narxning shakllanishi

DOCX 1 page 39.8 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.8 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

ix –mavzu. korxona mahsulotlariga narxning shakllanishi 9.1. narxning iqtisodiy mohiyati va turlari narx bozor kategoriyasi bo‘lib, tovarlar ayirboshlanganda yuz beradigan munosabatlarni anglatadi. oqilona, ilmiy jixatdan asoslangan narx va narxlash iqtisodiyotning ilmiy va amaliy vositalaridan biri hisoblanadi. narx siyosati davlat iqtisodiy siyosati va iqtisodiy strategiyasining muhim ajralmas qismidir. shu sababli ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni jadallashtirishda, mehnatkashlarning tashabbusi va omilkorligini rivojlantirishda narx belgilash siyosati alohida o‘rin egallaydi. narxni ho‘jalik mexanizmi va o‘zini o‘zi pul bilan ta’minlashning ustuni deyish mumkin. jamoaning va ayrim xodimning daromadlari, ular iqtisodiy manfaatlari narxning, ya’ni narxning to‘g‘ri belgilanishiga bog‘liq. narx bamisoli barometr kabi bozor holatini ko‘rsatib turadi, u pasayib ketsa, tovar bozori kasodga uchraydi, tovar nafsiz bo‘lib, uni boshqa tovar bilan almashtirish yoki sifatini yaxshilash zarurligi kun tartibiga qo‘yiladi. narx pul muomalasi holati, kreditlash samaradorligi va iqtisodiyotning moliyaviy sog‘lomligi bilan bog‘liq. davlatning, korxona (firma)lar va ularda ishlovchilarning, umuman, aholining o‘zaro rejali bog‘lanishi narx yordamida amalga oshiriladi, ijtimoiy resurslardan foydalanish ta’minlanadi, …

2 / 1

arining oshib yoki kamayib ketishi to‘g‘risida korxona egalariga axborot beruvchi vosita hamdir. narxning yana bir vazifasi qiymat o‘lchovidir. bunda qilingan xarajatlar va olingan natija ma’lum bir narx yordamida hisob-kitob qilinadi. xo‘jalik yuritish amaliyotida esa narx muhim iqtisodiy vosita, dastak deb qaraladi. ma’lumki, qiymat ishlab chiqarish kategoriyasi bo‘lib, ishlab chiqarishdagi mehnat sarflanishi bilan bog‘liq munosabatlarni ifoda etadi. tovarning yaratilishida moddiylashgan va jonli mehnat sarf etiladi. ularning majmuasi - qiymatdir. ammo qiymat har qanday mehnat sarfi emas. qiymat - tovarni yaratishga ketgan ijtimoiy zarur mehnat sarfi, aniqrog‘i, ehtiyojni qondira olgani sababli bozorda tan olingan mehnat sarfidir, chunki mehnatning bir qismini, agar u kerakli bo‘lmasa, bozor inkor etadi va shu qismi qiymatni yaratishda ishtirok etmaydi. muayyan narx sharoitida ko‘proq foyda olish uchun xarajatlarni kamaytirish zarur. narxlar tovar-pul munosabatlari muomalasining shakli va realizatsiya qilinadigan mahsulot turiga ko‘ra farqlanadi. narxning turlari bir-biri bilan o‘zaro bog‘liq bo‘lib, ular yagona tizimi tashkil etadi. mazkur tizimning muhim elementlari …

3 / 1

turli mehnat sarflari umumiy, ya’ni ijlimoiy zarur mehnat sarfiga keltiriladi va shu sarfning pulda ifodalanishi narxni hosil qiladi. nazariy jihatdan olib qaralganda, narx - tovar qiymatining puldagi ifodasidir. amaliy jihatdan qaralganda esa, narx - muhim iqtisodiy vosita, dastak hisoblanadi. ma’lumki, qiymat ishlab chiqarish kategoriyasi bo‘lib, ishlab chiqarishning o‘zidagi mehnat sarfi bilan bog‘liq munosabatlarni ifoda etadi. tovarning yaratilishida moddiylashgan va jonli mehnat sarf qilinadi, ularning majmuasi qiymat, demakdir. ammo qiymat har qanday mehnat sarfi emas. qiymat tovarni yaratishga ketgan ijtimoiy zarur mehnat sarfi, aniqrog‘i, ehtiyojni qondira olgani sababli bozorda tan olingan mehnat sarfidir, chunki mehnatning bir qismini, agar u kerakli bo‘lmasa, bozor inkor etadi va shu qism qiymatni yaratishda ishtirok etmaydi. bozorda turli mehnat sarflari umumiy, ya’ni ijtimoiy zarur mehnat sarfiga keltiriladi va shu sarfning pulda ifodalanishi narxni hosil qiladi. narxning iqtisodiy mazmunini uning fuksiyalari yaqqol ko‘rsatib beradi. narx nimaga tegishli bo‘lishidan qat’i nazar (tovar, xizmat, ish kuchi, qarz puli narxini …

4 / 1

toifalarini kambag‘allikdan saklash vazifasini o‘taydi. odatda, aholining nochor va muhtoj qatlamlariga tovarlar arzonlashtirilgan narxlarda sotiladi. bular ijtimoiy dotatsiyalangan narxlar bo‘lib, ularni moliyaviy jihatdan davlat byudjeti yoki byudjetdan tashqari mablag‘lar ta’minlaydi. dotatsiyalangan narxlarni davlat belgilaydi. bozor iqtisodiyotining o‘ziga xos tizimi borki, u o‘zaro bog‘langan, bir-birini taqozo etuvchi, ammo turli maqsadlarda qo‘llanuvchi narxlar majmuasidan tashkil topadi. narxning shakllanish jarayoni murakkab bo‘lib, uning ishtirokchilari g‘oyat ko‘pchilikni tashkil etadi. narxlar turli vazifalarni bajarganligi sababli ham ularning turi ko‘p. narxlarning asosiy turlariga quyidagilar kiradi: 1. ulgurji narxlar. tovarlar ko‘tarasiga katta mikdorda sotilganda bu narxlardan foydalaniladi. bunday narxni asosan ulgurji savdo-sotiq olib boriladigan savdo markazlarida uchratish mumkin. 2. chakana baxolar. tovarlar bevosita iste’molchilarga sotilganda foydalaniladi. bu narx o‘z ichiga tovar ulgurji narxini, chakana savdo tashkilotchilarining xarajati va foydasini oladi. 3. nufuzli narxlar. bu narxlardan obro‘talab iste’molchilarga tovarlar sotilganda va xizmatlar ko‘rsatilganda foydalaniladi. 4. dotatsiyali narxlar. bunda tovarlar davlat byudjeti hisobidan arzonlashtirilgan narxlarda olinadi. 5. davlat narxlari. …

5 / 1

, o‘zi uchun maqbul bo‘lgan narx ko‘rsatkichlarini aniqlashga harakat qiladi. shu maqsadda u narxni uchga ajratadi. ya’ni maksimal (eng yuqori), minimal (eng past) va obyektiv narx. maksimal narx — (sotuvchi nuqtai nazaridan) - bu muzokaralarni shu narxdan boshlash mumkin bo‘lgan ko‘rsatkichidir. minimal narx — (qo‘shilishi mumkin bo‘lgan eng past narx) - bu tovar narxining shunday ko‘rsatkichiki, tadbirkor muzokaralar davomida undan tushmaslikka harakat qiladi. obyektiv narx — bu, tarkibida o‘rtacha sifat ko‘rsatkichlariga ega bo‘lgan u yoki bu tovarning o‘rtacha narxsidir. 9.2. korxonaning narx siyosati va shakllanish strategiyasi narxning iqtisodiyotdagi o‘rni beqiyos bo‘lganidan uning har bir turidan oqilona foydalanish tadbirkorlik uchun muhim ahamiyatga ega. shu sababli korxonalar va firmalar narx belgilashga katta e’tibor beradilar. ular o‘zlarining narx strategiyasini ishlab chiqishda quyidagi maqsadlarni ko‘zlaydilar: - tovar sotishni ko‘paytirish; - ko‘proq foyda olish; - o‘rnini muayyan mavqeini saqlab qolish. tovar sotishni ko‘paytirishdan uch natija kutiladi: a) tovar sotishni ko‘paytirish orqali bozorda o‘z xissasini oshirish, …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "narxning shakllanishi"

ix –mavzu. korxona mahsulotlariga narxning shakllanishi 9.1. narxning iqtisodiy mohiyati va turlari narx bozor kategoriyasi bo‘lib, tovarlar ayirboshlanganda yuz beradigan munosabatlarni anglatadi. oqilona, ilmiy jixatdan asoslangan narx va narxlash iqtisodiyotning ilmiy va amaliy vositalaridan biri hisoblanadi. narx siyosati davlat iqtisodiy siyosati va iqtisodiy strategiyasining muhim ajralmas qismidir. shu sababli ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni jadallashtirishda, mehnatkashlarning tashabbusi va omilkorligini rivojlantirishda narx belgilash siyosati alohida o‘rin egallaydi. narxni ho‘jalik mexanizmi va o‘zini o‘zi pul bilan ta’minlashning ustuni deyish mumkin. jamoaning va ayrim xodimning daromadlari, ular iqtisodiy manfaatlari narxning, ya’ni narxning to‘g‘ri belgilanishiga bog‘liq. na...

This file contains 1 page in DOCX format (39.8 KB). To download "narxning shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: narxning shakllanishi DOCX 1 page Free download Telegram