morfemika(so‘z tarkibi)morfema, uning turlari. so‘z yasalishi

PPTX 18 pages 102.8 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 102.8 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

mavzu: morfemika (so‘z tarkibi) morfema, uning turlari. so‘z yasalishi mavzu: morfemika (so‘z tarkibi) morfema, uning turlari. so‘z yasalishi o‘qituvchi: b. suleymanova folklor va o‘yinlar asosida bolalar ijodkorligini rivojlantirish mavzu rejasi: 1. morfemika haqida tushuncha. 2. morfema va uning turlari. 3. so‘z yasalishi haqida ma’lumot. 4. mavzuga oid mashqlar, testlar bajarish, so‘zlarni morfemik tahlil qilish. so‘z tarkibi (morfemika) so‘zlar ko‘pincha tarkibiy jihatdan turli qismlardan iborat bo‘ladi. masalan: ish-chi-lar-ga mukofot-lar ber-il-di. shu gap tarkibidagi so‘zlar atash ma’nosini yoki grammatik ma’noni ifodalaydigan qismlarga bo‘linadi. bu qismlar asos va qo‘shimchalar deb yuritiladi. so‘zning tub ( atash) ma’nosini bildirib, mustaqil qo‘llana oladigan qism asos deyiladi: jangchi, guldon, binokor. asos so‘zda ma’noli qismlarning yetakchisi bo‘lib, u boshqa ma’noli qismlarga bo‘linmaydi. asos so‘z tarkibida albatta qatnashadi, so‘z yasalishida ham, shakl yasalishida ham ishtirok etadi. asosga qo‘shilib, atash ma’nosini anglatmay, turli ma’nolarni ifodalaydigan yoki so‘zlarni bog‘lash uchun xizmat qiladigan qism qo‘shimcha deb ataladi: uycha, olmazor, bilimdon, keltir, donoroq, …

2 / 18

ajon, kulib, yozdi, borgan, uchala; b) sintaktik shakl yasovchi qo‘shimchalar so‘zlarni bir-biriga bog‘laydigan qo‘shimchalardir. bularga kelishik (xatni yozdi, uydan keldi), egalik (akamning kitobi, kollejimiz qizlari), shaxs-son (men keldim, sen yozding) qo‘shimchalari kiradi. bu qo‘shimchalar sintaktik munosabat shakllari ham deyiladi. o‘zbek tilida qo‘shimchalarning asosga qo‘shilish tartibi quyidagicha: asos+so‘z yasovchi qo‘shimcha+lug‘aviy shakl yasovchi qo‘shimcha+sintaktik shakl yasovchi qo‘shimcha. qo‘shimchalar tuzilishiga ko‘ra ikki xil bo‘ladi: sodda qo‘shimchalar boshqa qo‘shimchalarga ajralmaydi: yash+a, suv + sira. murakkab qo‘shimchalar kamida ikkita qo‘shimchaning qo‘shilishidan hosil bo‘ladi: nam+-garchilik, yordam+lash, xom+ligicha, ota+larcha, tep+kila. bunday qo‘shimchalar ma’lum bir so‘z tarkibidagina ajralmas holatga kelib qolgan, boshqa o‘rinlarda ular tarkiban ajratilishi mumkin: odamgarchilik so‘zi tarkibidagi –garchilik murakkab qo‘shimcha. ammo zargar, suvchi, yaxshilik so‘zlarida uchta mustaqil sodda qo‘shimchadir. so`z yasovchi qo‘shimchalar: - chi: gulchi, suvchi -dosh: sirdosh, sinfdosh -kor(-kar,-gar,gor): paxtakor,zargar, miskar, talabgor -kash: tuyakash, aravakash -choq,-chak,-chiq: maqtanchoq, kuyunchak, qizg‘anchiq; -gir,-g‘ir,-kir, -qir,-qur: sezgir, topqir, o‘tkir, olg‘ir,uchqur; -k (-ik,-uk,-ak): chirik, teshik, tuzuk, g‘alvirak; -q(-uq,-iq): iliq, siniq, …

3 / 18

himchalardir. bularga kelishik (xatni yozdi, uydan keldi), egalik (akamning kitobi, kollejimiz qizlari), shaxs-son (men keldim, sen yozding) va zamon (bordim, boryapman, bormoqchiman), mayl (-sa) qo‘shimchalari kiradi. bu qo‘shimchalar sintaktik munosabat shakllari ham deyiladi. sintaktik shakl yasovchi qo`shimchalar: 1. egalik qo`shimchalari: egalik qo‘shimchalari oxiri unli bilan tugagan otlarga birlikda -m, -ng, -si; ko‘plikda -miz, -ngiz, -(lar)i shaklida; undosh bilan tugagan otlarga birlikda -im, -ing, -i; ko‘plikda -imiz, -ingiz, -i shaklida qo‘shiladi: birlik ko‘plik i shaxs otam, qalamim otamiz, qalamimiz ii shaxs otang, qalaming otangiz, qalamingiz iii shaxs otasi, qalami ota(lar)i, qalam(lar)i quyidagi so‘zlarga egalik qo‘shimchalarini qo‘shib turlang: yurak, etak, idrok, ittifoq, qishloq, quloq, mavqe, obro‘, daftar, bola, bobo, uzum, yer, burun, o‘g‘il, shahar. 2. kelishik qo‘shimchalari: otlarni boshqa so‘zlarga bog‘lash uchun xizmat qiladigan qo‘shimchalar kelishik qo‘shimchalari deyiladi. kelishik shakllari otlarning gapda bajaradigan sintaktik vazifalarini belgilab beradi. otlarda oltita kelishik shakli bor: kelishik nomi qo‘shimchasi so‘roqlari 1.bosh kelishik - kim? nima? qayer? …

4 / 18

plik i shaxs: boray(in), o‘qiy(in) boraylik, o‘qiylik ii shaxs: bor, o‘qi, borgin, o‘qigin boringiz, o‘qingiz iii shaxs: borsin, o‘qisin borsinlar, o‘qisinlar o‘tgan zamon fe’li birlik ko‘plik i shaxs bordim i shaxs bordik ii shaxs bording ii shaxs bordingiz iii shaxs bordi iii shaxs bordilar birlik ko‘plik i shaxs borganman i shaxs borganmiz ii shaxs borgansiz ii shaxs borgansiz iii shaxs borgan iii shaxs borganlar hozirgi zamon fe’li birlik ko‘plik i shaxs yozyapman i shaxs yozyapmiz ii shaxs yozyapmiz ii shaxs yozyapsiz iii shaxs yozyapti iii shaxs yozyaptilar birlik ko‘plik i shaxs yozmoqdaman i shaxs yozmoqdamiz ii shaxs yozmoqdasan ii shaxs yozmoqdasiz iii shaxs yozmoqda iii shaxs yozmoqdalar kelasi zamon fe’li birlik ko‘plik i shaxs bormoqchiman i shaxs bormoqchimiz ii shaxs bormoqchisan ii shaxs bormoqchisiz iii shaxs bormoqchi iii shaxs bormoqchilar buyruq-istak mayli birlik buyruq-istak mayli ko‘plik i shaxs boray i shaxs boraylik ii shaxs bor, borgin ii shaxs boringiz iii …

5 / 18

bular qisqartma so‘zlar deyiladi. mdh , ijroya qo‘mita – ijroqo‘m. 4. bir turkumdan boshqa turkumga so‘z ko‘chishi yordamida so‘z yasalishi (semantik usul) : sifat va fe’l otga, son ravishga o‘tadi: o‘g‘il bola (o‘g‘il –sifat) o‘gli keldi (otga o‘tgan). u soat birga (son) keldi. akasi bilan birga (ravish) keldi. o‘quv, yozuv, qurilish (fe’l otga o‘tgan). boshqa turkumga ko‘chgan so‘zning ma’nosi va gapdagi vazifasi ham o‘zgaradi. 5. so‘zlarni takrorlash yordamida so‘z yasalishi. bunda so‘zlar takrorlanib yangi so‘zlar yasaladi : paqpaq (o‘yin), bipbip (avtobus), xola-xola (o‘yin), yo‘l-yo‘l (rang) es-es (zo‘rg‘a). morfemik tahlil qiling: asalari, bog‘bon, ishchilarimizdan, kelibsan, yurganman, kishmish, bemaza, olib keldi, rahmdil, yaxshiroq, kitobxon, onaxonlar, uyimiz, yutuq, kamchilik, tepki, oltovlon, gultojixo‘roz, tinchlik, sermazmun, bodomqovoq, suvsira, qoloq, tuzsiz, qoloq, otalarcha, yaxshlik, qizcha, yuvdirdi, yasha, bilimdon, olmani, yozyapman, yozuv, xomligicha, madaniyat, terim, oshqozon, zargar, qadriyat, bolalik, o‘ynadi, elak, boyidik, ilmsiz, zulmkor, yigitchasiga, maktabimizning, yozaman, boraylik. e’tiboringiz uchun rahmat!!! /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "morfemika(so‘z tarkibi)morfema, uning turlari. so‘z yasalishi"

mavzu: morfemika (so‘z tarkibi) morfema, uning turlari. so‘z yasalishi mavzu: morfemika (so‘z tarkibi) morfema, uning turlari. so‘z yasalishi o‘qituvchi: b. suleymanova folklor va o‘yinlar asosida bolalar ijodkorligini rivojlantirish mavzu rejasi: 1. morfemika haqida tushuncha. 2. morfema va uning turlari. 3. so‘z yasalishi haqida ma’lumot. 4. mavzuga oid mashqlar, testlar bajarish, so‘zlarni morfemik tahlil qilish. so‘z tarkibi (morfemika) so‘zlar ko‘pincha tarkibiy jihatdan turli qismlardan iborat bo‘ladi. masalan: ish-chi-lar-ga mukofot-lar ber-il-di. shu gap tarkibidagi so‘zlar atash ma’nosini yoki grammatik ma’noni ifodalaydigan qismlarga bo‘linadi. bu qismlar asos va qo‘shimchalar deb yuritiladi. so‘zning tub ( atash) ma’nosini bildirib, mustaqil qo‘llana oladigan qism asos deyiladi:...

This file contains 18 pages in PPTX format (102.8 KB). To download "morfemika(so‘z tarkibi)morfema, uning turlari. so‘z yasalishi", click the Telegram button on the left.

Tags: morfemika(so‘z tarkibi)morfema,… PPTX 18 pages Free download Telegram