qadimgi astronomik asboblar

PPTX 61 pages 16.0 MB Free download

61 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.0 MB

File type PPTX

Pages 61

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 61

астрономические инструменты qadimgi astronomik asboblar. qadimgi astronomiyada ishlatilgan kvadrantlar reja: qadimgi astronomik asboblar: gnomon, quyosh soati, armillyar sfera, astrolyabiya, sekstant, teleskop. astronomik kvadrantlar. astronomik asboblar astronomik asboblar - bu astronomik kuzatishlar uchun ishlatiladigan asboblar. gnomon gnomon - qadimiy astronomik asbob bo'lib, u tekis maydonga tik qilib o’rnatilgan ustuncha. gnomon soyasining uzunligiga, yo’nalishiga qarab quyoshning ufqdan balandligi va azimuti aniqlangan. miletlik anaksimandr ushbu oddiy qurilma yordamida oyning kunlarini belgilash va yil uzunligini qayd etish mumkin edi. gnomonni hisobga olgan holda, biz quyidagilarni aniqlashimiz mumkin: peshin chizig'i va asosiy yo'nalishlar; quyoshning ufqdan balandligi va joyning kengligi; haqiqiy peshin vaqti; joyning uzunligi. quyosh soati astronomik kuzatishlar soatsiz bajarilmaydi, eng sodda soatlardan biri quyosh soatidir. quyosh soati - quyoshning osmonda turgan o’rniga qarab vaqtni ko’rsatadigan asbob. quyosh soatining markazida joyning geografik kengligiga teng bo’lgan burchak ostida tayoqcha, undan tashqari siferblat o’rnatilgan taxtachadan iborat. quyosh soati tayoqchasi olam o’qiga parallel qilib o’rnatiladi. siferblat tekisligining o’rnatilishiga …

2 / 61

zining cho'qqisiga chiqmaydi, quduqlar tubini yoritmaydi, ob'ektlar soya beradi. eratosfen iskandariyadagi peshin quyoshining zenitdan qanchalik og'ishini o'lchadi va 7 ° 12' ga teng qiymatni oldi, bu aylananing 1/50 qismidir. 15 yerning aylanasini bilish uchun iskandariya va siena oʻrtasidagi masofani oʻlchab, uni 50 ga koʻpaytirishgina qolgan edi. bu shaharlar oʻrtasidagi masofa tuya karvonlari yurgan paytdan maʼlum boʻlgan. o'sha paytdagi birliklarda u 5000 stadiyaga teng edi. agar yer aylanasining 1/50 qismi 5000 stadiyaga teng bo'lsa, u holda yerning butun aylanasi 5000 x 50 = 250 000 stadiyaga teng. bizning o'lchovlarimizga tarjima qilinganda, bu masofa taxminan teng 39 500 км. quyosh soati turlari ekvatorial gorizantal vertikal armillyar sfera armillyar sfera (lotincha: armilla -halqa) — qadimgi astronomik asbob; yoritkichlarning koordinatlarini aniqlashda qadim zamonlardan qoʻllanib kelingan. gradus va minutlarga boʻlingan bir necha halqalardan iborat. halqalar yonining tekisliklari osmon sferasining asosiy tekisliklariga parallel joylashtirilgan. armillyar sferaga yoritkichlarni kuzatish uchun dioptrlar ham oʻrnatilgan. 16-asrgacha qoʻllanilgan. astrolyabiya astrolyabiya …

3 / 61

balandligini belgilash yoki kuzatuvchi joyi koordinatalarini aniqlash maqsadida koʻrinadigan jismlar orasidagi burchaklarni oʻlchash uchun moʻljallangan koʻzguli qaytargichli asbob. uning yordamida 140° gacha burchaklarni oʻlchash mumkin. s.ning ishi yorugʻlikning yassi koʻzgulardan qaytish qonuniga asoslangan. asosan, korpus, kuzatuv trubkasi (optik trubka) va shkaladan iborat. limbi aylananing 1/6 qismi (60°) ni tashkil kiladi (nomi shundan). s. yordamida, mas, kosmonavt osmondagi oriyentirlar orasidagi burchak masofani yoki oy sirtiga qoʻnganda ularning mahalliy ufqsan balandligini aniqlaydi. s. qadimdan koʻpgina rasadxonalarda (mas, ulugʻbekrasadxonasit) qoʻllanib kelgan.[1] sextant- bu o'lchov o'tkazilayotgan hududning geografik koordinatalarini aniqlash maqsadida ufqdan quyosh va boshqa kosmik jismlarning balandligini o'lchash uchun ishlatiladigan navigatsiya o'lchov asbobidir. teleskop teleskop (qadimgi yunon tilidan tῆle[tele] — uzoq + skepé[skopein] — qarayman) — elektromagnit nurlanish (masalan, koʻrinadigan yorugʻlik) toʻplash orqali olisdagi jismlarni kuzatishda yordam beruvchi asbob. teleskopni osmonga qaratib, uni teleskopga aylantirgan va yangi ilmiy ma'lumotlarni olgan birinchi odam galiley edi. 1609 yilda u o'zining birinchi teleskopini uch marta kattalashtirishni …

4 / 61

plab yulduzlarni ko'rish mumkin. teleskoplarning asosiy qismi obyektiv deb atalib, u qavariq shaffof linza yoki botiq sferik ko'zgudan yasaladi (51 va 52- rasm-lar). obyektiv kuzatilayotgan osmon jismidan kelayotgan nurni yig'ib, mazkur jismning tasvirini yasaydi. osmon jismining obyektiv tomonidan hosil qilingan tasviri okular deb ataladigan linza orqali kuzatiladi. hozirgi zamon teleskoplarida obyektiv yasagan tasvir ko'pincha fotoplastinkalarda rasmga tushirilib o'rganiladi. 1—rasm. linzali teleskop (refraktor)ning tuzilishi (nurning yo’li) teleskoplarning asosiy vazifalarini quyidagicha belgilash mumkin: 1. yoritgichdan kelayotgan nurlanishni qayd qilish (ko'z, fotografik plas-tinka, fotoelektrik qayd qilgich, spektrograf va hokazolar yordamida). 2. obyektivning fokal tekisligida kuzatilayotgan yoritgichning yoki ixtiyoriy osmon jismining tasvirini yasash. 3. qurollanmagan ko'z bilan qaralganda, ajratib ko'rib bo'l-maydigan, o'zaro juda kichik yoy masofada joylashgan obyektlarni ajratib ko'rsatish. endi oddiy refraktorning ishlash prinsipi bilan tanishaylik. bunda teleskop obyektivi yoritgichdan kelayotgan nurni uning fokusi fda yig'adi va shu nuqtadan bosh optik o'qqa tik o'tuvchi tekislikda (fokal tekisligida) yoritgichning tasvirini yasaydi. yasalgan tasvirga lupa …

5 / 61

eskopning fokal tekisligida joylashtiriladi. 2—rasm. galiley yasagan birinchi teleskop—refraktor. 3—rasm. shimoliy kavkazda o’rnatilgan, ko’zgusining diametri 6 metrli teleskop-reflektor minorasining ko’rinishi (ichida teleskop ko’rinib turibdi) dunyodagi eng yirik refraktor obyektivining diametri 1 metrni tashkil etib, u aqsh da qurilgan. eng yirik reflektorlardan biri ko'zgusining diametri esa 6 metr bo'lib, shimoliy kavkazda o'rnatilgan (3- rasm). o'zbekistonda eng yirik refraktor teleskopi (qo'shaloq astrograf) kitob shahri yaqinidagi sobiq xalqaro kenglik stansiyasida joylashgan. uning obyektivining diametri 40 sm. qashqadaryo viloyatining qamashi tumani hududida taxminan 3000 metr balandlikdagi maydanak tog'larida yirik astronomik observatoriya qurilgan bo'lib, u yerda o'rnatilgan reflektor ko'zgusining diametri 1,5 metr keladi (55- rasm). 4—rasm. o’zbekiston fa astronomiya institutiga qarashli teleskop-reflektor (d=1,5 m). 5—rasm. diametri 8 metrli teleskop ko’zgusiga sexda sayqal berish jarayoni. 2- §. radioteleskoplar xx asrning 30- yillarida ko'plab osmon jismlari, jumladan, gaz-chang tumanliklar radiodiapazonda nurlanishlari ma'lum bo'ldi. natijada ularni qayd qilish maqsadida turli ko'rinishdagi radioteleskoplar qurila boshladi. ko'pchilik quwatli radioteleskoplarning antennalari …

Want to read more?

Download all 61 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi astronomik asboblar"

астрономические инструменты qadimgi astronomik asboblar. qadimgi astronomiyada ishlatilgan kvadrantlar reja: qadimgi astronomik asboblar: gnomon, quyosh soati, armillyar sfera, astrolyabiya, sekstant, teleskop. astronomik kvadrantlar. astronomik asboblar astronomik asboblar - bu astronomik kuzatishlar uchun ishlatiladigan asboblar. gnomon gnomon - qadimiy astronomik asbob bo'lib, u tekis maydonga tik qilib o’rnatilgan ustuncha. gnomon soyasining uzunligiga, yo’nalishiga qarab quyoshning ufqdan balandligi va azimuti aniqlangan. miletlik anaksimandr ushbu oddiy qurilma yordamida oyning kunlarini belgilash va yil uzunligini qayd etish mumkin edi. gnomonni hisobga olgan holda, biz quyidagilarni aniqlashimiz mumkin: peshin chizig'i va asosiy yo'nalishlar; quyoshning ufqdan balandligi va joyning...

This file contains 61 pages in PPTX format (16.0 MB). To download "qadimgi astronomik asboblar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi astronomik asboblar PPTX 61 pages Free download Telegram