mezolit davri arxeologiyasi

DOC 9 pages 57.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 57.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

aim.uz mezolit davri arxeologiyasi reja: 1. mezolit davrining o'rganilish darajasi, xronologiyasi va davrlashtirish. 2. yevropa hududida mezolit. 3. rossiya va kavkaz hududida mezolit. 4. o'rta osiyoning mezolit davri yodgorliklari. 5. mezolit davri san'ati. adabiyotlar: 1. karimov i.a. yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – t., 2008. 2. karimov i.a. tarixiy xotirasiz kelajak yo’q. – t., 1998. 3. annayev t., tilovov b., xudoyberdiyev sh. boysun arxeologik yodgorliklari. – t., 1999. 4. kabirov j., sagdullayev a. o'rta osiyo arxeologiyasi. – t., 1990. 5. sagdullayev a. qadimgi o’rta osiyo tarixi. – t., 2004. 6. avdusin d.a. osnovi arxeologii. – m., 1989. 7. amalrik a.s., mongayt a.l. chto takoe arxeologiya. – m., 1966. 8. amalrik a.s., mongayt a.l. v poiskax ischeznuvshix tsivilizatsiy. m., nauka, 1966. 9. arxeologi rasskazivayut. tadjikgosizdat. – stalinabad, 1959. 10. drevnie tsivilizatsii. – m., misl, 1989. 11. islamov u.i. peshera machay. – t., 1975. 12. islamov u.i. obishirskaya kultura. – t., 1980. …

2 / 9

an topilgan va o’rganilgan. mezolit davrining xususiyati, chegarasi va atalishi haqida arxeologlar orasida hozirgacha qizg’in baxslar mavjud. bir guruh olimlar bu davrga qadimgi tosh asrining alohida bosqichi sifatida qarasalar, boshqalari tosh asridan so’nggi bosqichi deb biladilar. ammo keyingi tadqiqotlar tosh qurollar shakli, qo’llanilishi va ishlash texnikasidagi o’zgarishlar va yangi xususiyatlarni aniqlashi natijasida tosh davrining o’rta bosqichi ekanligi e’tirof etildi. mezolit davrining quyi va yuqori chegarasini belgilashda ham turli fikr va mulohazalar mavjud. ko’pgina olimlar mezolit davrining chegarasini aniqlashda geografik muhitga suyansa, boshqalari toshni ishlash texnikasiga asoslanadilar. uchinchi guruh olimlar esa bu masalada ho’jalik mashg’ulotlarini birinchi o’ringa qo’yadilar. mezolit davri tabiiy sharoiti muzlikning erishi bilan o’zgardi. muzlikning shimolga chekinishi natijasida ko’plab ko’llar, o’simliklar o’sishi uchun yaroqli erlar, botqoqliklar ko’paydi. dastlabki bosqichda ya’ni 100 000-85000 yillar davomida iqlim subtropik bo’lib, poleolitga ancha yaqin edi. keyinchalik miloddan avvalgi 85000-50000 yillar davomida issiq va quruq iqlim shakllana boshladi. janubda iqlim yaxshilanib, bu paytda ko’plab …

3 / 9

va zakovatining natijasi bo’ldi. o’q yoyning kashf etilishi mezolit davri ishlab chiqaruvchi kuchlarining o’ziga xos inqilobi edi. avval otiladigan (uloqtiriladigan) qurollar ishlatilar edi. u ma’lum ma’noda jismoniy kuch talab etgan. yangi sharoitda esa ming yillar davomida shakllangan ov madaniyati o’zgaradi. ov ob’ekti ham shunga mos holda o’zgarishi tufayli yangi qurolga ehtiyoj sezila boshlaydi. mezolit davrida kichik hayvonlarning tarqalishi ov usulining o’zgarishiga olib keladi. o’q-yoyning paydo bo’lishi ishlab-chiqarish kuchlarining rivojlanishini taqozo etib, quyidagi xususiyatlar bilan bog’liq edi: - fizik qonuniyat - o’qning tezligi - kinetik kuch (energiya) ni idrok etish uzoq yillik malaka va ko’nikma taqozasi; insonning (kashf etilishi bilan) birinchi marta kinetik energiyadan maxsus asbob yordamida foydalanishi; - aqlning rivojlanishi (hayvonlarni orqasidan quvib, chuqurga xaydash emas, balki ularni o’q-yoy otib ovlash) va faoliyatning ongliligi; - itni qo’lga o’rgatilishi; - mezolitda ovchilik ho’jaligi bilan birga baliqchilik va terimchilik mashg’ulotlarini ham o’z ahamiyatini yo’qotmagan ekanligi; - ovchilikda individual harakatlarning ko’zga tashlanish (it …

4 / 9

kllarini vujudga keltirishi lozim edi. shunday bo’ldi ham, natijada: - iste’moldan ancha ortiq o’lja topila boshladi; - yarador hayvonlar, tirik hayvon bolalari paydo bo’ldi va ular oziq-ovqat zahirasi sifatida g’amlandi; - hayvonlar birin ketin qo’lga o’rgatila boshlandi. mezolit davri bosqichlari va yodgorliklarini yevropa va markaziy osiyo xususan, o’zbekiston moddiy madaniyat o’rganilishi misolida ko’rib chiqamiz. yevropada mezolit davri 2 bosqichga bo’lib o’rganiladi: 1. ilk mezolit – azill. 2. so’nggi mezolit – tardenula. bu davrlar fransiya hududlarida dastlab topilgan va o’rganilgan mezolit makonlari nomi bilan ataladi. azil davrining tosh qurollarida madlen tipi saqlanib qolgan. azilliklar madlenliklarning vorislari hisoblanadi. azilda o’ziga xos, qalamtarosh tig’iga o’xshash maxsus o’tkir tosh parrakchalari keng tarqalgan. bu davrning asosiy quroli mayda chaqmoqtosh qurollar – mikrolitlar hisoblanadi. mikrolit (mikros-kichik, litos-tosh) qurollarning aksariyati o’q uchi vazifasini bajarib, asosan tol bargi shaklida bo’lgan. tardenula makonlarida ham mikrolitlar uchraydi. ammo bu makonlardagi chaqmoqtosh parchalari juda mayda- 1-2 sm ni tashkil etadi. ular …

5 / 9

arishlar yuz beradi. qadimgi tosh asrining yirik hayvonlari asta-sekin yo’qolib, ular o’rniga arxar, muflon, tog’ echkilari, bug’u, jayron, saygoq, arslon, kabi hayvonlar ko’paya boshladi. shuningdek, o’rta osiyoda issiqtalab o’simliklar – yovvoyi boshoqli o’simliklar va daraxtlar ko’paya boshladi. tabiatdagi bu o’zgarishlar odamlarining turmush tarziga ham ta’sir etdi. bu davrda odamlar pomir, tyanshan tog’lari yon bag’irlarida, kaspiy bo’ylarida, markaziy qozog’istondan turkman-xuroson tog’larigacha bo’lgan erlarda makon quradilar. o’zbekiston hududida mezolit yodgorliklari arxeolog olimlar tomonidan keng o’rganilgan. farg’ona vodiysidagi obishir i, obishir v g’or makonlari ahamiyatlidir. obishir i xaydarkon shaharchasidan 4-5 km uzoqlikda joylashgan bo’lib, g’orning kengligi 25,5 m, balandligi 12 m.ni tashkil etadi. bu yerdan mikrolitlar, parrakchalar, nukleuslar, bigiz, qirg’ich, pichoq-qadamalar topilgan. obishir v makoni obishir i g’ori yaqinida joylashgan, kengligi 8 m, balandligi 10 m va chuqurligi 4-5 m. g’or 3 ta madaniy qatlamdan iborat bo’lgan. bu erdan ham pichoq-qadamalar, qirg’ichlar, teshgichlar topilgan. moddiy manbalar ichida yovvoyi hayvonlarning suyaklari ham mavjud bo’lgan. …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mezolit davri arxeologiyasi"

aim.uz mezolit davri arxeologiyasi reja: 1. mezolit davrining o'rganilish darajasi, xronologiyasi va davrlashtirish. 2. yevropa hududida mezolit. 3. rossiya va kavkaz hududida mezolit. 4. o'rta osiyoning mezolit davri yodgorliklari. 5. mezolit davri san'ati. adabiyotlar: 1. karimov i.a. yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – t., 2008. 2. karimov i.a. tarixiy xotirasiz kelajak yo’q. – t., 1998. 3. annayev t., tilovov b., xudoyberdiyev sh. boysun arxeologik yodgorliklari. – t., 1999. 4. kabirov j., sagdullayev a. o'rta osiyo arxeologiyasi. – t., 1990. 5. sagdullayev a. qadimgi o’rta osiyo tarixi. – t., 2004. 6. avdusin d.a. osnovi arxeologii. – m., 1989. 7. amalrik a.s., mongayt a.l. chto takoe arxeologiya. – m., 1966. 8. amalrik a.s., mongayt a.l. v poiskax ischeznuvshix tsivilizatsiy. m., n...

This file contains 9 pages in DOC format (57.5 KB). To download "mezolit davri arxeologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: mezolit davri arxeologiyasi DOC 9 pages Free download Telegram