xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi v. gumboldt ta’limoti

PPTX 11 sahifa 926,3 KB Bepul yuklash

11 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 926,3 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 11

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 11

xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi. v. gumboldt ta'limoti xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi v. gumboldt ta’limoti reja: yevropada uyg‘onish davridagi tilshunoslik. xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning yuzaga kelishi. vilgelm fon gumboldt - umumiy tilshunoslik fanining asoschisi. yevropada uyg‘onish davridagi tilshunoslik xv asrdan xvii asrning boshlarigacha bo‘lgan davr g‘arbiy yevropada uyg‘onish (renessans) davri deb ataladi. feodalizm o‘zining eng yuqori taraqqiyot darajasiga chiqqan, kapitalizm endigina rivojlana boshlagan bu davrga kelib, arman, fors, o‘zbek, hungar, yapon, koreys, ispan, niderland, fransuz, ingliz, rus, ukrain, portugal, nemis, polyak, chex, auten, meksika tillari rivojlana boshlagan edi. xv–xvi asrlarda yevropaliklar shimoliy amerika, hindistondagi qator tillar, chunonchi, indoneziya, xitoy, arab, fors, turk, manchjur tillari bilan tanishdilar. olingan ma’lumotlar asosida fan olamiga ma’lum bo‘lgan barcha tillarning kartotekalari tuzildi va tillar klassifikatsiya qilindi. bu davrda ham antik davr adabiyotlarini, lotin va grek tillarini o‘rganish davom ettirildi. jyul sezar skaliger “lotin tili asarlari haqida” (1540), r. stefanus “lotin tili xazinasi”(1553), …

2 / 11

’lum xalqlar tillarining katalogi”da 307 tilga oid, nemis olimlari i.k.adelung va i.s. faterlarning “mitridat yoki umumiy tilshunoslik” lug‘atida 500 tilga oid ma’lumotlar keltirilganligini ko‘rsatib o‘tish mumkin. demak, uyg‘onish davrida juda ko‘p jonli tillar – ispan, fransuz, venger, ingliz, polyak, chex, niderland tillarining normativ grammatikalari va lug‘atlar yuzaga keldi. biroq lotin tili grammatikasi umumiy grammatika sifatida tan olinib, yevropadagi jonli tillarning grammatikasiga tadbiq qilindi. bu tilni o‘rganishni mantiqiy tafakkur qoidalarini bilishning asosi, barcha tillardagi grammatik kategoriyalarni esa umumiy mantiqiy kategoriyalarning namoyon bo‘lishi sifatida tushunish kuchaydi. mantiqiy grammatika yaratish g‘oyasi asosida 1660 yilda parij yaqinidagi por-royal monastirining rohib olimlari mantiqshunos antuan arno va fransuz tilshunosi klod lanslo tomonidan “umumiy ratsional grammatika” yaratildi. por-royal grammatikasi nomi bilan shuhrat qozongan, qadimgi yunon, yahudiy, lotin va fransuz tillari materiallari asosida yaratilgan ushbu asar o‘z oldiga barcha tillarga xos umumiy prinsiplar va farqlarning sabablarini aniqlash vazifasini qo‘yadi. por-royal grammatikasi 2 qism: fonetika va grammatika qismlaridan iborat …

3 / 11

oldi. ushbu asrning 1-choragida turli tillar haqida dalillar yig‘ish, to‘plangan ma’lumotlarni qiyosiy-tarixiy nuqtai nazardan tahlil qilish avj oldi. olimlar ancha oldin ayrim tillar o‘rtasida o‘xshashlik borligiga e’tibor qaratgan bo‘lsalar-da, ushbu o‘xshashliklarning asl sababalari ilmiy jihatdan yoritilmagan edi. aynan xix asrga kelib, deyarli bir vaqtda turli mamlakatdardagi tilshunoslar tillar o‘rtasidagi sistematik o‘xshashlikni ular o‘rtasidagi qarindoshlik aloqalari, ya’ni tillar bir umumiy bobotildan kelib chiqqanligi, keyinchalik esa ularning har biri mustaqil rivojlanganligi bilangina tushuntirish mumkin, degan xulosaga keldilar. bunga tilni tarixiylik jihatidan o‘rganish, xususan, jonli tillarning o‘tmishini o‘rganish, sanskrit bilan yaqindan tanishish katta turtki bo‘ldi. tillarni tarixiy jihatdan o‘rganish va qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning maydonga kelishida ingliz sharqshunosi va huquqshunosi vilyam jonsning (1746-1794) sanskrit tili bilan yunon va lotin tillari o‘rtasida yaqinlik borligi haqidagi fikrlari, nemis olimi fridrix shlegel (1772-1829) tomonidan yaratilgan “hindlarning tili va donoligi” asari zamin bo‘lib xizmat qildi. ushbu asarda sanskrit tilining nafaqat lug‘at tarkibi jihatidan, balki grammatik tuzilishi jihatidan ham lotin, …

4 / 11

‘ldi. ularning ijodiy izlanishlari natijasida hind-yevropa tillari deyarli to‘liq o‘rganildi. bu jarayon 4 davrga bo‘linadi: qiyosiy-tarixiy metod yaratilishidan to yosh grammatiklar maktabigacha bo‘lgan davr (xix asrning 1-choragi). yosh grammatiklar maktabi davri (1870-1890). yosh grammatiklardan f. de sossyurgacha bo‘lgan davr. sossyur ta’limotidan bugungi kungacha bo‘lgan davr. birinchi davrning o‘zi 2 bosqichdan iborat bo‘lib, 1-bosqichda qiyosiytarixiy metod yaratilgan bo‘lsa, 2-bosqichda umumiy tilshunoslik faniga asos solindi. xvii asr tilshunoslari ratsionistlarning “aql inson faoliyatida yetakchi rol o‘ynaydi”, degan fikrini olib, uni tilga tadbiq qilganlar, ya’ni aqlga, mantiqqa aloqador bo‘lgan qonuniyatlarni tilga nisbatan qo‘llaganlar. shuning uchun porroyal tadqiqotchilari tadqiqot ishlarini fransuz tilini tavsiflashdan boshlagan bo‘lsalar ham, o‘z fikrlarini dalillashda grek, lotin, hatto qadimgi yahudiy tili dalillariga ham murojaat qilganlar. xvii-xviii asrlar davomida “ratsional” va “universal” grammatikalarning bir necha variantlari yaratilgan bo‘lib, ular falsafiy, mantiqiy grammatika deb ham yuritilgan. ularning fikricha, gap mantig‘ida universal grammatikaning falsafiy asosi bo‘lgan ratsionalizm mavjud (ratsionalizm – aql). e’tiboringiz uchun rahmat! …

5 / 11

xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi v. gumboldt ta’limoti - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 11 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi v. gumboldt ta’limoti" haqida

xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi. v. gumboldt ta'limoti xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi v. gumboldt ta’limoti reja: yevropada uyg‘onish davridagi tilshunoslik. xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning yuzaga kelishi. vilgelm fon gumboldt - umumiy tilshunoslik fanining asoschisi. yevropada uyg‘onish davridagi tilshunoslik xv asrdan xvii asrning boshlarigacha bo‘lgan davr g‘arbiy yevropada uyg‘onish (renessans) davri deb ataladi. feodalizm o‘zining eng yuqori taraqqiyot darajasiga chiqqan, kapitalizm endigina rivojlana boshlagan bu davrga kelib, arman, fors, o‘zbek, hungar, yapon, koreys, ispan, niderland, fransuz, ingliz, rus, ukrain, portugal, nemis, polyak, chex, auten, meksika tillari rivojlana boshlagan edi. xv–xvi asrlarda yevropal...

Bu fayl PPTX formatida 11 sahifadan iborat (926,3 KB). "xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi v. gumboldt ta’limoti"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xix asrda qiyosiy-tarixiy tilsh… PPTX 11 sahifa Bepul yuklash Telegram