bo’lishidan tortib, uning turlariyu janrlarigacha, san’at asarining ichki murvatlaridan tortib, san’atkorning ijodkorlik tabiatigacha bo’lgan barcha jarayonlarni o’rganadi. ikkinchi tomondan, san’at uchun umumiy qonun-qoidalarni ishlab chiqadi va tadbiq etadi. uchinchi tomondan esa, san’at asarini idrok etayotgan kishi ruhidagi o’zgarishlarni nafosat nuqtai nazaridan tadqiq qiladi. shunday qilib, estetika san’atni to’la qamrab oladi va uning ich-ichiga kirib boradi: badiiy asarning yaratilish arafasidagi shart-sharoitlardan tortib, to u bunyodga kelib, asl egasi – idrok etuvchiga etib borgunigacha bo’lgan va undan keyingi jarayonlarni tadqiq etadi hamda ulardan nazariy xulosalar chiqaradi. zero «san’at falsafasi» iborasining siri ana shunda. estetika – falsafiy fanlardan biri. falsafa esa fanlarning podshosidir. darhaqiqat, u fanlar podshosi sifatida barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlarni o’z qamroviga olib, ulardan umumiy xulosalar chiqarib, shular asosida insoniyatni haqiqat tomon etaklaydi. shu bois tafakkurni falsafaning predmeti deb atash maqsadga muvofiq. estetika esa falsafiy fan sifatida …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 16 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"nafosat falsafasi" haqida

nafosat falsafasi. reja: 1.estetika tushunchasining mohiyati. dunyoni estetik idrok etishning mohiyati va uning ijtimoiy ma’naviy hayotdagi roli. 2.estetikaning kategoriyalari. estetika kategoriyalarining o‘zaro aloqadorligi. tayanch tushunchalar: estetika, nafosat, go’zallik, ulug‘vorlik, tubanlik, fojeaviylik, kulgililik, san’at, dinshunoslik, sotsiologiya, ruhshunoslik. estetika fanining predmeti va tadqiqot doirasi, falsafiy fanlar tizimida estetikaning o‘rni. estetika yoxud nafosat falsafasi eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xviii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilo...

Bu fayl PDF formatida 16 sahifadan iborat (711,5 KB). "nafosat falsafasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: nafosat falsafasi PDF 16 sahifa Bepul yuklash Telegram