omillar va ekologiya

DOC 4 pages 73.0 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.0 KB

File type DOC

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

2-amaliy mashgʻulot abiotik va biotik omillar. antropogen omillar. reja: 1. ekologik omillarning guruhlari 2. cheklovchi va optimal omillar 3. antropogen omillar mashgʻulotning maqsadi. abiotik, biotik va boshqa omillarning organizmlarga taʼsiri haqida tushuncha berish. ekologik omillarning oʻsimlik va hayvonlar hayotidagi ahamiyatini asoslab berish. mashgʻulotning qisqacha mazmuni: hayot muhiti deb organizmlarni oʻrab turuvchi va ular bilan doimiy munosobatda boʻladigan tabiatning bir qismiga aytiladi. muhit elementlarining turlar moslanishi reaksiyasini chaqiruvchi faktorlari ekologik omillar deyiladi. organizmlarning muhitga moslashuvi adaptatsiya deyiladi. moslashuv tiriklikning asosiy xususiyatlaridan biri boʻlib, mavjudotlarining yashab qolishi va koʻpayishini taʼminlaydi (1-jadval). 1-jadval ekologik omillarni quyidagi guruhlarga ajratiladi. omillar guruhi omillarning xususiyatlari i. abiotik turkumlar iqlimiy edafogen (“edafos” — tuproq) orografik kimyoviy yorugʻlik, harorat, namlik, havo harakati, bosim mexanik tarkibi, namligi, sigʻimi, havo oʻtkazuvchanligi, zichligi relef, dengiz sathidan balandligi. qiyalik ekspozitsiyasi. havoning gazli tarkibi, suvning tuz tarkibi, tuproq eritmalarining tarkibi va kislotaligi. ii. biotik turkumlar fitogen zoogen mikrobogen antropogen oʻsimlikka mansub organizmlar hayvonlar …

2 / 4

; botqoqlashgan oʻta nam tuproqlarda kislorodning yetishmasligi oʻsimliklarning oʻsishi va rivojlanishiga monelik qiladi. shunday qilib, har bir organizmning oʻsishi, rivojlanishi va koʻpayishi uchun abiotik va biotik omillar muayyan miqdoriy nisbatda bolishi lozim. ekologik omillarning eng qulay miqdori biologik optimum deyiladi. omillarning organizm yashab qolishi uchun zarur boʻlgan eng kam miqdoriy chegarasi minimum, eng koʻp miqdoriy chegarasi maksimum deyiladi. yuqorida omillarning kam miqdori ham koʻp miqdori ham organizmlarning oʻsishi, rivojlanishi va koʻpayishiga toʻsiq boʻlishi mumkin. 1-rasm. ekologik omillarning organizmlarga taʼsir etish kuchi minimum yoki maksimum darajadan chetga chiqadigan omil cheklovchi omil hisoblanadi ( 1-rasm). biologik optimum va cheklovchi omillarni aniqlash hamda ekologik omillarning oʻzaro taʼsiri qonuniyatlarini bilish katta amaliy ahamiyatga ega. abiotik omillar. 1. iqlim omillar - yorugʻlik, harorat, namlik 2. edafik omillar – tuproqning mexanik va kimyoviy tarkibi, uning fizik xususiyatlari. 3.orografik omillar – relef sharoitlari. organizmlarga har bir omil taʼsir etishining quyi va yuqori chegaralari boʻladi. omilning qulay taʼsir …

3 / 4

intensivligi (lyuksda), 3) toʻgʻri va sochilgan radiatsiyaning taʼsiri. 4) yorugʻlik energiyasining kimyoviy taʼsiri. yorugʻlikning quyidagi koʻrsatgichlari ekologik ahamiyatga ega: 1) taʼsirchanlikning uzoqligi, kunning uzunligi 2) tezligi energetik oʻlchamida 3) spektral tarkibi yorugʻlik resurs ham hisoblanadi, u energiya boʻlib hayotiy jarayonlarga taʼsir qiladi. oʻsimlik va hayvonlarda quyidagi hayotiy jarayonlar yorugʻlik ishtirokida amalga oshadi: 1. fotosintez — bunga tushayotgan yorugʻlikning 1—5% miqdori ishlatiladi va ozuqa zanjirining energiya manbai hisoblanadi, u xlorofilning sintez qilinishida muhim hisoblanadi. 2. transpiratsiya — bunga tushayotgan yorugʻlikning 75% ishlatiladi; infraqizil nurlar evaziga amalga oshadi. 3. harakat-fotoperiodizm, fotonastiya oʻsimliklarda kerakli yorugʻlik bilan taʼminlash uchun. 4. hayvonlarda, fototaksis yorugʻlik manbayiga intilish 5. fotoperiodizm — kunning uzun-qisqaligiga oʻsimliklarning moslashishi. 6. moddalarning sintez qilinishi, pigmentatsiya taʼsiri. ekologiya va fiziologiyada yorugʻlik miqdori, undagi oʻsimliklarga fiziologik taʼsir koʻrsatadigan nurlar orqali hisoblanadi. quyosh nuri spektoridagi fotosintetik aktiv radiatsiya (far) — fotosintezda ishlatiladigan asosiy nurlardir. yorugʻlik muhitiga nisbatan munosabatiga qarab oʻsimliklar uch guruhga boʻlinadi: 1. yorugʻsevar …

4 / 4

rning tarqalishida bunday oʻzgarishlar alohida ahamiyat kasb etadi. shu sababli ham yеr sharining tеkislik qismida uchraydigan oʻsimliklar va ular hosil qiladigan qoplam oʻrganilganda bir nеcha iqlim zonasiga, chunonchi: shimoliy qutb, tundra, oʻrmon, dasht, choʻl, subtropik va tropik kabi gеografik zonalarga boʻlib oʻrganiladi. oʻsimliklar past yoki yuqori harorat taʼsirida yashashi va unga moslanishiga koʻra ikkita katta ekologik guruhga boʻlib oʻrganiladi. bu haqida kеyingi mavzularda batafsilroq koʻrib chiqiladi. harorat odatda yеr sharining quruqlik qismida bir muncha tеz oʻzgarib turadi. suv muhitida esa bunday oʻzgarishlar, ayniqsa, bir sutka davomida juda sеkin oʻzgaradi. umuman olganda, koʻpchilik tirik organizmlar hayoti 00 bilan 50 0c oʻrtasida oʻtadi. harorat 00 dan past yoki 500 dan yuqori boʻlganda barcha hayot jarayonlari mutlaqo toʻxtaydi yoki kеskin darajada sеkinlashib qoladi. dеmak, tirik organizmlar hayotiga harorat optimum, minimum va maksimum darajada taʼsir etadi. ayrim suvoʻtlar va umurtqasiz hayvonlarning hayoti 00c dan past boʻlgan harorat taʼsirida meʼyorida oʻtadi. baʼzi baktеriyalar va zamburugʻlarning …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "omillar va ekologiya"

2-amaliy mashgʻulot abiotik va biotik omillar. antropogen omillar. reja: 1. ekologik omillarning guruhlari 2. cheklovchi va optimal omillar 3. antropogen omillar mashgʻulotning maqsadi. abiotik, biotik va boshqa omillarning organizmlarga taʼsiri haqida tushuncha berish. ekologik omillarning oʻsimlik va hayvonlar hayotidagi ahamiyatini asoslab berish. mashgʻulotning qisqacha mazmuni: hayot muhiti deb organizmlarni oʻrab turuvchi va ular bilan doimiy munosobatda boʻladigan tabiatning bir qismiga aytiladi. muhit elementlarining turlar moslanishi reaksiyasini chaqiruvchi faktorlari ekologik omillar deyiladi. organizmlarning muhitga moslashuvi adaptatsiya deyiladi. moslashuv tiriklikning asosiy xususiyatlaridan biri boʻlib, mavjudotlarining yashab qolishi va koʻpayishini taʼminlaydi (1-jadval)....

This file contains 4 pages in DOC format (73.0 KB). To download "omillar va ekologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: omillar va ekologiya DOC 4 pages Free download Telegram