narxning mohiyati va shakllanishi

DOC 26 pages 150.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 150.5 KB

File type DOC

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

11-mavzu. narxning mohiyati va shakllanish reja: reja: 1.narxning mazmuni va obektiv asoslari 2.narxning xajmiga ta’sir etuvchi omillar va narxning vazifalari. 3.narx turlari va uning mazmuni. 4.narx siyosati va uning o’zbekistonda amalga oshirish xususyatlari. 1.narxning mazmuni va obektiv asoslari tovarlar qiymati va ularning nafliligi o’zlarining namoyon bo’lishini narxda topadi. amaliy hayotda qiymat tovar ishlab chiqaruvchilarni, naflilik esa iste’molchilarni rag’batlantiruvchi, ularni harakatga keltiruvchi kuch sifatida amal qiladi. tovarning bir-biriga qarama-qarshi bo’lgan, lekin doimo bir-birini taqozo etadigan, birisiz ikkinchisi bo’lmaydigan ikki xususiyatga, ya’ni ma’lum bir naflilikka (iste’mol qiymatiga) va qiymatga ega ekanligi, tovar yoki xizmat shu ikki xususiyat birligidan iborat ekanligi o’quvchiga oldingi boblardan ma’lumdir. oldingi o’rinlarda biz tovarning qiymati har qanday sarflarni emas, balki mavjud sharoitda shu tovarni ijtimoiy zaruriy miqdorda va sifatda ishlab chiqarish, ya’ni ijtimoiy-zaruriy naflilikni yaratish uchun zarur bo’lgan ijtimoiy zaruriy sarflarni ifoda etishini aytib o’tgan edik. narxlar mazmunini aniqlashda tovardagi mana shu ikki xil xususiyatning, ya’ni ijtimoiy qiymat …

2 / 26

iqtisodiyot nazariyasi darsliklari va o’quv qo’llanmalarida tovar narxining asosini uning nafliligi, aniqroq aytganda, qo’shilgan miqdor nafliligi tashkil qiladi deyiladi. bunda so’nggi qo’shilgan miqdor nafligiga alohida e’tibor beriladi. uchinchi guruh olimlar esa narx talab va taklif asosida tashkil topadi deyishadi. ularning har biri o’zlaricha turli dalillar topib, o’z g’oyalarini isbotlashga harakat qiladilar. rosiyada chop etilgan bir qator «iqtisodiyot nazariyasi» darsliklarida tovarning ikki xil xususiyati va binobarin, har ikki nazariyaning mohiyati, mazmuni va ularning narxni to’g’ri aniqlashdagi roli beriladi, lekin narxning asosida nima yotishi haqida aniq fikr berilmaydi. alohida tovarlarga qilingan mehnat sarflari turlicha bo’lib, ulardan ayrimlari ijtimoiy mehnat sarfi sifatida to’liq tan olinsa, boshqasi qisman tan olinadi, uchinchisi esa umuman tan olinmasligi mumkin. bundan ko’rinib turibdiki, bozordagi mavjud narxlarga mehnat sarflari yoki qiymatning aynan o’zi deb qarash noto’g’ridir. chunki unga mehnat sarfidan boshqa omillar ham ta’sir qilib, natijada narx qiymatdan past yoki yuqori bo’lishi mumkin. jumladan, o’zgarib turuvchi talab va taklif …

3 / 26

na qiymat yoki naflilikning birini emas, balki har ikkalasining bir vaqtda mavjudligini va ularning ma’lum miqdorini pul ko’rinishida ifoda etadi. tovardagi ikki xususiyat birdaniga tan olinmasa, u pulda ifodalanmasa oldi-sotdi sodir bo’lmaydi. chunki tovarning qiymati tomonida sotuvchining manfaati, nafliligi (iste’mol qiymati) tomonida esa xaridorning manfaati yotadi. tovar egasi tovar ishlab chiqarish sarflarini qoplab, ma’lum darajada, iloji boricha ko’proq foyda olishni ta’minlashi mumkin bo’lgan qiymatni pul shaklida o’zlashtirishga intilsa, xaridor iloji boricha sarflayotgan pulining har bir birligiga ko’proq naflilik (iste’mol qiymati) olishga harakat qiladi. ularning manfaatlari to’g’ri kelgan nuqtada, darajada narx o’rnatilib, tovar-pul almashuvi, oldi-sotdi sodir bo’ladi. bu holatni yaxshiroq tasavvur qilish uchun quyidagi 1-chizmaga e’tiborni jalb etamiz. 1-chizma tovardagi ikki xil xususiyatlarning narxdagi ifodasi bu chizmadan tovarning narxi ma’lum bir iqtisodiy jarayonni ifoda etuvchi mustaqil ilmiy tushuncha ekanligi, tovarning ikki xususiyatiga asoslanishini, ular bilan chambarchas bog’liqlikda o’zgarishini ko’rish mumkin. undan tashqari, hozirgacha iqtisodiy fanlarda real hayotda turli-tuman tovarlar va xizmatlar …

4 / 26

hun zarur bo’lgan miqdorda va sifatda yaratilgan va tan olingan ijtimoiy naflilik (iste’mol qiymat) o’z ifodasini topadi. tovarlar va xizmatlar uchun qilingan ijtimoiy sarflarning asosli ravishda o’sishi yoki tovar va xizmatdagi sifat ko’rsatkichlarining o’sishi ushbu tovar narxining oshishiga olib keladi. masalan, avtomobil dvigatelida ot kuchining oshishi, saloni, boshqaruv tizimi va tezligida bo’lgan o’zgarishlar uning narxi oshishiga sabab bo’ladi. chunki shu o’zgarishlar bilan bir vaqtda unga sarflangan xarajatlar ham oshgan bo’ladi. bunday ikki tomonlama o’zgarishlar natijasida narxlarning o’zgarishi hamma tovarlar va xizmatlarga xosdir. narx tovar va xizmatlardagi ikki xususiyatning puldagi ifodasi sifatida, ularning o’zgarishi natijasida o’zgaradi. shuning uchun real hayotda turli tovarlar va xizmatlardagi ikki xil xususiyat o’zgarishlari ularning hajmini hisoblashda ikki xil narxda hisobga olinadi (2-chizma). 2-chizma tovardagi ikki xil xususiyatni ifodalovchi narxlarning mahsulot hajmini hisoblashda qo’llanishi narxning mazmunini to’laroq tushunishda, uning darajasiga ta’sir etuvchi omillarni bilish muhim ahamiyatga egadir. bulardan asosiylari bo’lib qiymat yoki ishlab chiqarish sarflari; tovarning naflilik …

5 / 26

davrda iqtisodiyot nazariyasi bo’yicha ko’plab chop etilayotgan darslik va o’quv qo’llanmalarda narx darajasiga ta’sir ko’rsatuvchi omillar qatorida pulning qadr-qimmati e’tibordan chetda qolmoqda. holbuki, pulning qadr-qimmatining o’zgarishi ham narx darajasiga sezilarli ta’sir ko’rsatadi. bu, ayniqsa, milliy valyutani chet el valyutalariga ayirboshlash nisbatining o’zgarishi orqali yaqqolroq namoyon bo’ladi. masalan, 1 aqsh dollari 1300 so’mga teng bo’lgan chog’da 10 dollar turuvchi qandaydir tovarning narxi 13000 so’m bo’ladi. agar, so’mning qadri oshib, 1 dollar 1000 so’mga tenglashsa, u holda shu tovarning narxi 10000 so’m bo’ladi. narx darajasiga boshqa omillarning ta’siriga alohida to’xtalmasa ham bo’ladi. chunki soliq miqdori qancha ko’p bo’lsa, narx darajasi shuncha yuqori bo’lishi hammaga ayondir. narxning iqtisodiy mazmuni uning vazifalari ko’rib chiqilganda yanada yaqqol namoyon bo’ladi. narx quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi: 1. muvozanatlikni ta’minlash vazifasi. bunda narx bozorda talab va taklifning hajmi va tarkibiga ta’sir etish orqali ularni muvozanat holatiga keltiradi. bozor narxi – bu muvozanatlashgan narx bo’lib, u birinchidan, tovarlarning sotilishi …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "narxning mohiyati va shakllanishi"

11-mavzu. narxning mohiyati va shakllanish reja: reja: 1.narxning mazmuni va obektiv asoslari 2.narxning xajmiga ta’sir etuvchi omillar va narxning vazifalari. 3.narx turlari va uning mazmuni. 4.narx siyosati va uning o’zbekistonda amalga oshirish xususyatlari. 1.narxning mazmuni va obektiv asoslari tovarlar qiymati va ularning nafliligi o’zlarining namoyon bo’lishini narxda topadi. amaliy hayotda qiymat tovar ishlab chiqaruvchilarni, naflilik esa iste’molchilarni rag’batlantiruvchi, ularni harakatga keltiruvchi kuch sifatida amal qiladi. tovarning bir-biriga qarama-qarshi bo’lgan, lekin doimo bir-birini taqozo etadigan, birisiz ikkinchisi bo’lmaydigan ikki xususiyatga, ya’ni ma’lum bir naflilikka (iste’mol qiymatiga) va qiymatga ega ekanligi, tovar yoki xizmat shu ikki xususiyat birligida...

This file contains 26 pages in DOC format (150.5 KB). To download "narxning mohiyati va shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: narxning mohiyati va shakllanis… DOC 26 pages Free download Telegram