ma'lumotlar bazasini boshqaruvchi tizimlar (mbbt)

DOC 67 pages 606.0 KB Free download

67 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 606.0 KB

File type DOC

Pages 67

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 67

маълумотлар асосларининг бош=арувчи реляцион системалари ща=ида (мабс) ma’lumotlar bazasini boshqaruvchi tizimlar (mbbt) ma’lumotlar bazasini tashkil qilish va uni boshqarish tizimi axborot texnologiyalarning rivojlanishi va axborot oqimlarining tobora ortib borishi, ma’lumotlarning tez o’zgarishi kabi holatlar insoniyatni bu ma’lumotlarni o’z vaqtida qayta ishlash choralarini qidirib topishga undaydi. ma’lumotlarni saqlash, uzatish va qayta ishlash uchun ma’lumotlar bazasi (mb) ni yaratish, so’ngra undan keng foydalanish bugungi kunda dolzarb bo’lib qolmoqda. ma’lumotlar bazasi – bu o’zaro bog’langan va tartiblangan ma’lumotlar majmuasi bo’lib, u ko’rilayotgan obyektlarning xususiyatini, holatini va obyektlar o’rtasidagi munosabatni ma’lum sohada tavsiflaydi. darhaqiqat, hozirgi kunda inson hayotida mbda kerakli axborotlarni saqlash va undan oqilona foydalanish juda muhim rol o’ynaydi. sababi: jamiyat taraqqiyotining qaysi jabhasiga nazar solmaylik o’zimizga kerakli ma’lumotlarni olish uchun, albatta, mbga murojaat qilishga majbur bo’lamiz. demak, mbni tashkil qilish axborot almashuv texnologiyasining eng dolzarb hal qilinadigan muammolaridan biriga aylanib borayotgani davr taqozasi. ma’lumki, mb tushunchasi fanga kirib kelgunga qadar, ma’lumotlardan turli …

2 / 67

. shuning uchun ham mbni tashkil etishda ma’lum qonun va qoidalarga amal qilish lozim. bundan buyon axborot so’zini ma’lumot so’zidan farqlaymiz, ya’ni axborot so’zini umumiy tushuncha sifatida qabul qilib, ma’lumot deganda aniq bir belgilangan narsa yoki hodisa sifatlarini nazarda tutamiz. bugungi kunda ma’lumotlarni eng ishonchli saqlaydigan vositalardan biri esa hozirgi zamon kompyuterlaridir. kompyuterlarda saqlanadigan mb - bu maxsus formatga ega bo’lgan muayyan tuzilmali fayl demakdir. kompyuter xotirasida har bir fayl, yozuv deb ataladigan bir xil turdagi qismlardan iborat bo’ladi. yozuv-o’zaro bog’langan ma’lumotlarning bir qismidir. fayldagi yozuvlar soni, qaralayotgan ma’lumotning o’lchoviga bog’liq. har bir yozuv esa maydon deb ataladigan bo’laklardan tashkil topadi. maydon ma’lumotlarning, imkoni boricha, qisqa to’plamidan iborat bo’lishi lozim. har bir maydon, o’zi ifodalaydigan ma’lumotlariga ko’ra, biror nomga ega bo’ladi. fikrimizni misol bilan ifodalashga harakat qilamiz. masalan, biror oliy o’quv yurtining aniq fakultetida tahsil olayotgan biror guruh talabalari to’g’risidagi ma’lumotlar bitilgan quyidagi jadvalni ko’raylik: familiyasi ismi tug’ilgan sanasi guruhi …

3 / 67

tashkil qilish, ularga qo’shimcha ma’lumotlarni kiritish va mavjud mbdan foydalanish uchun maxsus mblar bilan ishlaydigan dasturlar zarur bo’ladi. bunday dasturlar majmui ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (mbbt) deb yuritiladi. aniqroq qilib aytganda, mbbt–bu ko’plab foydalanuvchilar tomonidan mbni yaratish, unga qo’shimcha ma’lumotlarni kiritish va mbni birgalikda ishlatish uchun zarur bo’lgan dasturlar majmuidir. mbbtning tarkibida asosiy komponenti–bu ma’lumotlar bo’lsa, boshqa komponenti–foydalanuvchilar, hardware- texnik va software-dasturiy ta’minoti hisoblanadi. hardware tashqi qo’shimcha xotiradan (disk, magnit lentasi) iborat bo’lsa, dastur qismi esa mb bilan foydalanuvchi o’rtasidagi muloqotni tashkil qilishni amalga oshiradi. mbning tuzilishi o’rganilayotgan obyektning ma’lumotlari ko’rinishi, ma’nosi, tuzilishi va hajmiga bog’liq bo’ladi. odatda, foydalanuvchilar quyidagi kategoriyalarga bo’linadilar: · foydalanuvchi-dastur tuzuvchi, · tizimli dastur tuzuvchi, · ma’lumotlar bazasi administratori. bunda dastur tuzgan foydalanuvchi mbbt uchun yozgan dasturiga javob beradi, tizimli dastur tuzuvchi esa butun tizimning ishlashi uchun javobgar hisoblanadi. u holda mb administratori tizimning saqlanish holatiga va ishonchliligiga javob beradi. mbbt quyidagicha tavsiflanadi: · испольнимость-bajarilishlik, foydalanuvchi …

4 / 67

ab asosida ishlatiladi. shuning uchun ma’lumotlarni tashqi xotiralarda joylashtiriladi va uni shunday tashkil qilish kerakki, eng ko’p ishlatiladigan ma’lumotlarga murojaat qilish qulay bo’lsin. ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimida har bir mb modeli quyidagi xususiyatlari bo’yicha tavsiflanadi: 1. ma’lumotlar tuzilmalarining turi. 2. ma’lumotlar ustida bajariladigan amallar. 3. butunlikning cheklanganligi. bu xususiyatlarni e’tiborga olgan holda ma’lumotlar bazasi modellari quyidagi turlarga bo’linadi: · daraxtsimon (ierarxik) modellar. · tarmoqli (to’rli) modellar. · relatsion modellar. yana shu narsani ta’kidlash lozimki, ma’lumotlar bazasi modellarining faqatgina yuqorida qayd qilingan modeli mavjud deyish, noto’g’ri. chunki, bulardan tashqari yana ma’lumotlar bazasining binar munosabatlar modeli, er – modellari, semantik model kabi boshqa turlari ham mavjud. lekin amalda asosan dastlabki ta’kidlangan 3 turli modellar ko’proq qo’llanilib kelinmoqda. shuning uchun ham biz ushbu modellarga qisqacha to’xtalib o’tamiz. daraxtsimon (ierarxik) modelda obyektlar yozuvlar ko’rinishida ifodalanadi. masalan, qo’yroqda keltirilgan rasmda dasturlash tillarining daraxtsimon modeli ko’rsatilgan. ierarxik modelda ikki yarusdagi elementlar bog’langan bo’lsa, unday ma’lumotlar tarmoqli …

5 / 67

isklar o’rtasidagi bog’lanishni boshqaradi. · guery-protsessor ingliz tilida yozilgan guery gaplarini mbni boshqarish bloki tushunadigan tilga o’tkazadi. · prekompilator dml(data manipulation language) ma’lumotlar bilan manipulatsiya qiladigan til bo’lib, u quyidagi operatsiyalarga javob beradi: 1. mbdan ma’lumotlarni ajratib olish, 2. mbga ma’lumotlarni kiritish, 3. mbdan ma’lumotlarni olib tashlash, 4. mbni modifikatsiya (o’zgartirishlar) qilish. · kompilator ddl(data definition language)-mb tilini, uning tuzilmasini va tashqi xotiralardagi axborot turini aniqlaydi. mbning tuzilmasi ko’pincha jadval shaklida bo’ladi. shuni ta’kidlash lozimki, hozirgi vaqtda deyarli barcha mbbtlar asosan relatsion modellar asosida tashkil qilinmoqda. shuni nazarda tutgan microsoft office korporatsiyasi ham eng ommalashgan dastur vositalarga ega, bu dastur vositalari ixtiyoriy sohada yuqori darajadagi professional hujjatlar tayyorlash imkonini beradi. shulardan biri mblar bilan ishlashga mo’ljallangan microsoft access dasturi bo’lib, bu dastur visual basic for application dasturlash muhitida makroslar yaratish va boshqa bir qancha imkoniyatlarga egaki, bu foydalanuvchiga har tomonlama mukammal bo’lgan hujjatlar tayyorlashga yordam beradi. microsoft office ning o’zbek …

Want to read more?

Download all 67 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'lumotlar bazasini boshqaruvchi tizimlar (mbbt)"

маълумотлар асосларининг бош=арувчи реляцион системалари ща=ида (мабс) ma’lumotlar bazasini boshqaruvchi tizimlar (mbbt) ma’lumotlar bazasini tashkil qilish va uni boshqarish tizimi axborot texnologiyalarning rivojlanishi va axborot oqimlarining tobora ortib borishi, ma’lumotlarning tez o’zgarishi kabi holatlar insoniyatni bu ma’lumotlarni o’z vaqtida qayta ishlash choralarini qidirib topishga undaydi. ma’lumotlarni saqlash, uzatish va qayta ishlash uchun ma’lumotlar bazasi (mb) ni yaratish, so’ngra undan keng foydalanish bugungi kunda dolzarb bo’lib qolmoqda. ma’lumotlar bazasi – bu o’zaro bog’langan va tartiblangan ma’lumotlar majmuasi bo’lib, u ko’rilayotgan obyektlarning xususiyatini, holatini va obyektlar o’rtasidagi munosabatni ma’lum sohada tavsiflaydi. darhaqiqat, hozirgi kunda ins...

This file contains 67 pages in DOC format (606.0 KB). To download "ma'lumotlar bazasini boshqaruvchi tizimlar (mbbt)", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'lumotlar bazasini boshqaruvc… DOC 67 pages Free download Telegram