o’quv-uslubiy majmua “ekologiya va tabiatni muhofaza qilish” fanidan

DOCX 72 pages 1.8 MB Free download

72 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type DOCX

Pages 72

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 72

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi muqimiy nomidagi qo'qon davlat pedagogika instituti biologiya kafedrasi ekologiya va tabiatni muhofaza qilish fanidan o'quv-uslubiy мajmua (sirtqi) bilim sohasi: 100000 – gumanitar soha ta’lim sohasi: 110000 – pedagogika bakalavr yo’nalishi: barcha ta`limy o`nalishlariga qo’qon-2022 ushbu o’quv-uslubiy majmua oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 20__ yil __________ ____ -sonli buyrug‘i bilan (buyruqning 1 - ilovasi) tasdiqlangan “ekologiya va tabiatni muhofaza qilish” fan dasturi asosida ishlab chiqilgan. tuzuvchilar: z.isomiddinov – qdpi, biologiya kafedrasi o‘qituvchisi taqrizchi: m. ahmadjonova – qdpi, biologiya kafedrasi dotsenti , biologiya fanlari nomzodi ushbuo’quv-uslubiy majmua muqimiy nomidagi qo’qon davlat pedagogika instituti kengashining 2022 yil __ avgustdagi 1-sonli majlis bayonida ko’rib chiqilgan va tasdiqlangan. mundarija: i. o’quv materiallar 1) ma’ruza mashg’ulotlari 2) amaliy, seminar, laboratoriya mashg’ulotlari ii. mustaqil ta’lim mashg’ulotlari 1) mustaqil ta’lim mavzularini o’zlashtirish bo’yicha uslubiy ko’rsatmalar 2) kurs ishi yozish bo’yicha tavsiyalar iii. glossariy iv. ilovalar 1) fan dasturi 2) …

2 / 72

imoiy ekologiyasi, ekologik muammolar, modellashtirish, biologik resurs, atrof-muhit, muhit, sun’iy muhit, ekologik omil, abiotik omillar, biotik omillar, relef, antropogen omil, bilvosita, bevosita, kimyoviy moddalar, fitogen, zoogen, mikrobiogen, optimum zona, maksimum, minimum, individ. ekologiya biologiya fanlari qatoridagi mustaqil fan hisoblanadi. ekologiya tushunchasi fanga birinchi bo’lib 1866 - yilda nemis biologi e.gekkel tomonidan kiritilgan. ekologiya – yunoncha so’z bo’lib, uning ma’nosi tirik organizmlarning yashash sharoiti yoki tashqi muhit bilan o’zaro munosabatini bildiradi. umumiy ekologiya to’rt bo’limga bo’lib o’rganiladi: autekologiya, populyatsiyalar ekologiyasi, sinekologiya va biosfera. 1. autekologiya ayrim turlarning ular yashab turgan muhit bilan o’zaro munosabatini, turlarning qanday muhitga ko’proq va uzviy moslashganligini o’rganadi. 2. populyatsiyalar ekologiyasi populyatsiyalar tuzilmasi va dinamikasi, ma’lum sharoitda turli organizmlar sonining o’zgarishi (biomassa dinamikasi) sabablarini tekshiradi. 3. sinekologiya biogeotsenozning tuzilishi va xossalarini, ayrim o’simlik va hayvon turlarining o’zaro aloqasini hamda ularning tashqi muhit bilan munosabatini o’rganadi. 4. ekotizimlarni tadqiq qilishning rivojlanishi biosfera haqidagi ta’limotni vujudga keltiradi. ushbu ta’limotning …

3 / 72

ning ijtimoiy, texnik, me’moriy, iqtisodiy va huquqiy tomonlari ham o’rganildi. inson ekologiyasi insonni atrof-muhitga va aksincha, muhitning insonga ta’sirini o’rganadi. inson ekologiyasini o’rganish natijasida ijtimoiy ekologiya vujudga keldi. unga birinchi bo’lib raderik mak kenzil ta’rif bergan. ijtimoiy ekologiya ijtimoiy fanlardan biri hisoblanib, uning predmeti inson bilan uning atrof-muhit o’rtasidagi xususiy bog’lanishlarini o’rganishdan iborat. shunday qilib, ekologiya bugungi kunda tibbiy va ijtimoiy fanlar jumlasiga kirib, o’rganilayotgan ob’ekt yoki tizimni atrof-muhit bilan munosabatini keng miqyosda tadqiq etadi. bir hujayrali sodda tuzilishdagi bakteriyalar, zamburug’lar, o’simlik, hayvonlar va ularning hamjamoalari, biosfera, shuningdek inson ham ekologiya fanining ob’ekti bo’lib xizmat qiladi. ekologiya fani tabiat bilan tirik organizmlarning uzviy bog’lanishini ifoda etar ekan, u shubhasiz, tabiatni muhofaza qilishning ilmiy asosini tashkil etadi. 1. ekologiyada foydalaniladigan uslublar ekologik ilmiy-tadqiqotda ko’pincha tasviriy, taqqoslash, tajriba hamda ekotizimlarni modellashtirish uslublaridan foydalaniladi. ekologiyada tajriba va modellashtirish uslublaridan nisbatan keng foydalaniladi. tajriba-tadqiqotchi tomonidan yaratilgan sharoitda borayotgan ma’lum tabiiy jarayonni kuzatishdir. tajribada ma’lum …

4 / 72

monidan o’zgartirishlar kiritilishi va yaxshilash zarurligini aytib beradi. 2. ekologiya fanining vazifalari ekologlarning kelajakdagi amaliy vazifalari inson ehtiyojini yanada to’laroq qondirishga qaratilgan holda antropogen betsenozlarni qayta ko’rib chiqish va barqarorligini oshirishga qaratilishi kerak. “inson va biosfera” deb atalgan yirik xalqaro dasturda keyingi yillarda ekologiya sohasida hamda insonni o’rab turgan atrof-muhitni tadqiq qilishning aniq ilmiy yo’nalishlari ko’rsatib berilgan: hayot jarayoni qonuniyatlarini o’rganish, shuningdek insonning tabiiy tizimlarga va biosferaga bo’lagan ta’sirini bir butun holda o’rganish. biologik resurslardan oqilona foydalanishning ilmiy asoslarini ishlab chiqish, inson faoliyati natijasida o’zgargan tabiatdagi o’zgarishlarni oldindan bilib olish va biosferada kuzatilayotgan jarayonlarni boshqarish va nihoyat insonning yashash muhitini saqlash. 3. antik va xvii-xix asrlardagi ekologik tadqiqotlar hozirgi davrdagi bilimlarimizning shakllanishida qadimgi yunon olimlarining xizmati katta. masalan, aristotel (e.av. 384-322 y.y) o’zining “hayvonlar tarixi” degan asarida suvda va quruklikda yashovchi hayvonlar, shuningdek suzuvchi, havoda uchuvchi va o’rmalovchi kabi hayotiy shakllarni ajratgan. ulardan tashqari, organizmlarning yashash joylari, yolg’iz yoki gala …

5 / 72

qidagi ta’limoti ilgari surilgan. nemis biologi ernest gekkel 1866 yilda fanga “ekologiya” tushunchasini birinchi bo’lib kiritdi va unga ta’rif berdi. ekologiya mustaqil fan sifatida xx asrning boshlarida vujudga keldi. uning rivojlanishiga g.f.morozov, v.n.sukachev, v.g.ramenskiy, k.raunkier, ch.elton, m.s.gilyarov, n.s.serebryakov, a.tensli, g.odum, yu.odum va boshqalar katta hissa qo’shdi. yirik rus olimi v.i.vernadskiy biosfera haqidagi ta’limotni yaratdi va biosferaning holati inson faoliyati bilan bog’liqligi haqida xulosa keldi. 4. o’rta osiyo allomalarining ekologiya haqidagi qarashlari o’rta osiyolik allomalar al-xorazmiy, forobiy, beruniy, abu ali ibn sino va boshqalar hali ekologiya fani dunyoga kelmagan davrlarda tabiat va undagi muvozanat, o’simlik va hayvonot dunyosi, tabiatni e’zozlash haqida qimmatli fikrlar aytganlar. muhammad muso al-xorazmiy “bilginki, daryoning ko’zlari yoshlansa, uning boshiga g’am, kulfat tushgan bo’ladi” deb ta’kidlagan edi. buyuk alloma suvlarni ortiqcha sarflash hozirgi kundagi orol fojiasi kabi noxo’sh hodisalarni keltirib chiqarishini nazarda tutgan bo’lsa, ehtimoldan holi emas. abu nasr forobiy odam a’zosining tuzilishi va unda kelib chiqadigan o’zgarishlar, …

Want to read more?

Download all 72 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’quv-uslubiy majmua “ekologiya va tabiatni muhofaza qilish” fanidan"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi muqimiy nomidagi qo'qon davlat pedagogika instituti biologiya kafedrasi ekologiya va tabiatni muhofaza qilish fanidan o'quv-uslubiy мajmua (sirtqi) bilim sohasi: 100000 – gumanitar soha ta’lim sohasi: 110000 – pedagogika bakalavr yo’nalishi: barcha ta`limy o`nalishlariga qo’qon-2022 ushbu o’quv-uslubiy majmua oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 20__ yil __________ ____ -sonli buyrug‘i bilan (buyruqning 1 - ilovasi) tasdiqlangan “ekologiya va tabiatni muhofaza qilish” fan dasturi asosida ishlab chiqilgan. tuzuvchilar: z.isomiddinov – qdpi, biologiya kafedrasi o‘qituvchisi taqrizchi: m. ahmadjonova – qdpi, biologiya kafedrasi dotsenti , biologiya fanlari nomzodi ushbuo’quv-uslubiy majmua muqimiy nomidagi qo’qon davlat pedag...

This file contains 72 pages in DOCX format (1.8 MB). To download "o’quv-uslubiy majmua “ekologiya va tabiatni muhofaza qilish” fanidan", click the Telegram button on the left.

Tags: o’quv-uslubiy majmua “ekologiya… DOCX 72 pages Free download Telegram