talab va taklif nazariyasi

DOC 32 pages 185.0 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 185.0 KB

File type DOC

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

13-mavzu. talab va taklif nazariyasi, bozor muvozanati reja: 1.talab tushunchasi. talab qоnuni. talabga ta’sir etuvchi оmillar. 2.taklif tushunchasi. taklif qоnuni. taklifga ta’sir etuvchi оmillar. 3.talab va taklifning mоs kеlishi. bоzоr muvоzanati va uning turlari 4.iqtisodiy resurslarga talab va taklifning xususyatlari. 5..o`zbеkistоn iqtisоdiyotining mоdеrnizatsiya qilish jarayonida bоzоr muvоzanatini ta’minlash yo`llari. 1. talab tushunchasi. talab qоnuni. talabga ta’sir etuvchi оmillar. ehtiyoj kishilarning hayotiy vositalariga bo’lgan zaruriyatini ifodalovchi ilmiy kategoriya sifatida taraqqiyotning hamma bosqichlari uchun umumiy va doimiydir. uning bozor iqtisodiyoti sharoitidagi tarixiy ko’rinishi talab tushunchasidir. talab ehtiyojdan farq qilib, mustaqil iqtisodiy kategoriya (ilmiy tushuncha) sifatida amal qiladi. ehtiyojning faqat pul bilan ta’minlangan qismi talabga aylanadi. demak, talab – bu pul bilan ta’minlangan ehtiyojdir. ehtiyoj zarur miqdordagi pul bilan ta’minlanmasa, u «xohish», «istak» bo’lib qolaveradi. masalan, talaba yangi rusumdagi qo’l telefonini xarid qilish maqsadida do’konga kirdi. qo’l telefonining narxi 300 ming so’m bo’lib, talabada faqat 200 ming so’m mavjud, deb faraz qilaylik. bu …

2 / 32

abning ikki turi farqlanadi: yakka talab va bozor talabi. har bir iste’molchining, ya’ni alohida shaxs, oila, korxona, firmaning tovarning shu turiga bo’lgan talabi yakka talab deyiladi. bir qancha (ko’pchilik) iste’molchilarning shu turdagi tovar yoki xizmatga bo’lgan talablari yig’indisi bozor talabi deyiladi. yakka talab ham, bozor talabi ham miqdor jihatdan aniqlanadi. lekin bu miqdor har doim ham bir xil bo’lib turmaydi, balki o’zgaruvchan bo’ladi. talab miqdorining o’zgarishiga bir qancha omillar ta’sir qiladi. ularning ichida eng ko’p ta’sir qiladigan omil narx omilidir. narx va sotib olinadigan tovarlar miqdori o’rtasidagi bo’ladigan bog’liqlikni quyidagi 1-jadval ma’lumotlari asosida qarab chiqamiz. 1-jadval narx va sotib olinadigan tovar miqdori o’rtasidagi bog’liqlik bir kilogramm kartoshka narxi (so’m) kartoshkaga bo’lgan yakka talab miqdori (bir oyda kilogramm) kartoshkaga bo’lgan bozor talabi miqdori (bir oyda tonna) 700 600 500 400 300 10 20 30 50 60 10 20 30 50 60 jadvaldagi misolda kartoshkaning 300 so’mdan 700 so’mgacha bo’lgan narx darajalarida …

3 / 32

labning o’zgarishiga mutanosib ravishda ro’y bermoqda. tovar narxi va sotib olinadigan tovar miqdori o’zgarishi o’rtasida bo’ladigan teskari yoki qarama-qarshi bog’liqlik talab qonuni deyiladi. real iqtisodiy hayotda ba’zan bu qoidaga zid bo’lgan, ya’ni ayrim tovar narxining o’sishi bilan unga bo’lgan talab miqdorining yanada ortishi holati ham uchraydi. bu holat giffen samarasi deb (ingliz iqtisodchisi r.giffen nomi bilan) ataladi. giffen kambag’al ishchi oilalari kartoshka qimmatlashishiga qaramasdan uni iste’mol qilish kengayishini kuzatib, bu samarani tasvirlab ko’rsatgan. tushuntirish shunga asoslanadiki, kartoshka kambag’al oila ovqatida mahsulotlarning asosiy qismini egallaydi. agar kartoshka narxining o’sishi ro’y bersa, bunda kambag’al oila go’sht sotib olishdan umuman voz kechishga majbur bo’ladi, o’zining ko’p bo’lmagan daromadining barchasini kartoshka sotib olishga sarflaydi. demak, bunday vaziyatda narxlarning oshishi zarur tovarlarga talab miqdorining kamaymasdan, aksincha ko’payishiga olib kelishi mumkin. tovar narxi va uning xarid qilinadigan miqdori (talabning) o’rtasidagi teskari bog’liqlikni oddiy ikki o’lchamli grafikda ham tasvirlash mumkin: yotiq chiziq bozor talabi miqdorini, tik chiziq …

4 / 32

chining didi; 2) bozordagi iste’molchilar soni; 3) iste’molchining daromadlari; 4) bir-biriga bog’liq tovarlarning narxi; 5) kelajakda narx va daromadlarning o’zgarishi ehtimoli. bu omillarning o’zgarishi talab hajmining o’zgarishiga qanday ta’sir ko’rsatishini qarab chiqamiz. 1. biror mahsulotga iste’molchi dididagi ijobiy o’zgarish ro’y bersa, narxning tegishli darajasida unga bo’lgan talab ortadi. bu o’rinda real hayotda iste’molchilar «moda», ya’ni biron-bir tovarning keng rasm bo’lgan turini sotib olishga harakat qilishlarini misol keltirish mumkin. iste’molchi didiga salbiy ta’sir ko’rsatadigan holatlar talabning qisqarishiga olib keladi. 2. o’z-o’zidan aniqki, bozorda iste’molchilar soni ko’paysa, talab ortadi, iste’molchilarning soni kamaysa, talab qisqaradi. masalan, aloqa vositalarining takomillashuvi xalqaro moliyaviy bozor doirasini, undagi qimmatli qog’ozlarning oldi-sotdi jarayonlarida ishtirok etuvchilar sonini mislsiz kengaytiradi hamda aktsiya va obligatsiya kabi moliyaviy aktivlarga bo’lgan talabning o’sishiga olib keladi. tug’ilish darajasining pasayishi bolalar bog’chasi va maktabga bo’lgan talabni kamaytiradi. 3. pul daromadi o’zgarishining talab hajmiga ta’siri boshqa omillarga qaraganda ancha murakkab. pul daromadining ortishi juda ko’p tovarlarga …

5 / 32

tovarlar deyiladi. iste’molchilar daromadi va ular tomonidan sotib olinadigan tovarlar miqdori o’rtasidagi bog’liqlik nemis iqtisodchisi va statisti ernst engel (1821-1896) tomonidan chuqur tadqiq etilgan. shunga ko’ra, iste’molchi daromadi bilan u tomonidan sotib olinishi mumkin bo’lgan tovarlar miqdori o’rtasidagi o’zaro bog’liqlik engel qonuni deyiladi. bu qonunning amal qilishini engel egri chizig’i orqali ifodalash mumkin (2-chizma). oliy toifali yoki normal tovarlar uchun engel egri chizig’i o’suvchan ko’rinishida bo’ladi. haqiqatan ham, aholi daromadlari o’sib borishi bilan bu turdagi tovarlar ko’proq xarid qilinadi. past toifali tovarlar uchun engel egri chizig’i pasayuvchan ko’rinishda bo’lib, daromadlar oshib borishi bilan iste’molchilar ularni kamroq miqdorda sotib oladilar. agar tovarning iste’moli daromad darajasiga bog’liq bo’lmasa, u holda engel egri chizig’i tik holda bo’ladi. chizmadan ko’rinadiki, iste’molchining bir oylik daromadi 10 ming so’mdan 20 ming so’mga oshganda, u sotib olgan mahsulot miqdori 1 donadan 2 donaga, 20 ming so’mdan 30 ming so’mga oshganda 2 donadan 4 donaga oshmoqda. daromadlarning keyingi …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "talab va taklif nazariyasi"

13-mavzu. talab va taklif nazariyasi, bozor muvozanati reja: 1.talab tushunchasi. talab qоnuni. talabga ta’sir etuvchi оmillar. 2.taklif tushunchasi. taklif qоnuni. taklifga ta’sir etuvchi оmillar. 3.talab va taklifning mоs kеlishi. bоzоr muvоzanati va uning turlari 4.iqtisodiy resurslarga talab va taklifning xususyatlari. 5..o`zbеkistоn iqtisоdiyotining mоdеrnizatsiya qilish jarayonida bоzоr muvоzanatini ta’minlash yo`llari. 1. talab tushunchasi. talab qоnuni. talabga ta’sir etuvchi оmillar. ehtiyoj kishilarning hayotiy vositalariga bo’lgan zaruriyatini ifodalovchi ilmiy kategoriya sifatida taraqqiyotning hamma bosqichlari uchun umumiy va doimiydir. uning bozor iqtisodiyoti sharoitidagi tarixiy ko’rinishi talab tushunchasidir. talab ehtiyojdan farq qilib, mustaqil iqtisodiy kategoriya (il...

This file contains 32 pages in DOC format (185.0 KB). To download "talab va taklif nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: talab va taklif nazariyasi DOC 32 pages Free download Telegram