"psixolingvistika - til va tafaqqur birligini yorituvchi soha sifatida" kurs ishi

DOCX 31 pages 57.7 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 57.7 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

o‘zbekiston respublikasi oliy ta‘lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti, filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili yo‘nalishi, 402- guruh talabasi tojiyeva mushdariy xolmo‘minovnaning umumiy tilshunoslik fanidan “psixolingvistika – til va tafakkur birligini yorituvchi soha sifatida” mavzusidagi kurs ishi tekshirdi:_____________________ mundarija kirish:…………………………………………………………………….………3 i bob. psixolingvistika fan sifatida 1.1 tilshunoslikda antropotsentrik burilishning yuzaga kelishi .…………………...4 1.2 antropotsentrizm va o’zbek tilshunosligi xxi asrning dastlabki yillarida....….10 ii. bob. psixolingvistikada til va tafakkur birligi 2.1 psixolingvistika fanining maqsad va vazifalari………………..…………….…12 2.2 tilshunos olimlarning psixolingvistikaga oid fikrlari……………..……………19 iii.bob. umumiy xulosa…………………………………………………….25 iv. foydalanilgan adabiyotlar……………………………………….31 kirish. psixolingvistikaning asosiy tadqiqot obyekti nutqiy faoliyat subyekti bo‘lgan shaxs, til sohibidir. rus tilshunosligida mazkur soha rivojiga katta hissa qo‘shgan a.a.zalevskaya psixolingvistikaning vazifasini “tilning amal qilinishini psixik fenomen sifatida tavsiflash va tushuntirish” bo‘lishi kerakligini ta’kidlagan edi. psixolingvistika fanining obyekti – u o‘rganadigan individual obyektlar majmuyidan iborat. turli fanlarda umumiy, bir tadqiqot obyekti bo‘lishi mumkin. biroq ularning …

2 / 31

xolingvistikaning diqqat markazida inson turadi. uning eng muhim xususiyati inson omili hisoblanadi. binobarin, inson nutqni yaratadi va uni idrok qiladi. psixolingvistika bu omilni nafaqat nutqning, balki eng muhimi – tilning o‘zini ham xarakterini, mohiyatini aniqlaydigan majburiy omil sifatida o‘z modellarining tavsiflari, asos qilib olingan hukmlariga faol tatbiq qiladi. bunda qandaydir mavhum “umuman odam” emas, balki real harakatdagi xotiraga ega real odamlar, ularning yoshiga oid xususiyatlari,shaxsiy tajribasi, ijtimoiy roli va h.k. nazarda tutiladi. psixolingvistikaning o‘ziga xos xususiyatlariga inson omilini kiritish – bu muhim, biroq u nutqiy faoliyatga psixolingvistik yondashuvni tavsiflovchi yagona jihat emas. modomiki, so‘zlovchi va tinglovchi omili kiritilgan ekan, o‘z-o‘zidan vaziyat omili ham kiritilgan sanaladi. binobarin, kishi qandaydir vaziyatda gapiradi va eshitadi. buning ustiga shunchaki qandaydir vaziyatda emas, balki belgilangan, aniqlangan vaziyatda gapiradi va eshitadi. agar til va nutqni klassik qarama-qarshi qo‘yishda barcha vaziyatlar faqat nutqqa taalluqli, tilga esa vaziyatlardan holi, barqaror tizim sifatida qaralgan bo‘lsa, psixolingvistik yondashuvda murakkab va …

3 / 31

tijalarga olib keladi, deb o‘ylashadi. atamalar: umumiylik, xususiylik, jamoa, shaxs, faoliyat, nutqiy harakat, lisoniy qobiliyat, organizmning psixofiziologik faoliyati, individlar psixikasi, individlar tili, nutqiy faoliyat, til tizimi, til materiali, stimul, reaksiya, reaktivlik, atomizm, individualizm, avtonom psixolingvistika, kognitiv psixologiya. 1.1 tilshunoslikda antropotsentrik burilishning yuzaga kelishi . psixolingvistika - nutqning hosil bo`lishi, shuningdek, nutqni idrok etish va shakllantirish jarayonlarini ularning til tizimi bilan o`zaro bog`lanishi holatida o`rganuvchi fan; psixologiya va lingvistikannng sintezidan paydo bo`lgan. psixolingvistika inson nutqiy faoliyati modelini va psixofiziologik nutqiy shakllanishini ishlab chiqib, ularni psixologik eksperimentlar yo`li bilan tekshiradi. tadqiqot manbayi bo`yicha tilshunoslikka yaqin bo`lgan psixolingvistika o`z tekshirish usullari bo`yicha psixologiyaga yaqin turadi. unda o`zaro bog`lanishli eksperiment, "semantik differensial" kabi va boshqa eksperimental usullar qo`llanadi. psixolingvistika bir qator amaliy masalalar [ona tili, ayniqsa, xorijiy tilni o`rgatish; maktabgacha yoshdagi bolalarning nutqiy tarbiyasi va logopediya masalalari; miyadagi nutqiy markazlar kasalliklari klinikasi; nutqiy tasir ko`rsatish muammolari (xususan ommaviy axborot vositalari faoliyatida va targ`ibot ishlarida); …

4 / 31

tnga dastlab, asosan, semantik va sintaktik nuqtai nazardan yondashilgan. keyingi yillarda, xususan, xxi asr boshlaridan matnni lingvokulturologik, pragmatik, sotsiolingvistik, kognitiv va psixolingvistik tamoyillar asosida tadqiq etish tendentsiyasi kuchaydi. unga faqat semantik-sintaktik jihatdan bog’langan gaplar yig’indisi sifatida emas, balki ijtimoiy qimmatga ega bo’lgan muloqot shakli, o’zida muayyan til sohiblarining bilimlarini, lisoniy tafakkurini, milliy psixologiyasi va mentalitetini aks ettiruvchi mental qurilma sifatida qarala boshlandi. antropotsentrik paradigmaning shakllanishi til sohibi – so’zlovchi shaxs omilini tadqiq etish bilan bog’liqdir. tilshunoslikda antropotsentrik burilishning yuzaga kelishi strukturalizmning tilni tadqiq etishning “o’zida va o’zi uchun” tamoyilini chetga surib, asosiy e’tiborini shaxs omiliga qaratdi. hozirgi vaqtda tilshunoslikning yetakchi paradigmalaridan biri sifatida tan olinayotgan antropotsentrizmning ildizlari v.fon gumboldt hamda l.vaysgerberning nazariy qarashlaridan oziqlandi. antropotsentrizm so’zi yunoncha anthropos – odam hamda lotincha centrum - markaz ma’nosini bildiruvchi so’zlar birikuvidan hosil bo’lgan. antropotsentrizm termini dastlab qadimgi yunon falsafasining “inson – koinot markazidir” degan g’oyani ilgari suruvchi qarashiga nisbatan qo’llangan bo’lib, bu …

5 / 31

ilshunosligida matnning lingvopoetik, pragmatik, derivatsion, kommunikativ xususiyatlariga bag’ishlangan muayyan tadqiqotlar amalga oshirilgan. lekin o’zbek tilida yaratilgan matnlar shu vaqtga qadar antropotsentrik aspektda yaxlit holda tadqiq qilingan emas. dunyo tilshunosligida pragmalingvistika, diskursiv tahlil, kognitiv tilshunoslik, lingvokulturologiya kabi sohalarning yuzaga kelishi va rivojlanishi matn yaratilishi hodisasining talqinida ham jiddiy nazariy qarashlarning paydo bo’lishiga olib keldi. xususan, matn tahliliga antropotsentrik nuqtai nazardan yondashish bugungi tilshunoslikning yetakchi yo’nalishlaridan biriga aylandi. murakkab va serqirra hodisa hisoblangan matn tadqiqida so’zlovchi – matn – tinglovchi (matn muallifi – matn – retsipient) dan iborat uchlik asosiy ob’ekt bo’lishi lozimligi ko’plab tadqiqotchilar tomonidan ta’kidlanmoqda. taniqli rus tilshunosi yu.n.karaulov til va shaxs masalalariga bag’ishlangan maqolalar to’plamiga yozgan so’zboshisida «har qanday matn ortida lisoniy tizimlarni egallagan muayyan shaxs turadi» degan fikrni alohida ta’kidlagan edi. darhaqiqat, til va shaxs munosabatlarini yoritib berishda eng muhim manba bu matndir. zero, u tilning barcha sathlarini mujassam etuvchi nutqiy tuzilma bo’lishi bilan birga, so’zlovchi (yozuvchi) shaxsining …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""psixolingvistika - til va tafaqqur birligini yorituvchi soha sifatida" kurs ishi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta‘lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti, filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili yo‘nalishi, 402- guruh talabasi tojiyeva mushdariy xolmo‘minovnaning umumiy tilshunoslik fanidan “psixolingvistika – til va tafakkur birligini yorituvchi soha sifatida” mavzusidagi kurs ishi tekshirdi:_____________________ mundarija kirish:…………………………………………………………………….………3 i bob. psixolingvistika fan sifatida 1.1 tilshunoslikda antropotsentrik burilishning yuzaga kelishi .…………………...4 1.2 antropotsentrizm va o’zbek tilshunosligi xxi asrning dastlabki yillarida....….10 ii. bob. psixolingvistikada til va tafakkur birligi 2.1 psixolingvistika fanining maqsad va vazifalari………………..…………….…12 2.2 tils...

This file contains 31 pages in DOCX format (57.7 KB). To download ""psixolingvistika - til va tafaqqur birligini yorituvchi soha sifatida" kurs ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: "psixolingvistika - til va tafa… DOCX 31 pages Free download Telegram