qo’shma gaplar haqida

DOCX 33 стр. 53,7 КБ Бесплатная загрузка

33 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 53,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 33

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 33

qoʻshma gaplarning qurilish qoliplarini belgilash masalasi. reja: 1.qo’shma gaplar haqida 2. qo’shma gaplar tuzulishi va sematikasi 3. bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar 4. xulosa 5. foydalanilgan adabiyotlar kirish mavzuning dolzarbligi: qoʻshma gap — tuzilishiga koʻra sodda gapga oʻxshash ikki va undan ortiq predikativ birlikning intonatsiya va mazmun jihatidan bir butunlik hosil etishi bilan yuzaga keluvchi gap; gapning struktural jihatdan alohida bir turi. qoʻshma gap tuzilishi va qurilish materialiga koʻra sodda gapdan farq qiladi. sodda gapning qurilish materiali soʻz yoki soʻz birikmalari boʻlsa. qoʻshma gapning qurilish materiali sodda gaplardir. sodda gap bitta predikativ asosdan, qoʻshma gap esa ikki va undan ortiq predika-tiv asosdan tashkil topadi. bir qancha turkiy tillarda, jumladan. oʻzbek tilida, qoʻshma gaplar qanday mazmun munosabatlarini ifodalashi, grammatik belgilari, tuzilishi va intonatsiyasiga koʻra 3 asosiy turga boʻlinadi: bogʻ-lovchisiz qoʻshma gap; bogʻlangan qoʻshma gap; ergashgan qoʻshma gap. tarkibidagi predikativ birliklar oʻzaro teng bogʻlov-chilar yordamida birikkan (teng aloqali) qoʻshma gaplar bogʻlangan qoʻshma gap deyilib, …

2 / 33

otsam“ qismi ergash gap boʻlib, u bosh gapdagi (umri bir bosh uzum koʻtarib kelyapti) ishharakatning amalga oshish payti (vaqti)ni aniqlab, uni toʻldirmoqda, predikatdagi shaklga koʻra tobe holatda turibdi. mavzuning o’rganilish darajasi: qoʻshma gap va uning turlari, qoʻshma gaplarning tabiati masalalari rus va yevropa tilshunosliklari qatori oʻzbek tilshunosligida ham keng, atroflicha oʻrganilgan. bu sohada, ayniqsa, akademik gʻ.abdu-rahmonov va m.asqarovalarningxizmatlarini alohida qayd etmoq kerak. shuningdek, a. gʻulomov, h. gʻoziyev, f. kamolov, a. azizova, h. rustamov, e. azlarov, a. kononov, e. grunina, x. ab-durahmonov, a. nurmonov, n. mahmudov va boshqa ham oʻzbek tilida qoʻshma gap sintak-sisini oʻrganish va rivojlantirishga munosib hissa qoʻshganlar. keyingi yillarda (oʻtgan asrning 90-yillaridan) oʻzbek tilshunosligida qoʻshma gaplarni, umuman sintaktik hodisalarni yangicha nuqtai nazar bilan sistemaviy-struktur usulda oʻrganish boshlandi. mavzuning obyekti: qo’shma gaplar tuzulishini o’rganish. mavzuning predmeti: qo'shma gaplarning qurilish qoliplarini belgilash masalasi. kurs ishining vazifalari: qoʻshma gaplarning vazifasi — ikki yoki undan ortiq mustaqil gaplarni birlashtirish orqali ularning ma'nolarini …

3 / 33

imkonini yaratadi. 1.qo’shma gaplar haqida qo‘shma gap haqida umumiy ma’lumot. qo‘shma gapsodda gap bilan mustahkam bog‘langan, biroq undan ham struktur, ham uzatilayotgan axborot miqdori va sifati nuqtayi nazaridan farqlanuvchi sintaktik qurilma. shu bois qo‘shma gapning umumiy lisoniy mohiyati uning sodda gap bilan o‘zaro munosabatida ochiladi. lisoniy struktura jihatidan qo‘shma gapning sodda gapdan farqi ma’lum darajada ravshan. aniqrog‘i, sodda gapda shakllangan kesim bitta bo‘lsa, qo‘shma gapda u birdan ortiq bo‘ladi va birdan ortiq sodda gaplarning mazmun. hamda grammatik jihatdan birikuvidan tashkil topadi. misollar: 1. men sizni bilaman, siz bunday qilmaysiz. (oyb.) 2. nima qilasan, qishloqqa qaytasanmi? (oyb) 3. dunyoda nima ko‘p – kulgu ko‘p. (oyb.) 4. bilamanki, sodda barmoqlaring tilla uzuk taqmagan. (uyg‘.)5. majlisda ko‘riladigan masalalarning muhim tomoni shundaki, unda cho‘l yerlarni suvga serob qilish masalasi muhokama qilinadi. ko‘rinadiki, 1-gapda bilaman va qilmaysiz, 2-gapda qilasan va qaytasanmi, 3-gapda ko‘p va ko‘p, 4-gapda bilaman va taqmagan, 5-gapda shundaki va muhokamaqilinadi kabi har …

4 / 33

ib turadi. demak, qo‘shma gap grammatik shakllangan va birdan ortiq axborotni tashish uchun mo‘ljallangan nisbiy mustaqil sodda gapning 1.a.g‘ulomov, m.asqarova. hozirgi zamon o’zbek adabiy tili. –t.: “o‘qituvchi”, 1987 grammatik, semantik, intonatsion va kommunikativ jihatdan yaxlitlangan butunligidir. qo‘shma gap tarkibidagi sodda gap alohida olingan sodda gapdan nisbatan mustaqil emasligi bilan ajralib turadi. avvalo, bu – grammatik va intonatsion nomustaqillik. bahor keldi, shuning uchun dala ishlari qizib ketdi qurilmasiga ergash gapli qo‘shma gap tusini bergan jihat mazmuniy va grammatik taqozo etish va birdan ortiq axborot mavjudligi. birinchi gapdagi mazmun ikkinchi gapdagi mazmun uchun sabab maqomida. biroq bunday mazmuniy zich bog‘lanishsiz ham qo‘shma gap hosil bo‘lishi mumkin. osmonda turnalarning «qurey-qurey»i eshitilardi, uzoqlardan cho‘ponlarning hay-haylagani quloqqa chalinardi. ikkinchidan, shuning uchun bog‘lovchisi qo‘shma gap a’zolarini grammatik jihatdan zich munosabatga kiritgan (biroq bu bog‘lovchisiz ham qo‘shma gap hosil qilish mumkin: bahor keldi, dala ishlari qizib ketdi.) ammo sodda gaplar orasidagi intonatsion uzilish qo‘shma gapni sodda gapga …

5 / 33

ilmasliging kerak. gaplar orasida qo‘shma gapning barcha belgilari mavjud. birgina birlashtiruvchi ohangning yo‘qligi sodda gaplarning mustaqil bo‘lishiga olib kelgan. qo‘shma gapni uyushiq kesimli sodda gapdan, sodda va qo‘shma gap orasidagi uyushgan gapdan farqlash lozim. uyushiq kesimli sodda gap egasi bitta, bitta umumiy [pm]ga ega bo‘lgan birdan ortiq kesimdan tashkil topgan gap. misollar: 1. jamshid o‘qir, yozar va chizar edi. 2. do‘kondorlar do‘konlarini ochib, mudrab o‘tirishardi. 3. qushlar tinimsiz chug‘urlashar va charx urishar edi. uyushgan gap esa, aytilganidek, birdan ortiq egaga, shuningdek, bitta umumiy [pm]li birdan ortiq kesimga ega bo‘lgan gap. misollar: 1. bahor kelar, dala ishlari qizib ketar edi. 2. jamshid o‘qir, jahongir yozar, isroil esa chizar edi. 3. do‘kondorlar savdoga chorlab, attorlar esa mollarini maqtab o‘tirishardi. qo‘shma gap esa har biri o‘z [pm]ga ega bo‘lgan birdan ortiq kesimdan tashkil topadi: 1.jamshid o‘qirdi, jahongir yozardi, isroil esa chizardi. substansial yondashuvda bir egali, lekin birdan ortiq kesimli gap ham qo‘shma gap …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 33 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qo’shma gaplar haqida"

qoʻshma gaplarning qurilish qoliplarini belgilash masalasi. reja: 1.qo’shma gaplar haqida 2. qo’shma gaplar tuzulishi va sematikasi 3. bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar 4. xulosa 5. foydalanilgan adabiyotlar kirish mavzuning dolzarbligi: qoʻshma gap — tuzilishiga koʻra sodda gapga oʻxshash ikki va undan ortiq predikativ birlikning intonatsiya va mazmun jihatidan bir butunlik hosil etishi bilan yuzaga keluvchi gap; gapning struktural jihatdan alohida bir turi. qoʻshma gap tuzilishi va qurilish materialiga koʻra sodda gapdan farq qiladi. sodda gapning qurilish materiali soʻz yoki soʻz birikmalari boʻlsa. qoʻshma gapning qurilish materiali sodda gaplardir. sodda gap bitta predikativ asosdan, qoʻshma gap esa ikki va undan ortiq predika-tiv asosdan tashkil topadi. bir qancha turkiy tillarda, jumlada...

Этот файл содержит 33 стр. в формате DOCX (53,7 КБ). Чтобы скачать "qo’shma gaplar haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qo’shma gaplar haqida DOCX 33 стр. Бесплатная загрузка Telegram