elektrotexnika fanining maqomi va vazifalari

DOC 197 pages 3.4 MB Free download

197 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.4 MB

File type DOC

Pages 197

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 197

o’zbekiston respublikasi xalq 1-mavzu: kirish. elektrotexnika fanining maqsad va vazifalari. fanning rivojlanish tarixi va hozirgi zamondagi asosiy tushunchalari. boshqa fanlar bilan aloqasi. kasbga yo’naltirishda elektrotexnika fanining mazmuni va o’ziga xos xususiyatlari. reja: 1. fanning qonuniyatlari yaratilishi haqidagi tarixiy ma’lumotlar. 2. «elektrotexnika va radiotexnika asoslari» fanining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi. 3. fanning elektrotexnika umumiy ta’lim tarmog‘ida tutgan o‘rni. tayanch iboralar: elektr maydon, magnit maydon, elektr zaryad, rezistorlar, induktiv cho‘lg‘amlar, aktiv qarshilik, induktiv qarshilik, sig‘im qarshilik, kondensatorlar, ferromagnit materiallar. 1. fanning qonuniyatlari yaratilishi haqidagi tarixiy ma’lumotlar. o‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng o‘tgan vaqt davomida butun halq xujaligini keng elektrlashtirish bo‘yicha ko‘pgina muhim ishlar amalga oshirildi. muxandis-magistr va bakalavrlar mamlakatimiz oldida turgan yirik vazifalarni ilmiy asoslarda muvaffaqiyatli xal qilishlari uchun keng nazariy bilimlarga ega bo‘lishlari va ularni amaliyotda tadbiq eta olishlari zarur va shartdir. «elektrotexnikaning nazariy asoslari» kursida nazariy masalalarni ko‘rib chiqish amaliyotdagi masalalar bilan o‘zviy bog‘liqligi sababli ushbu kurs muxandis va bakalavr-elektriklarni tayyorlashda …

2 / 197

exanik ta’sirini miqdoriy nisbatlarini birinchi bo‘lib fransuz olimi kulon 1875 yilda aniqladi. shu vaqtning o‘zida kulon elektr zaryadlari va magnit massalari o‘rtasidagi katta tafovutlar borligiga e’tiborni qaratdi. magnit hodisalarining haqiqiy tabiatini ochilishi o‘tgan xix asrning boshlariga to‘g‘ri keldi. 1820 yilda ersted elektr tokining magnit strelkasiga mexanik ta’sirini kursatuvchi tajribalarni o‘tkazdi. shu yilning o‘zida amper tokli solenoid o‘zining ta’siriga ko‘ra magnitga o‘hshashini isbotladi va doimiy magnitlarni hosil bo‘lishining haqiqiy sababi magnit jism ichidagi qandaydir kichik elementar konturlardan oqayotgan elektr tokidir degan farazni o‘rtaga tashladi. shunday qilib, amalda magnit massalari mavjud emas ekanligi to‘g‘risidagi tassavurga kelindi. 1831 yilda faradey elektromagnit induksiyasi hodisasini kashf etdi. 1833 yilda rus akademigi e.x.lens birinchi bo‘lib o‘ta muhim holatni, ya’ni ersted va faradey tomonidan kashf etilgan hodisalarning umumiyligi va biri-biriga aylanishi mumkinligini kashf etdi. e.x.lens elektrodinamikaning fundamental tamoyili – induksiyalangan tokning yo‘nalishini aniqlovchi elektromagnit inersiyasi tamoyilini yaratdi. elektromagnit maydoni nazariyasi maksvell tomonidan 1873 yilda “elektr va magnitizm …

3 / 197

arakat qiluvchi exm lari va boshqa qurilmalarning o‘ta murakkablashib ketishi sharoitida tahlil qilishning shunday umumlashtiruvchi usullarini yaratish zaruriyati hosil bo‘lmoqdaki, ular yordamida ushbu murakkab tizimlar va elektr zanjirlarining tarkibiy qismlari bo‘lgan to‘liq alohida komplekslar o‘zlarining umumlashtirilgan parametrlari yordamida tahlil qilinadi. zanjir elementlarining shunday komplekslari bo‘lib, masalan, elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi generatsiya qurilmalari, elektromagnit energiyasini o‘zatuvchi yoki o‘zgartiruvchi qurilmalar (elektroenergetika tizimida); radio va teleeshittirishlar tizimi, simli aloqa tizimlari va boshqa nazorat hamda boshqarishga mo‘ljallangan zamonaviy tizimlarda elektromagnit signallarni ishlab chiqaruvchi generatorlar, kuchaytirgich va o‘zgartirgichlar: exm laridagi differensiyalash, integratsiyalash, mantiqiy jarayonlarni bajaruvchi bloklar va hokazolar qabul qilinishi mumkin. ushbu alohida komplekslar o‘z tarkibiga zanjirning alohida chiziqli elementlarini oladi. masalan, parametrlari tokka bog‘liq bo‘lmagan rezistorlar, induktiv cho‘lg‘amlar, kondensatorlar va chiziqli bo‘lmagan, parametrlari tok yoki kuchlanishga bog‘liq bo‘lgan elektron lampalar, tranzistorlar, ferromagnit o‘zakli induktiv g‘altaklar va hokazo. ushbu elementlar komplekslar ichida har xil usullarda bir-biri bilan bog‘lanib ancha murakkab elektr zanjirlarini hosil qiladi. komlekslarning …

4 / 197

ariyasi hamda elektr va magnit zanjirlar nazariyasining asosiy tushunchalari va qonunlari» deb nomlanib, o‘z ichiga fizika kursidan ma’lum bo‘lgan tushuncha va bilimlardan foydalangan holda elektromagnit hodisalarni yoritib beruvchi tushuncha va qonunlarni umumlashtiradi, elektr, magnit zanjirlari nazariyasiga tegishli tushuncha va qonuniyatlarni rivojlantirib beruvchi ta’riflar va aniqliklarni o‘z ichiga oladi. birinchi qism «fizika» va «elektrotexnikaning nazariy asoslari» fanlari o‘rtasida bog‘lovchi kurs vazifasini o‘taydi hamda elektr va magnit zanjirlarida, elektromagnit maydonlarida sodir bo‘ladigan jarayonlar to‘g‘risida fizikaviy tushunchalar va tasavvurlarni beradi. 2. «elektrotexnika va radiotexnika asoslari» fanining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi. «elektrotexnika va radiotexnika asoslari» fani umum texnika fanlari ichida elektroenergetika, elekrotexnika, elektromexanika, avtomatika, telemexanika, informatsion o‘lchash va hisoblash texnikasi mutaxassisliklariga kadrlarni tayyorlashda asosiy o‘rinni egallaydi. xususan, «elektroenergetika» yo‘nalishida o‘qitilayotgan «elektrotexnika materiallari», «elektronika asoslari», «elektromexanika», «elektr energiyasini ishlab chiqarish, o‘zatish va taqsimlash», «o‘tish jarayonlari» kabi fanlar bilan o‘zviy bog‘langan. sanab o‘tilgan fanlardan nazariy bilimlarni «elektrotexnika va radiotexnika asoslari» fanidagi dastlabki bilimlarsiz egallab bo‘lmaydi. ammo …

5 / 197

nergetik jarayonlarni to‘g‘ri tushunib etmasdan elektr energiyasini ishlab chiqarish, o‘zatish va iste’mol qilishning tub mohiyatini anglash mumkin emas. elektr energiyasining murakkab qirralaridan uning ko‘zga ko‘rinmasligi, rang va xidi yo‘qligi, eng asosiysi inson tanasi bilan tokli o‘tkazgichga tegishi natijasida sezishi hisoblanadi. ko‘p hollarda insonning tok ta’siriga tushib qolishi salbiy oqibatlarga olib keladi. zanjirdan tok yurishi uchun uchta asosiy shartning bajarilishi har bir elektr energetikasi qurilmasiga tegishli. bularga: 1) o‘zgaruvchan yoki o‘zgarmas tok manbasining mavjudligi; 2) o‘tkazgich va iste’molchining mavjudligi; 3) 1 va 2 dagi shartlar o‘zaro kontur hosil qilishi hamda ushbu konturning berk bo‘lishi kiradi. berk konturlardagi elektromagnit energiyasining zanjirning asosiy elementlari hisoblangan aktiv qarshilik (r), induktiv qarshilik (l) va sig‘im qarshiligi (s) da o‘zgartirilishi, bu jarayonlardagi qonuniyatlar tahlili mazkur to‘plamda qaraladi. nazariy bilimlarni puxta egallash talabalarni boshqa mutaxassislik fanlaridan sifatli bilim olishi uchun asos bo‘ladi. shu sababli «elektrotexnikaning nazariy asoslari» fanining umumiy ta’lim tarmog‘ida tutgan o‘rni beqiyosdir. nazorat savollari: 1. …

Want to read more?

Download all 197 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektrotexnika fanining maqomi va vazifalari"

o’zbekiston respublikasi xalq 1-mavzu: kirish. elektrotexnika fanining maqsad va vazifalari. fanning rivojlanish tarixi va hozirgi zamondagi asosiy tushunchalari. boshqa fanlar bilan aloqasi. kasbga yo’naltirishda elektrotexnika fanining mazmuni va o’ziga xos xususiyatlari. reja: 1. fanning qonuniyatlari yaratilishi haqidagi tarixiy ma’lumotlar. 2. «elektrotexnika va radiotexnika asoslari» fanining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi. 3. fanning elektrotexnika umumiy ta’lim tarmog‘ida tutgan o‘rni. tayanch iboralar: elektr maydon, magnit maydon, elektr zaryad, rezistorlar, induktiv cho‘lg‘amlar, aktiv qarshilik, induktiv qarshilik, sig‘im qarshilik, kondensatorlar, ferromagnit materiallar. 1. fanning qonuniyatlari yaratilishi haqidagi tarixiy ma’lumotlar. o‘zbekiston mustaqillikka erishganidan...

This file contains 197 pages in DOC format (3.4 MB). To download "elektrotexnika fanining maqomi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: elektrotexnika fanining maqomi … DOC 197 pages Free download Telegram