mantiq ilmini o'rganish

PDF 19 sahifa 540,8 KB Bepul yuklash

19 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 540,8 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 19

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 19

mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. tushuncha tafakkur shakli sifatida reja : 1.mantiq ilmining asosiy masalalari va ularni tadkik etish yunalishlari. 2. tafakkurning mantikiy shakllari va konunlari. formal mantikning predmeti va strukturasi. mantik ilmining fanlar tizimidagi urni. 3 tushunchalarning shakllanishi va kullanishi. 4 tushunchalarning tilda ifoda kilinishi: nom va termin, tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. 5.tushunchalar urtasidagi munosabatlar. 6.tushunchalar bilan bajariladigan mantikiy amallar: tushunchalarni chegaralash va umumlashtirish; tushunchani ta’riflash (definisiya); tushunchalarni bulish va tasniflash. fikr yuritishda tushunchalar bilan boglik xatoliklar. 1-mavzu. mantiq ilmining asosiy masalalari va ularni tadkik etish yunalishlari. tafakkur mantiq ilmining o’rganish obyekti kelib chiqishiga ko’ra arabcha bo’lgan “mantiq” (grekcha–logos) atamasi «fikr», «so’z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarga ega. uning ko’pma’noligi turli xil narsalarni ifoda qilishda o’z aksini topadi. xususan, mantiq so’zi, birinchidan, obyektiv olam qonuniyatlarini (masalan, «obyektiv mantiq», «narsalar mantig’i» kabi iboralarda), ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo’lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o’rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun-qoidalar yig’indisini (masalan, «subyektiv …

2 / 19

i maqsadini amaliyot tashkil etadi. barcha hollarda bilish insonning hayotiy faoliyati bilan u yoki bu darajada bog’liq bo’lgan, uning ma’lum bir ehtiyojini qondirishi mumkin bo’lgan narsalarni tushunib yetishga bo’ysundirilgan bo’ladi. bilish jarayonini amalga oshirar ekan, kishilar o’z oldilariga ma’lum bir maqsadni qo’yadilar. ular o’rganilishi lozim bo’lgan predmetlar doirasi, tadqiqot yo’nalishi, shakllari va metodlarini belgilab beradi. bilish murakkab, ziddiyatli, turli xil darajalarda va shakllarda amalga oshadigan jarayondir. uning dastlabki bosqichini hissiy bilish – insonning sezgi organlari yordamida bilishi tashkil etadi. bu bosqichda predmet va hodisalarning tashqi xususiyatlari va munosabatlari, ya’ni ularning tashqi tomonida bevosita namoyon bo’ladigan va shuning uchun ham inson bevosita seza oladigan belgilari haqida ma’lumotlar olinadi. hissiy bilishning barcha shakllariga xos bo’lgan xususiyatlari qatoriga quyidagilar kiradi: birinchidan, hissiy bilish obyektning (predmetning yoki uning birorta xususiyatining) subyektga (individga, to’g’rirog’i, uning sezgi organlariga) bevosita ta’sir etishini taqozo etadi. tasavvur ham bundan istisno emas. unda obrazi qayta hosil etilayotgan (yoki yaratilayotgan) predmet …

3 / 19

di. bundan kelib chiqadigan xulosa shuki, hissiy bilish tafakkur bilan uzviy bog’liq. xususan, nazariy bilimlarning chinligi oxir-oqibatda empirik talqin qilish yo’li bilan, ya’ni tajribada bunday bilimlarning obyektini qayd etish orqali asoslanadi. o’z navbatida, hissiy bilish, umuman olganda, aql tomonidan boshqarilib turadi, bilish oldida turgan vazifalarni bajarishga yo’naltiriladi, ijodiy fantaziya elementlari bilan boyitiladi. masalan, guvohlarning bergan ko’rsatmalari asosida jinoyatchining portreti (kompyuter yordamida fotoroboti yaratiladi yaqqol his qilinadi va qidiriladi. lekin, shunga qaramasdan, hissiy bilish o’z imkoniyatlari chegarasiga ega. u bizga alohida olingan predmetlar (yoki predmetlar to’plami), ularning tashqi belgilari haqida ma’lumot beradi. unda mavjud predmetlar o’rtasidagi aloqadorlik (masalan, muz bilan havoning harorati o’rtasidagi bog’lanish) o’rganilmaydi, predmetlarning umumiy va individual, muhim va nomuhim, zaruriy va tasodifiy xususiyatlari farq qilinmaydi. predmet va hodisalarning mohiyatini tushunishga tafakkur yordamida erishiladi. tafakkur bilishning yuqori-rasional (lotincha ratio – aql) bilish bosqichi bo’lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o’rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya’ni qonuniy …

4 / 19

qilish, ijtimoiy munosabatlarga kirishish kabi xislatlarni ajratib olib, «inson» tushunchasini hosil qilish mumkin. umumiy belgilarni aniqlash predmetlar o’rtasidagi munosabatlarni, bog’lanish usullarini o’rnatishni taqozo etadi. turli xil predmetlar fikrlash jarayonida o’xshash va muhim belgilariga ko’ra sinflarga birlashtiriladi va shu tariqa ularning mohiyatini tushunish, ularni xarakterlaydigan qonuniyatlarni bilish imkoniyati tug’iladi. masalan, yuqorida keltirilgan «inson» tushunchasida barcha kishilar bitta mantiqiy sinfga birlashtirilib, ular o’rtasidagi muhim bog’lanishlar (masalan, ijtimoiy munosabatlar) bilib olinadi. 2. tafakkur borliqni nafaqat bevosita, balki bilvosita tarzda ham aks ettira oladi. unda yangi bilimlar tajribaga har safar bevosita murojaat etmasdan, mavjud bilimlarga tayangan holda hosil qilishi mumkin. fikrlash bunda predmet va hodisalar o’rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. masalan, bolaning xulq-atvoriga qarab uning qanday muhitda tarbiya olganligi haqida fikr yuritish mumkin. tafakkurning mazkur xususiyati, ayniqsa, xulosaviy fikr hosil qilishda aniq namoyon bo’ladi. 3. tafakkur insonning ijodiy faoliyatidan iborat. unda bilish jarayoni borliqda real analogiga ega bo’lmagan narsalar – yuqori darajada ideallashgan obyektlar (masalan, absolyut …

5 / 19

(mulohaza) va xulosa chiqarish shaklida mavjud. tafakkur shakli fikrning mazmunini tashkil etuvchi elementlarning bog’lanish usuli, uning strukturasi (tuzilishi)dir. fikrlash elementlari deganda, predmetning fikrda ifoda qilingan belgilari haqidagi axborotlar tushuniladi. tafakkur shaklining tabiatini konkret misollar yordamida ko’rib chiqamiz. ma’lumki, ayrim predmetlar, ularning sinfi (to’plami) kishilar tafakkurida turli xil mazmunga ega bo’lgan tushunchalarda aks ettiriladi. masalan, «davlat» tushunchasida o’zining maydoniga, aholisiga, boshqaruv vositalariga ega bo’lgan siyosiy tashkilot aks ettiriladi. “milliy g’oya” tushunchasida esa millatning, xalqning kelajak bilan bog’liq orzu-havaslari, maqsadlari, tub manfaatlari ifoda etiladi. mazmun jihatidan turli xil bo’lgan bu tushunchalar mantiqiy shakliga ko’ra bir xildir: har ikkalasida predmet uning muhim belgilari orqali fikr qilingan. xususan, «o’z maydoniga egaligi», «aholisining mavjudligi», «boshqaruv vositalarining bor ekanligi», «siyosiy tashkilotdan iboratligi» davlatning muhim xususiyatlari hisoblanadi. xuddi shuningdek, «millatning orzu-havaslari, maqsadlarini aks ettirishi», «uning tub manfaatlarini ifoda etishi» milliy g’oyaning muhim belgilaridir. agar tushuncha aks ettirayotgan predmetni a bilan, unda fikr qilinayotgan muhim belgilarni, ya’ni fikrlash …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 19 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"mantiq ilmini o'rganish" haqida

mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. tushuncha tafakkur shakli sifatida reja : 1.mantiq ilmining asosiy masalalari va ularni tadkik etish yunalishlari. 2. tafakkurning mantikiy shakllari va konunlari. formal mantikning predmeti va strukturasi. mantik ilmining fanlar tizimidagi urni. 3 tushunchalarning shakllanishi va kullanishi. 4 tushunchalarning tilda ifoda kilinishi: nom va termin, tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. 5.tushunchalar urtasidagi munosabatlar. 6.tushunchalar bilan bajariladigan mantikiy amallar: tushunchalarni chegaralash va umumlashtirish; tushunchani ta’riflash (definisiya); tushunchalarni bulish va tasniflash. fikr yuritishda tushunchalar bilan boglik xatoliklar. 1-mavzu. mantiq ilmining asosiy masalalari va ularni tadkik etish yunalishlari. tafakkur mant...

Bu fayl PDF formatida 19 sahifadan iborat (540,8 KB). "mantiq ilmini o'rganish"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: mantiq ilmini o'rganish PDF 19 sahifa Bepul yuklash Telegram